Tíminn - 21.05.1978, Qupperneq 6

6
Sunnudagur 21. mai 1978
menn og málefni
Félagshyggjan
er bezta veganestið
Frá 17. flokksþingi Framsóknarmanna.
Nú þegar liöur að kosningum er
þaö eölilegt aö hugur margra
beinist fremur en endranær aö
stjórnmálaflokkunum og þeim
meginstefnum sem um er deilt á
stjórnmálasviðinu. 1 þessum efn-
um mætti ef til vill segja aö
tvennt skeri sig úr, annars vegar
meginstefnur og grundvallarviö-
horf þjóðmálahreyfinganna, hins
vegar störf og stefna i dægurmál-
um.
Að öðru ley ti má einnig benda á
þaðað nú er bæði um að ræða Al-
þingiskosningar og kosningar til
bæjar- og sveitarstjórna. Svo sem
að likum lætur eru viðfangsefni
og deilumál mjög svo staðbundin
i byggðakosningunum, en hitt er
þó augljóst að meginsjónarmið
flokkanna birtast einnig i störfum
þeirra og afstöðu i málefnum ein-
stakra sveitarfélaga og byggðar-
laga. betta er nauðsynlegt að
menn haf i vel hugfast, þvi að þær
hugsjónir sem tekizt er á um eiga
jafnterindi i næsta nágrenni fólks
i störfum sveitarstjórnanna eins
og þær kunna að eiga varðandi
störf rikisstjórnar, stjórnarstofn-
ana og Alþingis.
Framsóknar-
stefnan
A flokksþingi Framsóknar-
manna, sem haldið var nú i vetur,
varsamþykkt ýtarleg ályktun um
Framsóknarstefnuna, grundvöll
hennar og markmið. Að undan
förnu hefur verið unnið að þvi að
þessi ályktun yrði birt sem
bæklingur sem dreift verður
meöal flokksmanna og trúnaðar-
manna flokksins um land allt og
verður tiltækur einnig þeim, sem
áhuga hafa, á skrifstofum Fram-
sóknarflokksins. Af þessari álykt-
un má lesa meginsjónarmið
Framsóknarmanna i þjóðmála-
baráttunni, og einnig eru þau
skýrð með hliðsjón af ýmsum ein-
stökum málaflokkum þjóðmál-
anna. Er ekki aö efa að þessi
ályktun kemur baráttufólki
flokksins að miklum notum, en
einnig öllum þeim öðrum sem
áhuga hafa á stjórnmálunum. Er
þess að vænta að þessi bæklingur
verði tilbúinn alveg á næstunni.
Andstæðingar Framsóknar-
manna hafa löngum, reynt að
skemmta sér i leiðindum sinum
yfir þvi að Framsóknarflokkur-
inn hefur gegnt þvi hlutverki að
sætta andstæður I þjóðfélaginu og
laða öflin á stjórnmálasviðinu til
jákvæörar samvinnu. Nú er þetta
að visu liðin tið þvi að annars veg-
ar hafa Sjálfstæðismenn neyðzt
til aðfalla fráýmsum hefðbundn-
um ihaldssjónarmiðum i verki og
hins vegar hafa sósialistar horfið
i raun frá ýmsum öfgum
marxismans. Má segja að nú á
dögum sé enginn Islenzkur stjórn-
málaflokkur slikt samansafn
mismunandi valdasjónarmiða og
Sjálfstæðisflokkurinn og enginn
slik forarvilpa óánægju sem Al-
þýðubandalagið;en það er orðið
að glatkistu þar sem öllu er
hrúgað saman svo sem lesa má
og heyra af yfirlýsingum þeirra.
Hins vegar heldur Fram-
sóknarflokkurinn sem hingað til
áfram aö vera deigla hugsjóna
um framfarir og samhjálp i sam-
ræmi við frjálslynd sjónarmið sin
og félagshyggju.
Forsendur og
aðdragandi
Fyrir nokkru var dregm upp
mynd af forsendum islenzkrar
stjórnmálastarfsemi og islenzkr-
ar félagshyggju i blaði ungra
Framsóknarmanna i Reykjavik.
