Íslendingaþættir Tímans - 18.03.1983, Blaðsíða 11

Íslendingaþættir Tímans - 18.03.1983, Blaðsíða 11
Júlíus Þórmundsson Laugabæ Fædd 8. júlí 1904 Dáinn 8. desember 1982 Senn cr hún horfin af sviöi sú kynslóð scm kennd hcfur verið við aldamótin. þeir mcnn scm ýmist fögnuðu nýrri öld sem fullvaxta cða áttu cftir aö upplifa á l'yrstu tugum aldarinnar þann vorblæ scm frelsínu fylgdi. Það cr margra mál að livcrgi í heimi hafi þcssari nýju öld verið tekið með jafnmiklum fögnuði og björtum vonum sem á þessum frcra noröursins. Það var scm nýju blóði væri hlcypt í æðar íslcnsks mannlífs. Aldirnar á undan höfðu vcrið knappar á lífsins gæði og naumt skammtað. Það var því hvorki blómlcgt bú nc hagsæld scm þessi kynslóð tók í arf heldur hið mesta rýrðar kot. En sú var bótin að landið átti bðrn scm þrátt fyrir allt sáu að það var bæöi fagurt og frítt og nógu vítt til þcss að ráða mætti bót á. Enda má scgja að þessi kynslóð hafi stofnað til nýs landnáms á Öllum sviðum mannlegs lífs og reisnar á íslandi. Vcrka hcnnar er því vert og skylt að minnast. Oft leitar þctta á hugann þcgar þcir tínast burt sem síðastir kveðja af þcssari kynslóð. Einn þcirra var nág'ranni minn og góðkunningi Júlíus Þórmundsson bóndi í Laugabæ og finnst mér skylt að minnust hans nokkrum orðum . Júlíus hafði cg þekkt frá árinu 1968 eða frá því að ég kynntist fyrst mannlífi í Bæ. bræörunum scm þar bjuggu og skylduliði þeirra. Það var um margt scrstæð og óvenjuleg reynsla aö kynnast svo sterkum bræðraböndum. samstöðu og óvenjulegu SUtiibiindii Nú er sú tíð horfin.því meö Júlíusi er genginn fjórði af fimm bræðrum sem hér bjuggu N. Þessir bræöur hljóta að vcrða minnisstæðir því óvenjulcgt geðslag þeírra og lyndiscinkunn var svo scrstæð. svo skemmtilega laus við allan hamagang eða framgirni hvort scm var til fjár eða tiama og lctu þcir slíkt ekki spilla þeim dýrmæta eiginlcika að gcta haft gaman af lífinu. láta það hvorki beygja sig né bæla og voru undurnæmir á broslegar og skoplegar hliðar þcss. Júlíus sétti óneitanlega æðimikinn svip á þetta samfélag og nú cr leiðir skiljast vcrð cg að scgja. aö ég tel hann einhvern skemmtilcgasta persónulcika sem orðið hcfur á vegi mínum. Iðulega fckk ég hann til að staldra við á göngu sinni hcr um hlaöið til að mega njóta þcss að súpa úr kaffiboila með honum og ijöta í leiöinni frásagnarhæfni hansogóvenjulcgs 'ífsviðhorfs. Júlíus var fæddur í Langholti í Bæjarsveit, 8. júli 19t)4 og var elstur 14 barna þeirra hjóna. Olatar Helgu Guðbrandsdóttur og Þórmundar * igfússonar hónda þar. Þau voru bæði Árncsingar "ö uppruna. hal'ði Þórmundur sest á Hvanneyrar- skóla og cftir skólavist þar og skamma ráðs- 'iiennsku hjá baróninum á Hvítárvöllum fékk hann til ábúðar leigujörð. Langholt í Bæjarsvcit og hófþar búskap áriö 1903. Áður en hann hvarf úr átthógum var hann heitbundinn Ólöfu Helgu og fluttist hún nú til hans og gcngu þau í hjónaband. Þóttu þau óvenjulega myndarlegar og cfnilcgar manneskjur enda blómgaðist bú í höndum þeirra. Júlíus var handgenginn forcldrum sínum og gcrðist snemma liðtækur á búi þeirra og hefur vcrið fullþörf á. því börnin fæddust 14 á 13 árum. Júlíus gekk ungur á Hvanneyrarskóla og lauk þar námi með lofsvcrðum vitnisburói. Varð honum oft tíðrætt um menn og minningar frá veru sinni þar og hefur hún vafalaust mótað hann á marga lund. Ekki sneri hann samt að búskap strax. hcldur v'ann hann á búi loreldra sinna og sótti sjó á Suðumcs 'á vetrarvertíöum um árabil. Þá vann hann mikiö að jaröarbótum á vcgum Búnaðar- sambands Borgarfjaröar. fór hann þá vítt um héraó. dvaldist víða og kynntist mörgum. Árið 1929 fcsti Þórmundur faðir hans kaup á jöröinní Bæ og hóf þar