NT - 13.11.1985, Side 2

Miðvikudagur 12. nóvember 1985
Í hádeginu með Inga Tryggvasyni, for-
manni Stéttarsambands bænda:
„Það er alltaf mikið
af mönnum sem halda
að þeir geti leyst
vandamál sem aðrir
ráða ekki við“
■ „Stéttarsamband bænda er hagsmuna-
samtök bændastéttarinnar og því er ætlað að
standa vörð um hagsmunamál félaga sinna á
svipaðan hátt og launþegasamtökin gera,“
sagði Ingi Tryggvason þegar við inntum hann
eftir því, hvað Stéttarsamband bænda væri.
Hér fer á eftir stutt viðtal við Inga þar sem
við ræddum við hann um stöðu sauðfjárfram-
Ieiðslu- og sölu kindakjöts.
Ingi Tryggvason.
Fyrir nokkrum dögum lækk-
aði verð á kindakjöti um 20%.
Meö þessari verðlækkun er
ætlunin að örva sölu á kinda-
kjöti. minnka þær birgðir sem
til eru í landinu og gefa neyt-
endum kost á að birgja sig upp
af ódýru og góðu kjöti. Verð-
lækkun þcssi er tímabundin.
Hvemig er venllagningu kinda-
kjöts háttaö'!
Samkvæmt nýju fram-
leiðslulögunum ákveður verð-
lagsnefnd skipuð sex mönnum
verð til framleiðenda, en svo-
kölluð fimmmannanefnd
ákveður slátur- og heildsölu-
kostnað. í smásölu er verð-
lagningin frjáls, en þó hefur
verið ákveðin sama álagning á
kjöti í heilum og hálfum
skrokkum eins og áður var. Ef
neytendur kaupa kindakjöt
þannig er smásöluálagningin
mjög lág og verðið því
hagstætt. Neytendur fá kjötið
tekið sundur að eigin ósk. Mér
finnst ástæða til að benda fólki
á að athuga vel þennan mögu-
leika til kjötkaupa.
Samkvæmt verðlagskönnun-
um hefur stykkjað kjöt víða
hækkað mikið eftir að verð-
lagningin var gefin frjáls, enda
var álagningin mjög lág áður,
og pökkun þess og vinnsla er
nú ntjög aðgengileg.
SKORTIR SKÝR
SVÖR
OG STEFNU
Hver er munurinn á heildsölu-
verdi og smásöluverði?
Eins og áður segir er heild-
söluverðiö ákveðið. Eftir þá
verðlækkun sem var um daginn
er heildsöluverð í heilum eða
hálfum skrokkum af þessa árs
framleiðslu nú kr. 157,70 á 1.
flokks dilkakjöti og smásölu-
verð kr. 175,80. Það sem eftir
er af fyrra árs framleiðslu er
um 18 krónum ódýrara. Þetta
er verðið, ef heill eða hálfur
skrokkur er keyptur og þá á
neytandinn að geta sagt fyrir
um hvernig hann vill láta taka
skrokkinn sundur.
Hefur kindakjötsneysla dregist
saman?
Tvö síðustu árin hefur dreg-
ið töluvert úr sölu kindakjöts
hér innanlands. Neysla á mann
hefur verið rnilli 40 og 50 kg á
ári en skrapp niður fyrir 40 kg
á sl. ári.
Með nýju lögunum um fram-
Ieiðslu og sölu búvara var
ákveðið að samið skyldi við
bændur um það framleiðslu-
niagn kindakjöts og mjólkur,
sem ábyrgst yrði fullt verð
fyrir.
Framleiðsla kindakjöts var
um 12.240 tonn árið 1984 og
sennilega er hún svipuð á þessu
hausti. Samningarnir sem
gerðir voru í sumar eru um að
fullt verð fáist fyrir 12.150
,tonn af þessa árs framleiðslu
og 14.800 tonn af framleiðslu
ársins 1986. Samtals eru nú í
landinu rúmlega 700 þúsund
vetrarfóðraðar kindur og í
sæmilegu árferði eru afurðir
þeirra rúmlega 12.000 tonn af
kjöti.
