Tíminn - 11.01.1975, Blaðsíða 8

Tíminn - 11.01.1975, Blaðsíða 8
TÍMINf' , Laugardagur 11. janúar 1975. :?8:í£ÍÍÍSÍSÍÍ$:í$$:í$:$: ííííííííííííWSiÍiíií::::::::::-: 'iíiíiíiíiýiííiíiSxíi::: >:::3:*::::::::-:::::-::::::::::::::::::; Vilhjálmur Jónsson forstjóri Oliufélagsins h.f. m •,':¦¦: :-:¦ Um fátt hefur veriö meira rætt og ritaö undanfarið ár en þá gifurlegu hækkun oliuverðs, sem orðin er á heimsmarkaöi. Olian hefur ekki aðeins tvöfaldazt eða þrefaldazt i verði, á einu ári, heldur fjórfaldazt. Arabaþjóðir- nar, sem framleiða nálægt helmingi allrar oliu i heiminum, hafa beitt oliunni, sem vopni og haldið ýmsum helztu iðnaðar rikjum heims I úlfakreppu. bæði með takmörkunum á framleiðslu og hækkun á verði. Þessi þróun hefur sennilega komið hvað verst við iðnriki Vestur-Evrópu, sem kaupa meginhluta alirar oliu sinnar frá Miö-Austurlondum. Segja má, að hækkun oliuverðsins hafi kippt stoðunum undan efna- hag þeirra að miklu leyti, og hún á sinn mikla þátt i stóraukinni verðbólgu I viðkomandi löndum. En hækkun olíuverðsins hefur einnig haft i för með sér aukinn áhuga þjóða á nýtingu annarra orkulinda. Nú er orðið hagkvæmt aB nýta ýmsar þær orkulindir, sem alls ekki svaraði kostnaði að hagnýta, meðan oliuverðið var enn lágt. Augu Islendinga hafa opnazt fyrir hinum miklu auð- æfum, sem þeir eiga ónotuð, t.d. i formi óbeizlaðrar fall- og varma- orku. En þetta ástand hefur lika hleypt auknum krafti i oliu- vinnslu nágranna okkar Norð- manna á Norðursjávarsvæðinu. Eins og mönnum er kunnugt hafa Islendingar um langt árabil keypt meginhluta allrar ollu. er peir nota, af Rússum. Hækkunin á oliu hér heima fyrir hefur orðiö gifurlega mikil, en við höfum þo ekki þurft að llða neinn oliuskort. En eftir að oliuvinnslan undan ströndum Noregs hófst og farið var að leggja meira kapp á hana, hefur spurningin um það, hvort ekki væri hagkvæmt fyrir okkur Islendinga að minnka oliukaup af RUssum og snúa okkur til Norö- manna með langtimasamninga orðiö æ meira áberandi. Tlminn sneri sér til Vilhjálms Jónssonar forstjóra Oliufélagsins h.f., og spurði hann álits i þessum efnum. 20% gjaldeyristekna til kaupa á oliu — Við tslendingar verðum að kaupa oliu þaðan, sem hag- kvæmast verð býðst á hverjum tlma, sagði Vilhjálmur, og leggja áherzlu á það, að kaupin þjóni sem bezt hagsmunum þjdðarinnar. Þetta er orðið okkur enn mikilvægara nú, þegar oliu- verðiö er orðið svo hátt, að 20% af gjaldeyristekjum okkar renna til kaupa á þeirri einu vörutegund. — Ég er alveg fordómalaus um það, frá hvaða þjóð helzt beri að kaupa ollu, en hvað snertir spurn- inguna um oliukaup af Norð- mönnum, langar mig að benda á þrjú atriði. a) Þótt fundizt hafi verulegt magn oliu á yfirráðasvæði Norð- manna I Norðursjó, er enn langt i, að su olia komist á markaðinn. Þaö var árið 1970, að olia fannst á EkofisksvæBinu i Norðursjó. Norska fyrirtækiB Petronord á Tfmamynd Gunnar aBeins 20% þeirrar oliu, sem þar fæst, og þaB verBur ekki fyrr, en lokið er lagningu oliuleiðslu til Bretlands, aB umtalsvert magn kemst á markaðinn. Ég held þvi, aB vart sé ástæða til aB gera þvi skóna, aB NorBmenn bjóBi hag- stæBa samninga I nánustu fram- tiB. b) Eins og öllum er kunnugt eru orkumálin f mikilli óvissu og erfitt aB sjá fyrir þróun þeirra. Ég tel þvi afar varhugavert aB gera nokkra langtlmasamninga um oliukaup nú. c) Ég er alls ekki viss um, aB rlkisstjórn Noregs muni selja oliu á lægra verBi en hægt er að fá hana hjá öðrum aðiljum. í þvi sambandi langar mig að vitna I upplýsingar, sem fram komu i bíaBaviBtali, er Dagens Nyheter átti viB Erik Grafström, for- mann sænska orkuróBsins, fyrir skömmu. Hann sagBi, aB Sviar hefBu ekki notfært sér þá samn- inga, sem þeir gerðu s.l. vor við olIuframleiBsluríkin Lýbiu og Kuwait, vegna þess að olia keypt beint af rikisstjórnum oliufram- leiðslurikjanna væri dýrari en olia, sem fjölþjóöa oliufyrirtækin settu á markaBinn. AstæBuna kvað Grafström þá, að þótt fjölþjóða olíufyrirtækin keyptu oliu af þessum ríkisstjórn- um á sama verði