Tíminn - 02.10.1976, Blaðsíða 9

Tíminn - 02.10.1976, Blaðsíða 9
Laugardagur 2. október 1976 TÍMINN WEISSAUER OPNAR SYNINGU I VINNUSTOFU GUÐMUNDAR JG.RVK. Hinn góökunni þýzki myndfistarmaður Rudolf Weissauer er kominn hingao til lands og hefur opnaö sýningu I vinnustofu Guömundar Árna- sonar aö Bergstaoastræti 15. Þar sýnir hann grafikmyndir og vatnslitamyndir, flestar nýjar, geröar á seinasta ári. Viö hittum listamanninn aö máli sem snöggvast i gœr og haföi hann þetta aö segja: — Þaö má segja aö ég komi til Islands i mörgum erindum. Ég er meö sýningu og ráðgert er að ég haldi námskeið i grafik i Myndlistar- og handiöa- skólanum, eins og ég gerði i fyrra. Onnur erindi eru aö draga andann og hitta kunn- ingjana aftur eftir marga mán- uði. — Ég hefi mest veriö I Suöur- -Þýzkalandi I sumar, einnig i Parls og I Frakklandi, en þar voru miklir hitar og þvl mikill munur að koma hingað til lands I þetta tæra og hreina loft. — Ég kemur heldur fyrr en venjulega þetta áriö, ber þar margt til. Þaðer gaman að vera I Reykjavfk á haustin og sjá all- ar þessar sýningar, sem þá eru á boðstólum og svo lika að sjá landið I haustskrúða. Eru framfarir i grafik núna á tslandi? — Það má hiklaust fullyrða. Þið eigiðdalltið af færu dugandi fólki, sem helgar sig einvörö- ungu grafiskum myndum og fyrr eða slðar mun grafikin þykja eins sjálfsögö og oliu- málverkið er I dag. — Hversu lengi munt þú dvelja hér á landi að þessu sinni? — Ég geri ráð fyrir aö halda aftur utan um jól, eða seinast á árinu. Annars er allt óráðið með þaö I bili, sgði Rudolf Weissauer að lokum. Gísli Kristjánsson: I hvert skipti, sem verðlag á búvöru hækkar, heyrast rama- kvein frá þeim, sem stunda aðrar atvinnugreinar en búvöruframleiðslu. Auðvitað er það raunasaga, að allt færist til svo hraörar hækkunar i verðlagi sem raun ber vitni. Þannig er krónan stöðugt minnkandi. Þegar mjólk og kjötvörur hækkuðu nú i september, heyrðust hljóð úr mörgum hornum, og mörg orö voru skröfuð og skrifuð af þvi tilefni, enda þótt hækkunin næmi aðeins 7-9%, misjafnt eftir einstökum vörutegundum. En hvernig getur framleiðandinn staðið viö að framleiða fyrir sama, eöa álika, verð og gerzt hefur, þegar tilbúinn áburður hækkar i allt að 50%, svo sem gerðist s.l. vor? Þetta er aö vlsu- á aðeins einum lið útgjalda- hliðar rekstursreiknings, en á öllum öðrum liðum er einnig hækkun. Og varla getur nokkur með sanngirni ætlazt til, að kaup bóndans standi - i - stað, þegar allir aðrir hafa fengið kaup sitt hækkað. Nú er það svo, að i verðlags- grundvelli búvöru er alltaf reiknað með meðaltals eftir- tekju bóndans. Þar sem eftir- tekjan nær ekki meðallagi, hlýtur hlutur hans að skerðast að sama skapi, og með hækk- andi verðlagi rekstrarvöru og kauplags verður rýrnandi hlutur bóndans þeim mun þyngri á efnahagsvoginni, þégar misæri gerist á einhverja lund. Votviðrin um Suður- og Vesturland tvö siðastliðin sumur eru áþreifanieg dæmi þessu til sönnunar. Frostnætur i fyrrasumar og stormskemmdir á liðnu sumri ollu stórfelldum hnekki á uppskeru kartaflna i Þykkvabæ og viðar, meira að segja ollu ofþurrkar i kring um Eyjafjöröá nýliðnu sumri veru- legum hnekki á kartöfluupp- skeru þess