Hvenær verður hægt að sam-
ræma neyslu okkar og fram-
leiðslu?
Það verður aldrei hægt að
fullu. Framleiðslan er breytileg
frá ári til árs m.a. vegna breyti-
legrar veðráttu og neyslan er
einnig breytileg af ýmsum
ástæðum.
Ef við ætlum að fullnægja
eftirspurn á innanlandsmark-
aði þarf framleiðslan að vera
nokkuð yfir neysluþörf og þá
hljótum við að flytja út nokk-
urt magn til bestu markaða.
Hvað viltu segja um þann
mikla áróður sem oft og tíðum
hefur verið beint gegn bænda-
stéttinni?
Ég tel að sá áróður, sem þú
talar um hafi verið óréttmætur
og ntjög oft byggður á röngum
forsendum.
Vandamál íslensks landbún-
aðar eru mjög svipuð landbún-
aðarvandamálum annars stað-
ar í Vestur-Evrópu, fram-
leiðslugetan langt umfram
markaðsþörf og verðmyndun í
milliríkjaverslun mótast af
miklum beinurn og óbeinunt
framlögum til landbúnaðar
hvers lands, víða miklu meira
en hér.
Gagnrýni er allt annað en
áróður, og ég tel að við þurfum
að laga kindakjötsframleiðs-
luna betur að óskum neyt-
enda, framieiða vöðvameira
og fituminna kjöt. Kjöt í
stjörnuflokki á að uppfylla
þessar kröfur, ef matið er rétt.
Alltaf heyrast raddir um að
- ekki sé nægilega vel að útflutn-
ingi á kindakjöti staðið og
margir hafa gagnrýnt að ekki
skuli fást meira verð fyrir það
á erlendum mörkuðum. Að
undanförnu hafa verið um
þetta blaðaskrif í NT og því
er ekki úr vegi að heyra álit
Inga á þessu máli.
Mér finnst nauðsynlegt að’
taka það fram, að meginhluti
þess kindakjöts, sem flutt hef-
ur verið út, hefur verið seldur
fyrir gott verð, ef miðað er við
svokallað heimsmarkaðsverð
á þessari vöru. Hins vegar
stendur þetta verð engan veg-
inn undir framleiðslukostnaði
kindakjöts eins og hann er nú
hér á landi. Þess vegna þarf
stuðning hins opinbera við
kindakjötsútflutning. Sá
stuðningur hefur falist í út-
flutningsbótum. en nú er ekki
lengur pólitískur vilji fyrir
greiðslu þeirra í santa mæli og
áður. Bilið milli framleiðslu-
kostnaðar hér og verðlags er-
lendis lengist sífellt og kjöt-
birgðir í heiminum vaxa þrátt
fyrir framleiðslutakmarkanir
víða um lönd. Nauðvörn ís-
lenskra bænda felst í fram-
leiðslutakmörkunum sem síð-
an leiða af sér versnandi af-
komu og flótta úr bændastétt
nema ný tekjuöflun komi til.
Auðvitað má alltaf deila um
hvort nógu vel sé að útflutn-
ingsmálum staðið. Búvöru-
deild SÍS hefur annast útflutn-
inginn að mestu og aðrir sem
reynt hafa þennan útflutning
eða kannað möguleika á hon-
um hafa fæstir náð árangri.
Vonandi skapast markaðir sem
gefa okkf.r hagstæðara verð en
nú fæst, en því miður getum
við ekki að svo stöddu treyst á
þá til bættrar afkomu fyrir
sauðfjárbændur.
Hvernig er staða bænda nú?
Fjárhagsstaða margra
bænda er mjög erfið, einkum
hinna yngri og annarra þeirra,
sent þurft hafa að taka verð-
tryggð fjárfestingar og rekstr-
arlán. Vaxandi fjármagns-
kostnaður hefur ekki fengist
borinn uppi í verðlagi varanna.
Auk þess hefur framleiðsla
mjolkur og sauðfjárafurða
dregist santan og sala innan-
lands minnkað.
