Pressan - 21.09.1989, Síða 8

8
Fimmtudagur 21. sept. 1989
VIKUBLAD Á FIMMTUDÖGUM
Útgefandi Blað hf.
Framkvæmdastjóri Hákon Hákonarson
Ritstjórar Jónína Leósdóttir
Ómar Friðriksson
Auglýsingastjóri Hinrik Gunnar Hilmarsson
Ritstjórn og skrifstofur: Ármúla 36, sími: 68 18 66. Auglýsingasími:
68 18 66. Áskrift ogdreifing:Ármúla 36, sími 68 18 66. Setningog umbrot:
Leturval sf. Prentun: Blaðaprent hf.
Áskriftargjald 500 kr. á mánuði. Áskriftargjald: Pressan og Alþýðublaöið:
1000 kr. á mánuði. Verð í lausasölu: 150 kr. eintakið.
hin pressan
„Þeir sem gera sér leik að þvi að
aka um götur höfuðborgarinnar
að kvöldlagi og kasta þar
dinamitsprengjum eru hættulegir
umhverfi sinu, svo að ekki sé
fastar að orði kveðið/#
—Úr leiðara Morgunblaðsins.
HVER ER ÁBYRGÐ BANKANNA?
Sú hryðja gjaldþrota sem gengur yfir atvinnulífið þessa dag-
ana er venjulega talin vera til marks um óðagot fyrirtækja á
þenslutímum. Fjárfestingar gengu úr öllu hófi og svo réðu
menn ekki neitt við neitt. Látum skussana fara á hausinn! var
viðkvæði margra og afleiðingarnar sýna sig í dag. Gjaldþrota-
beiðnir skipta þúsundum og milljarðar tapast við skipti þrota-
búanna og nauðarsamninga. Ársins 1989 verður lengi minnst
sem árs gjaldþrotanna á íslandi.
Það er algengt að fyrirtækjunum sé kennt um hvernig fór.
Þó er ennþá vinsælla að skamma stjórnvöld fyrir óstjórn í
efnahagslífinu og að þau geti ekki skapað fyrirtækjunum líf-
vænleg skilyrði. Sjaldnar er þess krafist að bankar, sjóðir og
fjárfestar verði dregnir til ábyrgðar fyrir að dæla fé í ofsa-
fengna og óarðbæra fjárfestingu og eyðslu. Hvaða ábyrgð
bera yfirmenn viðskiptabanka og grái markaðurinn á þeim
áföllum sem nú ganga yfir atvinnulífið? Var þess gætt að næg-
ar tryggingar væru að baki skuldunum og að fjármagnið leit-
aði í arðbæra uppbyggingu? Þegar svo er komið að stærsta
fyrirtæki þjóðarinnar er sagt riða á barmi gjaldþrots og skuldir
þess við stærsta banka þjóðarinnar skipta milljörðum lýsa yf-
irmenn bankans því yfir að þeirra ábyrgð sé þagnarskylda og
trúnaðarleynd. Á endanum dynja svo þessi áföll yfir almenn-
ing í formi hærra vöruverðs, hærri skatta, vaxtaáþjánar og at-
vinnuleysis.
þankabrot
„Ég fæ höfundarþoknun fyrir minn
hlut en það kemur engum viö hver
hún er."
— Rúri myndlistarkona í samtali við DV um
listaverk sem hún seldi finnsku hóteli.
„Stöö 2 er búin að þykjast vera á leiö-
inni hingað ansi lengi og ekkert höf-
um viö séö af henni enn."
—Hallbjörn Hjartarson kántrisöngvari á
Skagaströnd í „Hinni hliðinni" í DV.
„Lúðvik Jósefsson hefur haldið
fram tölum og veifað plaggi þvi til
sönnunar."
—Guðjón B. Ólafsson, forstjóri Sambandsins, í viðtali við DV.
„Ráöherra gælir við gamalt kjöt."
