Tíminn - 03.07.1980, Blaðsíða 8

Tíminn - 03.07.1980, Blaðsíða 8
Fimmtudagur 3. júll 1980. X* s' -#/ „',¦-¦ " .:'¦''.¦ //fPj lilii Kristln Jónsdóttir. Gerður Helgadóttir. l>aft er ekki alveg sjálfgefið að tveir listamenn passi saman á sýningu, og maður gerir sér ekki I fljotu bragði grein fyrir þvi, hvers vegna Kristln Jóns- dóttir, listmálari (1888 — 1959) og Gerður Helgadóttir, mynd- höggvari og glermyndasmiour (1928— 1974) eru sýndar saman á Kjarvalsstöoum I tilefni lista- hátfðar. Eigi ao slftur er þetta fróðleg og merk sýning, þótt þao sameiginlega fari fyrir ofan garö og neðan, það er ao segja ef til þess var ætlast ao skyld- leiki fyndist. Hin eiginlega og æskilega sainvirkni samsýninga er þarna ekki, heldur tveir listamenn sem keppa ekki, heldur hafa hds sanian yfir nokkrar vikur úr sumri. Kristin Jónsdóttir Eitt er þó sameiginlegt me6 þessum tveim listamönnum, að nokkuð bil hefur verið milli þeirra beggja og þjóðarinnar. Verk Kristinar Jónsdóttur hafa mjög sjaldan veriö sýnd opin- berlega (fdlkiá mlnum aldri) og sama má segja um Geröi Helgadóttur, er vann Hfsverk sitt a6 mestu erlendis. Þa6 er þvl þannig sé6 mikill listrænn ávinningur a6 þessari sýningu, þótt eigi parist htin að neinu leyti öðru. Kristln Jónsdóttir veröur að teljast meðal merkari frum- herja I Islenskri samtimalist, eða samhangandi. Það er auðvelt að taka undir orð Þorvaldar Skúlasonar list- málara, sem segir I stuttri grein á þessa leið: Aldamótamenn ,,Um aldamótin hófst timabil merkilegrar landslagslistar hér á landi og náði furðulegum þroska á ótrUlega skömmum tima, hópur afburða málara kom fram er höfðu flestir alist upp I sveitum landsins og skynj- uðu Islenska náttUru af djUpri innlifun og höfðu kunnáttu til að tjá sig I málverki. Hér voru á f erðinni m .a. menn eins og Asgrlmur Jónsson, Jón Stefánsson, Kjarval, Júllana Sveinsdóttir og Kristln Jóns- dóttir, sem öll máluðu lands- lagsmyndir af ástrlðufullri hrifningu. Á slðari árum hefur lands- lagslistinni hrakað verulega og þolir illa samanburð vi6 verk fyrirrennaranna, skapandi grdsku verður sjaldan vart lengur, en andlausum eftirlfk- ingumfer stö6ugt fjölgandi. Það er þvi I hæsta máta tlmabært a6 koma upp yfirlitssýningum á verkum frumherja islenskrar myndlistar eins og Kristinar Jónsdöttur, sem er ekki aðeins meðal bestu landslagsmálara okkar, heldur málaði einnig myndir þar sem fólkið og um- hverfi þess er meginuppistaðan, að ógleymdum kyrrallfsmynd- um, maluðum af óvenjulegu öryggi og leikni. Nokkrum árum fyrir dauða sinn skrifaði hún grein um mal- aralist og þar stóöu meðal ann- ars þessi orð: „Málverk á ekki sitt listræna gildi I sögulegu fjalli, jafnvel þó að það hafi 'gosið hundrað sinnum, heldur i þvl sem listamaðurinn skynjaði i mótlvinu, hvaða kenndir það Tvær merkar listakonur snart i sál hans, ljóðræna hrifn- ingu eða dramatlska, allt eftir skapgerð hans". Þessi orð Kristinar varpa ljósi á þá listrænu hugsun sem verk hennar eru sprottin úr — mál- verk er I eöli sínu sköpun frem- ur en eftirlfking fyrirmyndar- innar sem hratt þvl af staö, — náttúran og máluö mynd er nefnilega