Tíminn - 28.03.1980, Blaðsíða 7

Tíminn - 28.03.1980, Blaðsíða 7
Föstudagur 28. mars 1980 Samvinnuþættir Er Kaupf élag Rangæinga Þegar rætt er um eöli og upp- byggingu samvinnuhreyfingar- innar er margs að gæta. 1 fyrsta lagi þess, aö um er aö ræöa fjöldasamtök, sem lúta almenn- um reglum lýðræðisforms, með kostum þess og göllum. Þjóðfél- ag okkar og félagsstarf er mót- að af þeirri grundvallarhugsun, að jafnræði eigi að vera með einstaklingum, án tillits til efna- hags þeirra, ættar eða erfða. Ekki segir þetta þó, að hægt sé að tryggja, að oskir eða vilji hvers einstaklings nái ætið fram að ganga. Einstaklingar með svipuð við- horf eiga samleið og standa gjarna saman. Þeir velja sér fulltnía til að túlka sameiginleg siónarmið og reyna meö sam- , stilltu átaki að ná settu marki. Þetta er pekkt frá öllu þjóð- málastarfi. Þannig verða stjórnmálaflokkar til. Þannig skapast meirihluti sveitar- stjórna. Búnaðarfélög, ung- mennafélög, hjálpar- og liknar- félög, verkalýösfélög og fjölda- mörg önnur hagsmunafélög lúta sömu eða svipuðu lögmáli og sannarlega eru kaupf élögin með i þessum hóp. Það er sameigin- legt framannefndum félögum og samtökum, að þau setja sér ákveðnar reglur til að starfa eftir. Þau velja eigin stjórn og henni er fahð afmarkað umboð þeirra, sem að baki standa. Þetta er i fullu samræmi við leikreglur og eðli lýðræðisskipu- lags þess sem við þekkjum og búum við. Njóti stjdrn eða hinir völdu fulltrúar ekki lengur stuðnings og trausts þeirra er fylkingar skipa, kemur skjótt að bvi að umboð þeirra til aö ráða málum til lykta, stjórna fram- kvæmdum eða vera i forsvari er fellt niður. Hvað er f á mennisstjórn? Rikisstjórií Islands má að sjálfsögðu kaila fámennis- stjórn, enda þótt ráðherrar séu tiu. Á sama hátt má segja að stjórn ASl sé fámennisstjórn með sina 15 stjórnarmenn og svo er um fleirilýðræöissamtök. Enað baki rikisstjtírnar stendur fylking kjörinna manna, sem íAlþingi skipa og f verkalýðs- hreyfingunni eru það stéttar- félögin, sem umboðið veita. í báðum þessum tilfellum er þvi um það að ræða, að einstakling- ar hafa valið sér umboðsmenn eða oddvita til að standa I hús- verkum I samræmi við þá stefnu, sem mörkuð hefur verið og þann vilja, sem að baki stendur. Hvernig er þetta hjá samvinnu hreyfingunni? Sambandss tjórn skipa 9 kjörnir menn. Við getum deilt á Hvolsvelli auðhringur? Félagsmenn og stjórn KR fagna 60 ára áfanga. um hvort kalla eigi þetta fá- menna eða fjölmenna stjórn. Hinsvegar liggur það ljóst fyrir, að fá félagasamtök hafa fjöl- mennari sveit i' stjórnarforystu. Þar til viðbdtar koma slöan 8 framkvæmdastjórar auk for- stjóra, sem ráðnir eru til óákveðins tima og segja má að þessi 18 manna sveit beri ábyrgð á daglegum rekstri Sambandsins og séu nokkurs- konar ráðsmenn á samvinnu- heimilinu. Hinsvegar hafa þess- ir menn aðeins takmarkaö hús- bóndavald. Það er i höndum grunneininga félagsskaparins, kaupfélaganna og félagsmanna þeirra. Röddúr Rangárþingi Framanrituð atriði koma I hugann við lestur greinar Magnúsar Finnbogasonar, bónda að LágafeUi I Rangár- vallasýslu, sem birtist I Timan- um laugardaginn 22. marz. Markiis undirstrikar, aö sér sé ljóst aö samvinnuhreyfingin sé ekki „auðhringur". Hann segir hinsvegar að hinn almenni skilningur, sem fólk leggi I orðið „auðhringur" i venjulegri um- ræðu I sambandi við samvinnu- hreyfinguna sé þessi: „Það eru samtök I fárra hönd- um, sem ráða yfir miklu fjár- magni, aöstöðu og atvinnutæki- færum, án tillits til endanlegra markmiða". Þetta er nýstárleg túlkun. Dregiðer iefa aðhér sé lýst hin- um almenna skilningi á þvi hvað auðhringur sé. Samvinnu- hreyfingin hefur hinsvegar enga ástæöu til að óttast taliö um auöhring hvorki þegar höfð eru i huga hin fræðilega útlistun orðsins eða framangreind skil- greiningþess.Þaöeröllum ljtíst sem þekkja starfsemi kaup- félaganna og endanleg mark- mið. Til að átta okkur á þessu og einfalda málið skulum við Hta til heimabyggöar Magnúsar Finnbogasonar. Þar starfar myndarlegt kaupfélag, sem á að baki sér rúmlega 60 ára sögu. Þá sögu þekkir Magnús vel þvl hann hefir tekið virkan þátt I starfi félagsins og situr i stjórn þess. Þegar félagið flutti aðalstöðv- ar slnar að Hvolsvelli árið 1930 var þar engin byggð. Félagið var þar nokkurskonar land- nemi. Hvernig hef ur þessu land námi reitt af ? Svarið liggur ljóst fyrir. A Hvolsvelli er nú rösklega 500 manna byggð. Kjarna þessarar byggðar má telja Kaupfélag Rangæinga. Félagið hefirstaðið i stórræðum á seinustu áratug- um. Sú barátta hefir oft kallað á samstöðu og dug liðsmanna þess ekki siður en brautryðj- endastarfið. Uppskeran er hin athyglis- verðasia. Auk myndarlegs verslunar- reksturs ber félagið ábyrgð á fjölþættri annarri starfsemi. Nægir I því sambandi að minna á bifreiðaverkstæöi, vélaverk- stæði, saumastofu, prjónastofu og trésmiðju, sem annast al- menna þjónustu og einnig fram- leiöslu húsbúnaðar. Þá hefir framtak og afskipti félagsins af byggingu Ibúðarhúsa á Hvols- velli vakið verðskuldaða at- hygli. Þegar til þess er litið, að talið er að 70 til 80 prósent af vinnu- færu fólki á Hvolsvelli starfi beint eöa óbeint hjá Kaupfélagi Rangæinga, er augljtíst, að ekki hefir form eða skipulag sam- vinnustarfsins staðið I vegi fyrir þvi, að mannlif hafi þróast þar meðeölilegum hætti. Magniís og felagar hans I kaupfélaginu á Hvolsvelli hafa skilað miklu og myndarlegu dagsverki sem heimabyggö þeirra nýtur og enn eru samvinnuhendur að verki á þessu félagssvæöi. Liðsinni veitt Hafa samvinnumenn I Rang- árþingi mætt skilningsleysi hjá Sambandinu og hefir svokölluö „fámennisstjorn" I heildarsam- tökum samvinnufélaganna ver- ið hinn örðugi þröskuldur eða þeim f jötur um fót? Sannarlega ekki. Fullyröa má, að ef félagið á Hvolsvelli hefði ekki notið margyislegs stuðnings frá hinum sameigin- legu höfuðstöövum samvinnu- manna, þá hefði hægar miðaö og erfiðar gengið að ná þeim árangri sem i höfn er kominn. Auðvitaö hefir Kaupfélag Rangæinga þurft að hafa að- gang að verulegu fjármagni til að koma slnum málum fram. Þetta 500 manna kaupfélag hef- irvaliðsér stjórn 7 manna. Hún er I fararbroddi og hefir ráöið sér til fulltingis röskan mann sem kaupfélagsstjóra. Engum sem til þekkir mun samt koma til hugar að halda þvi fram, að félagið sé i fárra manna hönd- um. Heimamenn vita einnig að félagið hefir skapað mörg at- vinnutækifæri fyrst og fremst fólksinsog byggðarinnar