— Fyrirsögn á forsiðu DV.
„En viö erum kröfu-
hörö þjód,
Islendingar. Eftir aö
hafa fariö í verslanir
víöa erlendis, m.a. í
Þegar Steingrímur hringir
í þjóöarsálina
Steingrímur Hermannsson for-
sætisráðherra sendi Seðlabankan-
um beittar örvar á margfrægum
fundi hjá Alþýðubandalagsfélaginu
í Reykjavík í síðustu viku, baðaður
kastljósi fjölmiðlanna. Kveinkaði
hann s'ér undan því að Seðlabank-
inn væri handónýt stofnun fyrir rik-
isstjórnina og léti engan veginn að
stjórn þegar ráðherrar gerðu til-
raunir til að gera eitthvað í peninga-
málunum til að laga efnahags-
ástandið.
Nokkrum vikum fyrr var Stefán
Valgeirsson eitthvað að bera sig
undan vaxtaokrinu í þjóðfélaginu.
Sagði að ríkisstjórnin hefði ýmsu
lofað en lítið orðíð úr efndum. Þetta
var náttúrlega borið undir Stein-
grím, sem ráðlagði Stefáni að minn-
ast þess að hann væri formaður
bankaráðs í einum stærsta við-
skiptabanka þjóðarinnar og hæg
heimatökin hjá honum að færa nið-
ur vextina í Búnaðarbankanum.
Á sama máta svaraði svo Jóhann-
es Nordal skeytum forsætisráðherra
með því að benda honum á að
breyta bara lögunum um Seðla-
bankann ef hann kærði sig um. Það
væri jú ríkisstjórnar að leggja frum-
vörp fyrir þingið ef hún vildi breyta
valdahlutföllunum í stjórnkerfinu.
Upphrópanir af þessu tagi verða
alltaf heldur hjákátlegar þegar í hlut
eiga ráðamenn sem eiga að baki
áralanga valdasetu. Eru framsókn-
armenn fyrst nú að uppgötva hversu
mikilvægt stjórntæki Seðlabankinn
er í peninga- og fjármálastjórn —
eftir v.a.m. nær samfellda 18 ára
valdatíð í ríkisstjórnum?
Það skreytir óneitanlega pólitíska
umræðu þegar forystumenn stjórn-
málaflokkanna skera upp herör
gegn kerfinu, í framboðshasar eða á
þaulskipulögðum fjölmiðlauppá-
komum. Hóta að reka Seðlabanka-
stjóra, hreinsa út æviráðna embætt-
ismannaliðið, stokka allt kerfið upp
á nýtt, skera niður rótfasta útgjalda-
pósta, selja ríkisfyrirtæki, útrýma
kommissarakerfinu o.s.frv. o.s.frv.
Upp úr öllu gnæfir samt sú stað-
reynd að íslenska stjórnkerfið er lík-
ast til eina vestræna stjórnkerfið
sem hefur aldrei gengið í gegnum
hreinsun, uppstokkun og endur-
skipulagningu. Engin niðurstaða
hefur fengist í endurskoðun stjórn-
arskrár, sem er að stofni til meira en
aldargömul. Engin stjórnkerfislög
fyrirfinnast í lagasafni, engin stjórn-
sýslulög hafa verið lögfest til að
tryggja rétt borgaranna gagnvart
kerfinu og leggja upplýsingaskyldu
á hendur því opinbera. Jafnvel
stjórnmálaflokkarnir eru að mestu
utan við lög og rétt. Engin lög kveða
á um starfsemi þeirra og fjármál og
þeir eru t.d. ekki skattskyldir.
Þegar hugað er að sambandi kjós-
enda og stjórnmálamanna er mikil-
vægt að athuga tvennt; kjósendur
laðast að flokki sem álitlegur þykir
vegna afreka, stefnu eða þeirrar
ímyndar sem formaður og flokkur
gefa af sér. En flokkarnir reyna líka
að elta uppi skoðanir kjósenda. Vera
í takt við tímann og slá sér upp á
þeim kröfum sem almenningur ger-
ir til „kerfisins" á hverjum tíma.