tvennt ólíkt, og sá sem ekki gerir sér þessa grein mun aldrei skapa listaverk sem lifir vegna lita sinna og forma, — getur ekki orðiö málari. Kristin var fæddur málari og þvi er I myndum hennar auölegð lita, ýmist dökkra, djúpra og þrdttmikilla eða mildra, bjartra og lýriskra. Þessum málverk- um verður ekki lýst með oröum, þau verða að sjást og munu MYNDLJST Jónas Guömundsson Málverk eftir Kristlnu Jónsdóttur veröa glitrandi þáttur islensku menningarsögunnar um langan aldur". Starfað i kyrrþey Kristln Jónsdóttir var fædd I Eyjafiröi, enda eru margar myndir hennar (sem ég hefi seö) málaðar þar, eða þaðan. Hún hélt áriö 1909 til Kaup- mannaha fnar, þar sem hún nam myndlist, og má segja að hún hafi allt eins vel verið Evrópu- listamaður, eins og Islenskur, ef sýningarskrá hennar er tekin saman. HUn giftist siöar Valtý Stefánssyni, ritstjóra Morgun- blaösins, en um hann var stormasamt. Kann það ef til vill að ráða nokkru um að hun hafði sig ekki mikið I frammi opin- berlega. Hún haföi um rausnarheimili að sjá, auk annars. Það dylst engum, er sér verk hennar á Kjarvalsstöðum, að þarna er afburðamálari á ferð. Auðvitað er hún undir valdi og aga samtfmans, en henhi ber hærri sess I myndlistarsögu landsins, en hún hefur þegar. A þvi er enginn vafi. Það kemur I ljós aö myndir Kristinar eru komnar viða að. Or söfnum og af einkaheimilum manna. En þó nokkrar eru þó úr eigu fjölskyldu hennar. Það er þvl dálltið afrek, ut af fyrir sig, að safna þessum myndum saman, og listunnend- ur ættu ekki að missa af þessari merku yfirlitssýningu, þvi það getur dregist að þessar myndir hittist allar aftur á einum stað. Gerður Helgadóttir Gerður Helgadóttir er ekki siöur merkur listamaður, og Hfsverk hennar varð mikið, þó eigi geti ævin hafa talist löiíg, þvl hUn lést aðeins 47 ára að aldri. Gerður var fædd á Noröfiröi og hóf myndlistarnám I Reykja- vfk 18 ára að aldri, en foreldrar hennar voru þau Helgi Pálsson, tónskáld og Sigrlður Erlends- dóttir, en hun fékkst eitthvað við myndlist á slnum yngri árum. Geröur hélt fljótlega til ut- landa, og bjó einkum I Frakk- landi og Suður-Hollandi. Hún öðlaöist mikla frægö á megin- landinu og eru verk hennar viöa I stofnunum og kirkjum, svo og listasöfnum viða um heim. Það er engin von til þess að unnt sé I stuttri grein að gera grein fyrir stórbrotnum listferli Gerðar Helgadóttur, enda sýn- ingin hæfari til þess en ritað mál. Verk eru á sýningunni allt aftur til arsins 1946. Þá má einnig minna a, að örðugra er um vik fyrir mynd- höggvara aö sýna verk sin á einkasýningum. Það er bæ6i kostnaðarsamt og örðugt I alla staöi. Þó mun Gerður hafa hald- ið 15 einkasýningar um ævina og hafa tekið þatt I um það bil 50 samsýningum. Leifur Breiðfjörð kom verk- unum fyrir af mikilli prýði. Listasafn Gerðar Helgadóttur í grein um sýninguna, segir Elln Pálmadóttir, blaöamaöur I skrá: „Mikið af þeim listaverkum Geröar Helgadóttur sem hér eru sýnd, eru úr eigu Lista- og menningarsjóðs Kópavogs, þótt einnig séu fengin að láni verk Ur einkaeigu. En systkini hennar, Erlendur, Snorri, Unnur og Hjördls, gáfu þangaö snemma árs 1978 