Þar sem sú stutta greinargerð
fellur að þvi efni sem hér hefur
verið rætt/er rétt að rifja efni
hennar upp á þessum vettvangi.
Sögulegar rætur islenzkra
stjórnmála liggja i sjálfstæðis-
baráttu þjóðarinnar. Það gleym-
ist oft að sjálfstæðisbaráttan var
ekki háð á sviði stjórnarfarsmála
heldur einnig á sviði verzlunar-,
atvinnu-og félagsmála. I þessari
baráttu lögðu margir aðilar
gjörva hönd að verki ogvar hlut-
ur samvinnufélaga ungmenna-
félaga, búnaðarsamtaka og
menningarfélaga mjög mikils-
verður. Verkalýðssamtökin hafa
einnig átt mikinn þátt i þessari
baráttu,en þau komust til áhrifa
þegar liðið var á timabil sjálf-
stæðisbaráttunnar og stjórn-
málavöld og atvinnulif voru að
mestu komin i hendur lands-
mönnum sjálfum.
I þessari baráttu íslendinga
spruttu upp úr innlendum jarð-
vegi hugsjónir og samtök um
félagshyggju, þjóðrækni og sam-
hjálp.
Félagslegar rætur þessara hug-
sjóna liggja i þvi samfélagi vinn-
andi millistétta, sem Islenzkar
sveitir voru að verulegu leyti.
Þróunin hefur að sönnu leitt þjóð-
félag nútimaverkaskiptingar,
iðnaðar, þjónustu og þéttbýlis i
sæti bændasamfélagsins sem
forðum var. Hlutur hinna vinn-
andi millistétta hefur ekki rýrnað
i samfélaginu við þessa fram-
vindu, heldur þvert á móti. Á
siðariárum hefur velmegunar- og
velferðarþjóðfélagið falið það i
sér, að dregið hefur að ýmsu leyti
úr fyrra stéttamismun, sam-
félagiðhefureinkennztaf miklum
möguleikum einstaklinga til að
komast til efna og eignir og f jár-
munir hafa þrátt fyrir allt skipzt
tiltölulega jafnt i þjóðfélaginu.
Það er ekki ofsagt að hugsjónir
félagshyggjunnar og styrkur
samtaka félagshyggjumanna
hafa ráðið um það úrslitum að i
landinu þroskaðist velferðar- og
velmegunarþjóðfélag, enda þótt
margt hafi vissulega mátt betur
fara. 1 þessari þróun hefur sam-
vinnuhreyfingin leikið afskaplega
mikilsvert lilutverk og andspænis
þeirribyggðaröskun sem hlaut að
leiða af nútimaþjóðfélagsháttum
var óhjákvæmilegt að vandamál
landshlutanna og byggðastefnan
yrðu mjög ofarlega á baugi.
Valkostur
félagshyggju-
manna
1 samfélagsþróuninni hefur það
verið hlutverk félagshyggju-
manna að standa vörð um rétt
vinnandi stétta i víðtækri merk-
ingu orðsins, tryggja hagsmuni
fólksins við framleiðslustörfin i
byggðarlögum landsins og hafa
forgöngu um félagslega og
menningarlega framsókn I anda
atvinnufrelsis,samvinnu og sam-
hjálpar. Félagshyggjan er þannig
vinstrisinnaður valkostur and-
stætt miklum áhrifum og völdum
auðhyggju og hægriafla samtimis
þvi að félagshyggjumenn hafa
spyrnt gegn öfgaöflum og ein-
ræðishreyfingum og i þeim skiln-
ingi gegnt hlutverki miðflokks i
stjórnmálum landsins.
Þjóðfélagshugsjónir félags-
hygggjumanna fela i sér mark-
vissa framsókn allri þjóðinni til
heilla, en ekki aðeins einstökum
samfélagshópum og róttækar að-
gerðir félagshyggjumanna i
stjórnarstörfum helgast af um-
bótaviljanum þegar þjóðfélags-
ástandið kallar á tafarlausar úr-
bætur.