Þegar svo er komið að ríkisstjórn er
rúin trausti og stjórnarflokkarnir
tapa fylgi má auðvitað búast við
upphrópunum ráðherra á borð við
yfirlýsingar Steingríms um að ekki
sé við stjórnina að sakast, heldur sé
það „kerfið" sem láti ekki að stjórn.
Þá þyrfti engan að undra þótt for-
sætisráðherra færi næst að gera
vart við sig í símatímum þjóðarsál-
arinnar til að kvarta og skammast
yfir óstýrlátum embættakóngum
sem ekki láta segjast — þrátt fyrir 18
ára samfellda baráttu framsóknar-'
manna við „kerfið", eða þannig.
Sofíu, höfuöborg
Búlgaríu, á síöasta
hausti, komst ég aö
þeirri niöurstööu aö
vöruúrvaliö á
Vegamótum var
mörgum sinnum
meira og fjölbreyttara
en þar sást.“
— Jónína Þorgrímsdóttir í Staöarsveit.
Grein í Neytendablaöinu 3. tbl. '89 undir
yfirskriftinni „Er SÍS betri kostur fyrir
neytendur?"
„Ég held aö þaö sé ekki nokkur vafi
að fólk er að vakna til vitundar um
þaö aö konur eigi fyrst og fremst aö
sjá um heimilið."
— Rósa Ingólfsdóttir auglvsinaateiknari i
Timanum.
„Eg hef einungis fengið skellidúndr-
andi hlatur út á þetta allt saman, sér-
staklega samlíkinguna við sauðkind-
ina."
— Rósa Ingólfsdóttir i samtali við Timann.
„Nú á allt að vera svo fjandi létt og
skemmtilegt."
—Inga Bjarnason leikstjóri i DV.
„Menn eru orðnir óskaplega þreyttir
á óbreyttu ástandi í þessari stofnun."
— Steingrimur Hermannsson forsætisráð-
herra í samtali viö DV um Seölabankann.
„En þaö get ég játaö aö þaö getur
verið endalaust álitamál, hvaö er
sanngjarnt og rétt verð fyrir eign eins
og fyrirtæki á borð við banka."
— Sverrir Hermannsson bankastjóri i Morg-
unblaðinu
„Ég hef ekki sagt ósatt."
— Olafur Ragriar Grímsson i DV.
„Þess vegna er það náttúrulega hjá-
kátlegt þegar forsætisráöherrann lít-
ur upp úr laxveiðitúrnum sínum og
biöur þjóöina að slá af, því allt sé í
voða út af þenslu, vaxtaokri, halla-
rekstri, skuldasöfnun og þvílíku..."
— Séra Þorbjörn Hlynur Árnason, prestur á
Borg á Mýrum, í viðtali við Heimsmynd.
„Ákveðinn dagskrárgerðarmaður...
heilsaöi fólki sem hringdi inn í þátt-
inn með „Good day" og hálfgerðu
„How'ya".
— Úr lesendabréfi i DV um þátt á Effemm
„Þér var gefið vín, ekki láta drekka
það frá þér."
— Úr Degi þar sem sagt var frá hvernig grin-
arar hafa snúið útvarpsauglýsingunni „Þér
var gefið vit, ekki drekka það frá þér".
„Kristján sagöi aö
ekki vœru til nema
tveir til þrír tenórar í
heiminum í dag sem
jöfnuöust á viö
Pavarotti: Domingo,
Giacomini og hann
sjálfur.“
—Ur grein i Morgunblaðinu þar sem
greint var frá að Kristján Jóhannsson
myndi leysa Pavarotti af í uppfærslu á
„Tosca" i Chicago.