svæðis, þvi að vatns- leysi var tilfinnanlegt á ýmsum stöðum til heimilisnota og Verðlagsmál þaðan af siður nokkur dropi til að vökva malargarða eða sól- sviðnar brekkur kartöfluakra. Þannig verður bóndinn — fram- leiðandi hráefnis I mikilvæg fæðuföng þjóðarinnar — að sæta og sætta sig við rýrari kjör en i meðallagi, þegar veðurfar er honum óhagstætt. A sama tima hækkar kaup þeirra, sem vinna á mjólkurvinnslustöðvunum, sláturhúsunum og i verzlunar- stéttinni, þar sem dreifing vörunnar fer fram, en þessir liðir eru að sjálfsögðu samverk- andi til að gera hverja einingu dýrari til neytenda, jafnvel þó aðbóndinn beri minna úr býtum nú en i fyrra. Þrátt fyrir 7-9% hækkun búvöru á almennum markaði, eru nokkrar eða miklar likur til, að hlutur bónd- ans, þ.e. kaup hans, miði til lækkunar en ekki hækkunar á þessu ári. Þessa mættu þeir minnast, sem f jargviðrast mest út af hækkandi verðlagi á búvöru bændanna. Niðurgreiðslur Um áraraðir hefur það veriö svo, að neyzluvörur hafa verið ódýrari á almennum markaði en raunvirði þeirra nemur, miðað við eiginlegan fram- leiðslu- vinnslu- og dreifingar- kostnað. Mismunurinn hefur verið jafnaður með niöurgreiðslum, sem stjórnmálamennirnir hafa orðið á eittsáttir um að ákveða. Þessar ráðstafanir hafa þótt handhægur hemill á þau fyrir- bæri, sem frá einum tima til annars hreyfast I kaupgjalds- baráttunni. Með niðurgreiðslum hefur verðlagi á vissum vörum Hér eiga Akur- eyringar margar ánægjustundir verið haldið niðri. Þetta þykir gott og blessað, að vissu marki, en endanlega híýt-. ur það að koma niður á ein- hverjum sviðum sem annmarki. Sá annmarki gerir sln áþreif an- lega vart i hækkandi opinberum gjöldum, er innheimta þarf af þegnum þjóðfélagsins tilþess að jafna gjaldapóstana, sem niður- greiðslurnar skapa. Þetta fyrirbæri er svo sem ekki aðeins gildandi hér á landi. Hér hefur það bara gerzt á leiðinni frá framleiðanda til útsölustaðar. Með öðrum þjóðum hefur stuðningur við framleiðsluna verið algeng- astur og þannig hefur hráefnis- framleiðslan verið gerð miklu kostnaðarminni en annars mundi verið hafa. Hitt er lika til, að aðeins vissar vörutegundir hljóta fyrirgreiðslu i formi verðlækkunar. Þetta getur haft sin áhrif langt út fyrir landa- mæri þeirrar þjóöar, sem nýtur aðstoðar eigin rikis til kaupa á ódýrri neyzluvöru. Dæmi þess gerðist þann 8. september s.l. þegar Norðmenn juku niður- greiðslu lambakjöts um 2,58 krónur norskar pr. kg. i heild- sölu, eða um 85 islenzkar krónur með gildandi gengi. Auðvitað leiðir þetta til þess, að islenzka kjötið, sem selt verður á norsk- um markaði af framleiðslu ársins, hlýtur að lækka sem þessu nemur, en varla er við þvi að búast, að norsk stjórnvöld hlutist til um að greiða meira fyrir islenzkt kjöt en innlenda framleiðslu. A hinn bóginn má um leiö geta þess,aðum áraraðirhöfumvið i reyndinni fengið ódýrara kraft- fóður frá útlöndum en raunvirði er, eða hefur verið á heims- markaði, en það hefur gerzt með þvi, að opinber aðstoð hefur viðgengizt til þess að lækka framleiðsluverð fóður- korns. Um áraröð nutu korn- vöruframleiðendur umfangs- mikils stuðnings hins opinbera i Bandarikjum Amerlku, er gerði það að verkum, að umrædd