Reynslan
sannar
Megininntak félágshyggjunnar
hefur sannazt við samfélags-
þróun aldarinnar. Hins'' vegar
hafa hægriöflin neyðzt til þess að
hverfa frá hefðbundnum
kapítalisma sinum á sama tima
og sósialistar hafa átt i miklum
hugmyndalegum vanda við að
láta af þeim marxistisku viðhorf-
um sem þeir höfðu borið fyrir sig
áður. Stjórnmálaþróunin hefur
þannig að nokkru leyti einkennzt
af þvi að aðrar fylkingar hafa
hneigzt inn að miðju félagshyggj-
unnar,og hefur það þó þvi miður
verið meira I orði en á borði.
Samsvaranir
ytra
Félagshyggjan er sprottin úr
islenzkum jarðvegi félagsmála og
þjóðlifs en sambærileg stjórn-
málaþróun hefur einnig átt sér
stað viða um lönd. Þar hefur á
siðari árum gjarnan verið talað
um „social-liberalisme” I merk-
ingu sem svipar mjög til viðhorfa
islenzkra félagshyggjumanna. ís-
lenzkir félagshyggjumenn hafa á
hinn bóginn jafnan verið þeirrar
skoðunar að islenzkar aðstæður
og islenzk viðleitni hljóti að kalla
á islenzk úrræði og islenzka
stefnu. Þeir hafa þvi ekki kosið að
telja sig til neinnar alþjóðlegrar
stjórnmálahreyfingar, enda þótt
ljóst sé að félagshyggjan á erindi
við allar þjóðir og þótt t.d. sam-
vinnustefnan eigi hljómgrunn um
allan heim.
Nokkur
aðalatriði
I lok þessarar greinargerðar er
brugðiðupp nokkrum myndum af
meginatriðum félagshyggjunnar
eins og hún birtist i almennum
þjóðmálastörfum. Eins og gefur
að skilja geta slikar svipmyndir
ekki orðið meira en nokkur
minnisatriði til upprifjunar og
ábendingar, en sýna þó það
megininntak sem markar
störfunum stefnu i bráð og lengd.
Þau aðalatriði sem nefnd
eru i þessari greinargerð eru sem
hér segir:
Tæmandi lýsing meginatriða
félagshyggjunnar verður ekki
gerð i stuttu máli og fer þar sem
jafnan að verkin tala skýrustu
máli. Nokkur aðalatriði eru
þessi:
1. Frjálstathafnalif sem ekki er
bundið viðjum kennisetninga.
Blandað hagkerfi og óbundin
sambúð mismunandi eignar- og
rekstrarforma eftir aðstæðum og
óskum þeirra sem málið skiptir.
Sjálfstætt íslenzkt hagkerfi og
efnahagslif i höndum lands-
manna sjálfra. Skynsamleg og
forsjál nýting auðlinda,góð sam-
búð lands og þjóðar og vernd eðli-
legs umhverfis.
2. Félagslegt öryggi og almennt
try ggi ngakerfi. Stöðugar
jafnaðaraðgerðir i efnahags-,
félags-, skatta-og menntamálum
til þess að sporna við stéttamun
og annarri þjóðfélagslegri mis-
munun . Viðurkenning á gildi og
hlutverki stétta- og hagsmuna-
samtaka ifrjálsuþjóðfélagi innan
ramma heildarhagsmuna og
þjóðlegrar samstöðu.
3. Samfélag efnalega sjálf-
stæöra manna en ekki samþjöpp-
un valds og fjármagns á fárra
hendur. Sameiginleg verkefni
leyst með félagslegum úrræðum
og sameiginlegu framtaki. Sér-
stök áherzla á gildi samvinnu-
stefnunnar og á nauðsyn öflugrar
byggðastefnu.
4. 1 öndvegi séu manngildi,
vinna og framtak en ekki auðgildi,
vald og fésýsla. Framsókn alls
landsins og allrar þjóðarinnar en
ekki villt samkeppni allra gegn
öllum. Samvinna, samhjálp, um-
bótastefna og stöðug framsókn i
sibreytilegum heimi.
Einnig
nú i vor
Reynsla þjóðarinnar hefur sýnt
að félagshyggjan,manngildishug-
sjónin og samvinnustefnan eru
farsælasta vegarnestið á veg-
ferð þjóðarinnar. Enn á ný á
þessu vori skiptir það máli,
svo að úrslitum ræður, að sem
allra flestir landsmenn geri
sér þetta ljóst. JS