og selt væri til annarra aðilja, hefðu þau jafn- framt aBgang aB eigin fram- leiBslu, þannig aB meBalverBiB frá þeim yrBi til muna lægra en frá rlkisstjórnum oliufram- leiðslulandanna. Ástand o< Rætt við Vilhjá — En þetta atriði á eftir aB breytast, þvi aB olíurlkin taka nú framleiðsluna i eigin hendur I æ rlkara mæli, I staB þess aB láta fjölþjóða oliufyrirtækjum hana eftir gegn vissum skatti eða hlut- deild i hagnaði. Hreinsun oliunnar ¦ — Sú hugmynd hefur komið fram, sagBi Vilhjálmur, aB Islendingar fælu oliuhreinsunar- stöBvum I Vestur-Evrópu aB vinna úr þeirri jarðoliu, sem þeir hugsanlega kynnu að kaupa af Norðmönnum. Ég tel þá hug- mynd vart raunhæfa, þvi að með þeim hætti yrðu kaupin öll gerð flóknari, og sennilega óhag- kvæmari. — Fyrst yrði aB flytja jarB- olluna frá .oliusvæBunum til hreinsunarstöðvarinnar. Þar þyrfti siðan að semja um hreins- un og sölu á töluverðum hluta þeirrar ollu, sem Ut úr hrein- sunarstöðinni kemur, þvi aB hlut- föllin af hreinsaBri oliu henta ekki okkar þörfum. — tir hverjum 100 tonnum af jaröoliu, sem hreinsuB er, fást aBeins 40 tonn af gasollu og þotu- eldsneyti á móti 22 af bllabensini og 38 af svartoliu, en viB þurfum á mun hærra hlutfalli af gasoliu að halda. Hlutföllin á hinum Islenzka markaði eru þannig að viB þurfum 68 tonn af gasoliu og þotueldsneyti á móti 13 af bila- benslni og 19 af svartoliu. ViB þyrftum því aB semja viB hreins- unarstöBina um ráðstöfun á þvi umframmagni bilabensins og svartoliu, sem við getum ekki notað. — Þegar lausn hefði fengizt á þessu vandamáli, þyrftum við slðan að annast flutning oliunnar til Islands, og ég held, að slikir samningar gætu aldrei orðið jafn- hagstæðir og þeir, sem við gerum beint við oliuhreinsunarstöðvar- nar. Meginhluti oliunnar keyptur af Rússum. — Undanfarin 22 ár höfum við keypt allt bilabensin, alla svart- ollu og 80% allrar gasollu af Sóvétmönnum. Frá Vestur- löndum höfum við á hinn bóginn keypt allt þotu- og flugvélaeld- sneyti, allar smuroliur og 20% af þeirri gasoliu, sem við notum. — Rússar hafa séB um alla flutninga þaBan um árabil, en Islendingar tekið á leigu skip á heimsmarkaðitilaðflytjaolíu frá Vesturlöndum. Þvi hefur stund- um verið haldið fram, að gæði rússneska benslnsins og ollunnar væru ekki sambærileg við gæBi slikra vara frá öBrum oliu- löndum. ÞaB er ekki rétt, og rúss- neska olian hefur staBizt allar þær gæðakröfur, sem gerðar eru i samningum, og ekkert verið út á hana aB setja undanfarin ár. 3 dreifingaraðilar — keppa þó ekki á verð- lagsgrundvelli — Já, þaB er rétt, sagBi Vilhjálmur, að oft hefur verið á það deilt, að þrlr aðiljar annist dreifingu og smásölu á olium hér innan lands, en keppi þó ekki á verðlagsgrundvelli. Þvi hefur veriðhaldið fram, að slikt kerfi sé óhagkvæmt og til þess eins falliB aB auka kostnaB viB sölu og dreifingu. — 1 þessu sambandi vil ég benda á samanburB viB Noreg, en mér hafa nýlega borizt skýrslur um ollusölu þaðan. Þar kemur fram, að álagning á bensini og allur dreifingarkostnaður i Noregi er um 14% af heildarverði, en hér á landi er hann innan við 12%. Þessar tölur benda ekki til þess aB oliuverzlun hér á landi sé rekin á óhagkvæman hátt, og a&rar tölur, sem mér hafa borizt benda til að álagning og dreifingarkostnaður á olíuvörur sé lægri hér en I flestum ná- grannalöndunum. Ég hef þvi enga trú á þvi, að rfkisfyrirtæki gæti annazt dreifinguna á hag- kvæmari hátt en nú er gert. — Strjálbýli landsins gerir kröfur til öflugs dreifingarkerfis, þvi að ekki má verða of löng leið milli sölustaða. Bensinsala þyrfti aB vera i hverju þorpi, og auk þess er bensin eBa disilolia eða hvort tveggja nú notað á svo til hverjum bæ til sveita. — Þess er ekki nokkur kostur, að fyrirtækin þrjú keppi á verð- lagsgrundvelli, þvi að rikið gerir samninga viö Rússana og fram- selur þá siöan oliufélögunum til framkvæmda. Verölagsnefnd MEXÍKÓ, VESTUR-INDÍUR ÖNNUR SUÐUR ÁMÉRÍKURiH Þetta kort sýnir i grófum dráttum, hvei

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.