Ef byggð á að haldast um
landið og fjárfesting í sveitun-
um í mannvirkjum á jörðunum
og félagslegri uppbyggingu á
að nýtast, þarf nýja tekjuöfl-
unarmöguleika til að þeir sem
vilja geti setið kyrrir á jörðun-
um. Við bindum rniklar vonir
við aukna fjölbreytni í atvinnu-
iífi sveitanna, svo sem loðdýra-
rækt, ferðamannaþjónustu og
jafnvel fiskeldi. Ýmislegt fleira
getur vafalaust í senn styrkt
byggðina og aukið þjóðartekj-
ur, en fjármuni, hugkvæmni
og þekkingu þarf, til að koma
auga á og nýta nýja möguleika.
Stundum heyrist að bændur
hafi verið fyrir fáum árum
hvattir til að stækka bú sín en
nú sé þessum sömu mönnum
uppálagt að skera niður. Hvað
er hæft í þessu?
Alltaf eru einhverjir til, sem
trúa því að stórrekstur geti
bjargað þessari þjóð. Ef borið
er saman við nágranna okkar í
Evrópu búa íslenskir bændur
ekki smátt, þvert á móti. Stétt-
arsamband bænda hefur í tæpa
tvo áratugi varað við offram-
leiðslu og óskað heimilda til
framleiðslustjórnar. Heimildir
tii þess fengust með lagabreyt-
ingum árið 1979. Það var
mörgum árum of seint. Síðan
1978 hefur sauðfé í landinu
fækkað um tæp 200 þúsund og
mjólkurframleiðsla minnkað
verulega þrátt fyrir aukningu á
tveim síðustu árum.
Bændur hafa skilið nauðsyn
þess að draga úr óhagkvæmum
útflutningi og lagt mikið af
mörkum til að leysa þann
vanda sem hrun útflutnings-
markaðanna skapaði.
Þess vegna finnst mér ósann-
gjarnt þegar menn tala eins og
nú fyrst eigi að fara að leysa
vandamálin, lítið eða ekkert
hafi verið gert.
/ nýju framleiðslulögunum er
kveðið svo á að stýra megi
framleiðslunni eftir landshlut-
um. Hefur eitthvað verið gert
til að stýra því hvar framleiðsl-
an á að fara fram?
Landbúnaðarstefna okkar
hefur í aðalatriðum tengst hug-
myndum um viðhald byggðar
og sem jafnasta möguleika til
afkomu án tillits til búsetu
bændanna. Auðvitað hafa
landgæði, samgöngur, félags-
leg þjónusta og fjölmargt fleira
áhrif á búsetuna.
Nýju framleiðslulögin gera
ráð fyrir heimild til að skipta
landinu í frantleiðslusvæði,
svokölluð búmarkssvæði. Nú
er unnið að tillögum að slíkri
skiptingu. Er það vandasamt
verk og tekur mikinn tíma, en
bændum er þörf á vitneskju
um framleiðslurétt þeirra sem
fyrst.
Ef framleiðsla hefðbund-
inna búvara verður enn að
dragast saman má það ekki
gerast án markvissrar stefnu-
mótunar í búsetumálum sveit-
anna. Bændur eiga rétt á tekj-
um af vinnu sinni eins og aðrir
þegnar þjóðfélagsins. Þeir eiga
Ííka rétt á auknu öryggi um
afkomu sína og sinna.
Enn hefur bændum lítið
fækkað. Flestar jarðir sem
losna seljast fljótt. Það er alltaf
mikið af mönnum sem eru
tilbúnir að takast á við erfið-
leika og mönnum sern telja sig
geta leyst vandmál, sem aðrir
ráða ekki við.
Við búum fá í stóru landi.
Við þurfum markvissari og
framsýnni byggðastefnu en þá
sem felst í stríkkandi straumi
fólks til Faxaflóasvæðisins.
Það er skylda stjórnvalda að
móta og styðja byggðastefnu,
sem miðast við langtímasjón-
armið.