framleiösla var seld langt undir raunverulegu kostnaðarverði. Misræmi milli landa hefur þannigmargsinnis truflað ýmsa aðila i mati á framleiðslu- kostnaði ákveðinnar vöru, i samanburði frá landi til lands. Smjör eða smjörliki Allmörg undanfarin ár hefur frá ýmsum hliðum verið uppi orðrómur (og fræösla??) um gildi einstakra fitutegunda i fæðu fólks, eða réttara aö segja, hættur samfara þvi að neyta fitu. Vissir aðilar hafa tekið svo djupt i árinni að segja, að smjörfita sé stórhættuleg, en þær fitusýrur, sem i smjörllki eru, beri að taka fram yfir hinar, sem i smjörfitu finnast. Fyrir nokkrum árum færði ég á vettvang i Frey andmæli gegn þeirri fásinnu, að smjör eöa mjólkurfita væri i þessu sam- bandi varasamari næring en fitan i smjörlikinu. Hafði ég þar að stuðningi hlutlægar rann- sóknir ýmissa aðiia, sem fengizt höfðu við lifeðlistilraunir og kannanir i sambandi við lifeðlisfræðileg fyrirbæri viö fóðrun svina, svo og athuganir á næringu manna, nærðra af ýmsum fæðuefnum úr riki jurta og dýra. Um þau efni ritaði ég nokkrar greinar i FREY og tjáði þeirra reynslu, enda hafði ég þá um áraröð eftir megni numið og kynnt mér skyldar greinar i llfefnafræði og lifeölis- fræði. í húsmæðrafræðslu hérlendis og vlðar hef ég siðan, og enn, orðið þess áskynja, að ýmis viðhorf á þessum sviðum eru uppi, og enn eru til aðilar, sem um þessi mál fjalla sitt á hvað, en stööugt eru tilraunir gerðar erlendis á mönnum og skepnum til þess, að ljós verði sem bezt áhrif hinna einstöku fitusýra i næringunni. Hið siðasta og nýjasta, sem ég hef orðið áskynja I þessum efnum, er yfirlýsing frá fjorum sérfræðingum, sem starfa við háskólann og Rikisspitalann i Kaupmannahöfn. Prófessor- arnir hafa skrifað viðamikla grein i „Ugeskrift for læger", þar sem þeir andmæla kröftug- lega áróðri þeim, sem i Dan- mörku og viöar, hefur verið uppi haföur gegn smjörneyzlu, og þeir staðhæfa i fleiri liðum, að eigi nokkur fita i næringu fólksins andróður skilið, sé það smjörlfkið, einmitt af þvi, að i þvi séu óhollari fitusýrur en i smjörinu. Benda þeir meðal annars á þá staðreynd, aö erukasýraniraspoliu, sem i rik- um mæli er jafnan i smjörliki, valdi sannanlega vefjarýrnun og fituþjöppun i vefjum til- raunadýra. Að þessari reynslu fenginni hafa ýmsir horfiö frá notkun umræddrar fitu, en þeir spyrja svo: En þvi I ósköpunum að hvetja til notkunar fituefna héðan og þaðan fremur en að neyta þeirrar fitu, sem kemur beint úr áýrarlkinu, svo sem er meö mjólkurfitu? Þannig spyrja þeir.. 1 grein sinni til- greina þeir sérstaklega brezkar rannsóknir, sem sannað hafa, að hert fita i smjörliki hafi vald- ið æðaþrengslum, og dauðsföll- um af þeim sökum, en hliðstætt séekki hægt að segja um smjör- fitu. Smábatahófnin við slipp- stöðina á Akureyri. Hér eiga margir, jafnt ungir sem aldn- ir, margar ánægjustundir við að dytta að og lagf æra báta og veiðarfæri, svo að ekki sé minnzt ú, þegar gott er í sjóinn og hægt að fara út á Eyjafiörð á skak. Flestir þessara báta eru I eigu sportveiðimanna. en þó eru nokkrir eldir rhenn, sem stunda reglulega veiðar frá vori til hausts. í baksýn sjást verbúðir. — Tímamynd: K.S.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.