búskap þá þegar. Var þar í mikið ráðist og hefur vafalaust vcrið á það trcyst að nú voru elstu börnin komin á legg. Enda fór það sYq að Þórmundur seldi fljótlega sonum sínum Júlíusi og Guöbrandi 2/3 hluta jarðarinnar. Júlíus hóf búskap 1936 á nýbýli scm hann rcisti á sínum jaröarhluta og netiidi Laugabæ og 194(1 gckk hann að ciga konu sína Hildi Þorfinnsdóttur,en hún var dóttir Þorfinns Þórarinssonar bónda á Spóa- stöðum í Biskupstungum og konu hans Steinunnar Lgilsdóttur. Hildur var kcnnari og hafði ráðist í byggðir Borgarfjaröar þcirra erinda. Var hún sögð fluggrcind kona og velgerð og hlýtur livers manns lof. Hildur lést á jólaföstu 1964, Þeim hjónum varó þriggja barna auðið en þau cru: 'slendingaþættir Sigurbjörg hfr. í Reykjavík, maður hcnnar cr Þorgeir Örn Elíasson framkv. stjóri. Þorfinnur sölumaöur í Reykjavík, kona hans cr Kristín Jakobsdóttir og Þorsteinn bifvélavirki í Laugabæ, hann cr ókvæntur og barnlaus. Hildur og Júlíus hófust þcgar handa um að hyggja upp bú sitt og fljótlcga var risið í Laugabæ • myndarlegt íbúðarhús. ásamt þeim húsum öðrum scm þau þurftu til búskapar síns, fjós, fjárhús og gróöurhtis og ræktun aukin svo jörðin þyldi þá áhöfn scm á hcnni var og vcrður að teljast að þcim haíi búnast vel þótt þau hcföu ekki tir oðru að spila cn því sem erfiðið og cljusemin færöi þcim og enginn hafi auður orðið í garöi. Þau sáu vel farborða scr og sínum og í slóö þcirra uxu frcmur tvö strá þar scm áöur grcri eitt. Júlíus var að cðlisfari mjög fclagslyndur maður og naut sam- skipta við annað fólk. var hann þá oft allra manna skcmmtilcgastur, hafði á taktcinum kviðlinga og spckiorð scm hann tók scr í munn og hittu svo vel í mark að mönnum varð orösvant. Hann var stjórnarmaöur í Búnaðarlélagi Andakílshrepps áratugum saman og var gcröur að hciðursfclaga þcss á'HKI ára afmæli félagsins og var liann reyndar afar fús að taka þátt í hverju því félags- lega starfi sem hann taldi horfa til heilla eða bóta á einhvern hátt. Þá var hann söngmaður ágætur og söng árum saman með karlakórnum Bræðurnir scm hcfur vcrið marglofaður fyrir söng sinn hér í Borgarfirði og víðar, vissi ég að Júlíus hafði i'imælda tínægju af þessu söngstarfi og gladdist sem gamall maður yfir að hafa tckið þátt í því. Júlíus Þórmundsson var cinn þcssara manna scm setja ósjálfrátt og ómeðvitað ánægjulcgan svip á umhvcrfi sitt. án minnstu tilgcrðar cða tilraunar til að vera cða sýnast annað cn þéir eru eða virðast. Það má segja með sanni að hann setti svip á bæinn. í fyllstu mcrkingu þeirra orða. í 18 ;ir Irá láti llildar konu sinnar var hann búinn að þrauka. halda hcimili og búi sínu saman að mcstu óbreyttu. Sumum hcfur sjálfsagt sýnst það illur kostur og óraunsær eða trcgða til að horfast í augu við staðreyndir. En Júlíus var ckki þeirrar gcrðar að draga inn árar fyrr en (fulla hncfana. það var fjarri skuphöfn hans og hann var of sjálfstæöur, tengdur íslenskri jörð og þeim atvinnuvegi sem hann hafði hclgað líf sitt cn fór því heldur sínar leiðir án þcss að láta aðra ráða eða stjórna ferðum sínum og gerðum. Og tilhugsunin um að verða öðrum háður býst cg við að hafi verið'honum æði þung. A jólatöstu s.l. leit hann sitt skapadægur og það var honum \afalaust kært kall sem líktist svo sérkcnnilcga því friðsæla, hljóðláta og yfirlætislausa lífi scm ætíð hafði einkennt hann sjálfan. Og sáttur mun hann sannarlcga hafa lagst til þcirrar foldarhvílu cr ann oss hvíldar cftir liðinn dag. Ólafur Jens Sigurðsson 11

x

Íslendingaþættir Tímans

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingaþættir Tímans
https://timarit.is/publication/303

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.