listaverk þau sem I dánarbtiinu voru, þ.e. allar frummyndir og eitt eintak af af- steypum, sem þau höfðu látið gera, ásamt skissum, teikning- um og tillögum. Er gert ráð fyr- ir að byggt verði I Kópavogi listasafn, er beri nafn Gerðar og geymi íistaverk hennar, en gegni aö öðru leyti heföbundnu verkefni listasafns. En höf- undarréttur fylgir til stjórnar safnsins. Að sjálfsögðu er nokkuð til- viljun liáð hver af verkum Gerð- ar lentu hér heima. Er hún flutt- ist frá ítalfu til Parlsar sendi hún heim verk sln, einnig tók liún vegna þessara 3 einkasýn- inga, sem hun hélt I Reykjavík, með sér verk heim 1952, 1956 og 1962 eða vann þau heima. Og einstöku verk barst ööru visi. En þau verk dreifðust að sjálf- sögöu nokkuö. A6 Geröi látinni voru flutt heim þau verk henn- ar, sem enn fundust I vinnustofu hennar I París". Verk Gerðar Helgadóttur eru einkar hrifandi, og það þarf að gefa sér gdðan tima til þess að virða þau fyrir sér. Þaö er verðugt verkefni fyrir þá Kópavogsbúa, að gjöra safn- hús um verk Gerðar Helgadótt- ur, þvl hiin er einn merkasti listamaður þessarar aldar hér á landi. Sýningunum lýkur 27. júli n.k. Jónas Guðmundsson ++WÉX** **5li l' $m^m m iii ¦! " n r Gluggi eftir Gerði Helgadóttur. Náttúruverndarráð velji sjálft fulltrúa sinn — í sendinefnd íslands hjá Alþjóoahvalveiðiráðinu 2. júli 1980 Náttúruverndarráö, Laugavegi 13, Reykjavik. Við undirrituð leyfum okkur hér með að fara þess & leit við Náttúruverndarráð, að það reyni af fremsta megni að afla se'r heimildar til að útnefna full- trúa til að sitja fundi Alþjóða- hvalveiðiráðsins með öðrum fulltrúum tslendinga þar. Ástæður fyrir þessari beiðni eru sem hér segir: Á aðalfundi Sambands islenzkra náttúruverndarfélaga þann 20. júni i fyrra var sam- þykkt að skora á rikisstjórnina að skipa náttúruverndarfulltrúa I sendinefnd islands á fundi hvalveiöiráðsins. Var ráðagerð- in sU, að slikur fulltrUi væri visindamaður, sem hefði sér- staka þekkingu á hvölum og gæti, likt og aðrir þesskonar fulltrUar annarra þjóða, skoðað veiðiáform hvalveiðimanna frá visindalegum og náttUru- verndar-sjónarmiðum. A almennum fundi um hvala- vernd, sem haldinn var þann 25. jUní i fyrra, lýsti Eyþor Einars- son, grasafræðingur, yfir þeirri sko&un sinni, að nýta bæri hval- ina rétt eins og sauðkindina, og var frá þessu sagt i dagblöðum daginn eftir. Er ekki aö orð- lengja það, aö sjávarUtvegsráð- herra skipaði Eyþór sem náttUruverndarfulltrUa ríkis- stjórnarinnar til að sitja fundi hvalveiöiráösins. Við teljum hinsvegar, aö NáttUruverndarráð eigi sjálft að velja umræddan fulltrUa og lýsum yfir þvi, að hann eigi samkvæmt eðli hlutverks slns að vera fylgjandi friðun hvala og þannig skapa mótvægi við hagnýtingarsjónarmið þau, sem ráðið hafa stefnu Islendinga til þessa. Virðingarfyllst, Helgi Hallgrimsson Formaður Sambands islenzkra náttUruverndarfélaga. Jórunn Sörensen Formaður sambands dýra- verndunarfélaga íslands Geir Viðar Vilhjálmsson Formaður NáttUruverndar- félags Suðvesturlands Edda Bjarnadóttir f.h. Skuldar, félags hval- verndunarmanna.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.