vegna. Þrátt fyrir þetta er ekki hægt að segja aö Kaupfélag Rang- æinga sé „auðhringur" eöa brot af „auðhring". Sllkt væri fjar- stæða. Það sem skiptir megin- máli er, að starfsemi þess er ekki tilkomin eða haldið uppi án markmiðs og sama máli gegnir um rekstur annarra samvinnu- félaga. Kaupfélag Rangæinga var stofnaö til að bæta Hfsað- stööu fólksins I byggðarlaginu. Það hefir ekki alltaf siglt hag- stæðan beitivind, en það hefir náð umtalsverðum árangri og er enn trútt þeirri stefnu og þvi hlutverki sem þvi var I upphafi ætlað. Um það bera verksum- merki á Hvolsvelli og fólkið þar vitni. Tilviljun Það er nánast tilviljun, að Kaupfélag Rangæinga hefir verið tekið hér sem dæmi til að sýna aö alrangt sé að telja ein- stakar einingar samvinnu- starfsins eða heildarsamtök samvinnumanna „auðhring". Það hefði eins mátt nefna ýmis önnur kaupfélög, en KR er nær- tækt dæmi sem vakið hefir at- hygli vegna ýmiskonar ný- breytni og farsællar forystu. Grein sú sem varö tilefni þessara hugleiðinga fjallar um fleira en það, hvort samvinnu- menn eigi að gefast upp viö að sýna fram á, að starfsemi þeirra á ekkert skylt við „auð- hring" þótt einhverjir vilji dæma hana og stimpla þvi marki. Það gera samvinnu- menn að sjálfsögðu ekki. Þeir leggja ekki árar i bát heldur halda áfram meö rökum og lif- andi dæmum, svipuðu þvi sem til hefir verið vitnað frá félagi Magnvisar Finnbogasonar, að sýna fram á, að eðli og endanleg markmið skipta höfuömáli. Að þessu sinni verður hér numið staðar og ekki rædd nokkur önnur atriði og sjónar- mið sem fram koma lumræddri grein. Þess má hinsvegar vænta að frekar verði aö þeim vikið á næstunni. Samvinnumaður. Erling Gunnlaugsson: Akstur á þjóðvegum Nú stendur yfir umferðarvika á vegum Slysavarnafélags Is- lands. I þvi tilefni langar mig til þess að minnast á nokkur atriði, sem ökumönnum á þjóðvegum landsins er nauðsynlegt að hafa i huga og tileinka sér. 1 fyrsta lagi: Reynum ávallt aö aka eftir settum umferðar- reglum I einu og öllu, virðum umferðarmerkin og gatna- merkingar, þvi þetta er ekki sett okkur til höfuðs, heldur til þess að vernda okkur og stuðla aðliprariumferð. I öðru lagi: Hugsið vel um ökutækin og leggið aldrei af stað á ökutæki, sem ekki uppfyllir settar kröfur um gerð og ástand. Þaö er góð regla að láta sérfróða menn skoða og yfirfara ökutækin t.d. á 10.000 km fresti. Þess á milli fylgist svo öku- maðurinn sjálfur með þvi að ekkert fari úrskeiöis. Þá kunna einhverjir að segja: „Ég kann ekkert á svoleiðis". Þetta er ekki rétt. Það geta allir vfir- farið Ijósin á bilunum sinum og gengið úr skugga um að það kvikni á þeim öllum. Um leiö sjá þeir llka hvort glerin séu heil og hrein. Sama gildir um rúðurnar i bilnúm, það er ekki nóg að þær séu heilar, þær þurfa lika allar að vera hreinar þvi að i gegn um þær skynjum við aðsteðjandi hættur, sem við betum forðast ef þær sjást i tima. Þetta er stórkostleg slysavörn. Allir ökumenn geta lika at- hugað ástand hemlanna. Það gera þeir með þvl að stíga þétt- ingsfast á hemlafetil og finna hversu langt niður hann gengur þar til myndast fast viðnám. Sumir eru hræddir við að stlga Framhald á bls 19

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.