Tíminn - 11.10.1981, Side 31

Sunnudagur 11. október 1981
31
— Af uppvexti,
skoðunum og
trú Egyptalands-
forseta sem
myrtur var í
vikunni
ir m in n kom heim. V ið b juggum i
dálitlu húsi i Kubri al-Qubbah,
rétt fyrir utan Kairó. Ég hélt
áfram námi, nú i einkaskóla þar
sem skólagjöldin voru lág, og það
var ekki fyrr en ég fór með plögg
min þangað að ég komst að raun
um hvenær ég fæddist — 25.
desember 1918. Nýi skólinn var i
Zaytun, ekki langt frá heimili
minu, og á hver jum degi gekk ég
framhjá Al-Qubbah höllinni, einni
af höllum Fuads konungs. Ég
manað á vorin héngum við strák-
arnir nálægt hallargarðinum, i
vonum að geta nælt okkur i
aprikósur, en við vorum hræddir
vegna þess að það að snerta eign
konungsins gat þýtt dauðarefs-
ingu. Ekki grunaði mig að sem ég
yxi upp myndi ég taka þátt i þvi
að breyta gangi sögunnar — að
einn daginn færi ég inn i höllina
og tæki sæti þar sem FUad kon-
ungur, og siðar FarUk konungur,
höfðu 'áður setið.
( Næstu árin mótaðist persónu-
leiki Sadats. Honum gekk vel i
skólanum en þö var ýmislegt þar
sem honum féll ekki. 1 skólanum
voru bæði miðstéttardrengir eins
og hann sjálfur en einnig synir
háttsettra embættis- og aðals-
manna. Sadat fannst hann vera
jafnoki þeirra á allan hátt þó
hann gengi verr til fara og hefði
mun minni fjárráð og rikis-
mannssynimir sýndu honum svo
sem engan yfirgang. Hins vegar
sveið honum mjög stéttarskipt-
ingin meðal hinna fullorðnu og
verst var að hinir riku voru i
flestum eða öllum tilfellum auð-
mjUkir þjónar kúgaranna, Breta.
HaturSadats á Bretum minnkaði
ekki þegar hann komst persónu-
lega i kynni við þá, það óx og
dafnaði, og hannsórað taka þátti
að flæma þá úr landi. Hann dáði
enn Mustafa Kamil en komst nú
að þvi að hann hefði haft rangt
fyrir sér er hann neitaði að beita
valdi gegn Bretum og Sadat tók
sér til fyrirmyndar Kemal Ata-
turk, byltingarforingja Tyrkja.
Ataturk hafði verið hermaður og
Sadat ákvað að rétta leiðin til
áhrifa væri i gegnum herinn, þvi
skráði hann sig i herskóla eftir að
hafa lokið forskóla. Það var erfitt
fyrir réttan og sléttan alþýðuson
að komast i herskólann en með
þrautseigju hafðist það þó og i
febrúar 1938 Utskrifaðist Sadat Ur
herskólanum, þá nitján ára
gam all.
Ef ég drukkna
missir Egyptaland
Sadat
Hann var þá þegar farinn að
taka nokkurn þátt i sjálfstæðis-
baráttu Egypta og fylgdi el-
Nahas og Wafd-flokki hans að
málum. Aftur á móti hafði hann
lika gert sér grein fyrir að ekki
væri nóg að losna við Breta, einn-
ig þyrfti að hreinsa Ut hina spilltu
yfirstétt sem kúgaði alþýðuna
ekki siður en Bretar. Þetta voru
erfið ár fyrir unga manninn, en
hann var staðráðinn i að láta ekki
deigan siga, og við hvert tækifæri
fór hann heim til þorpsins sins til
að missa ekki tengslin við heima-
byggðina og landið. Þar gekk
hann, „sonur efféndis”, i öll störf
eins og hverannarog naut þess Ut
iystu æsar. Sú saga er sögð að eitt
sinn hafi Sadat fallið i áveitu-
skurð i' þorpi sinu og verið að þvi
kominn að drukkna. Siðasta
hugsun hans áður en honum var
kippt upp úr var: ,,Ef ég drukkna
hefur Egyptaland misst Anwar
el-Sadat. ” Orð sem lýsa miklu
sjálfstrausti en jafnframt þjón-
ustulund hans við föðurland sitt.
Eftir að Sadat lauk námi i her-
skólanum var hann liðsforingi
annars flokks i hersveit sem stað-
sett var i efri hluta Egyptalands.
Hann var, sem áður sagði, viss
um að aðeins valdbeiting . gætj.
dugað til að koma Bretum Un
landi og fyrir þvi rak hann
skeleggan áróður meðal félaga
sinna i herbUðunum. Hópur lágt
settra liðsforingja hittist reglu-
lega i hUsum eins þeirra og þar
var skeggrætt um markmið og
leiðir. Þó að æðstu foringjar
egypska hersins væru i flestum
tilfellum dyggir þjónar Breta
gegndi öðru máli með liðsforingj-
ana og undirforingjana og Sadat
gerði sitt til að halda þeim við
efnið. Hann flutti langar tölur um
sögu Egyptalands, um kúgun
Breta og þá menn sem hann vildi
að andstæðingar nýlenduveldis-
ins tækju sér til fyrirmyndar,
Ataturk, Kamil og siðast en ekki
sist Zahran. Meðal þeirra sem
Sadat kynntist á þessu timabili
var ungur liðsforingi, Gamal Abel
Nasser, sá er siðar átti eftir að
veita byl tingarstjórninni i
Egyptalandi forstöðu. Nasser var
alvarlegur ungur maður, sagði
Sadat í endurminningum sinum,
og^ kynni þeirra urðu enn sem
komið var ekki náin, Nasser virt-
ist hafa reist umhverfis sig
varnarmúr og hleypti fáum ein-
um innfyrir.
Friðarumleitanir
á eindæmi
Það hlaut að koma að þvi að
yfirvöldin kæmust á snoðir um
áróður Sadats, og annarra ungra
hermanna, fyrir vopnaðri upp-
reisn. Sadat var þeirrarskoðunar
að gri'pa bæri þegar i stað til
vopna, sér i lagi eftir að seinni
heimsstyrjöldin breiddist út til
Afriku og slaknaði á taumum
Breta i Egyptalandi, en aðrir,
eias og Nasser, lögðu áherslu á
nauðsyn langtimaáætlana. Með
tið og ti'ma kom i ljós að Nasser
hafði rétt fyrir sér, Sadat var
handtekinn og varpað i' fangelsi i
rúm tvö ár fyrir starfsemi sina en
sú fangaviststælti hann einungis i
trUnni. Þegar hann losnaði úr
fangelsinu hélt hann ótrauöur
áfram og að þvi kom að starf
hans, og fjölda annarra, bar
árangur. Bretar hurfu á brott,
siöar gerðu Nasser og félagar
hans byltingu og tóku völdin i sin-
ar hendur. Sadat varð háttsettur i
stjórn Nassers og gegndi ýmsum
mikilvægum embættum, er
Nasser lést árið 1970 tók hann við
embætti forseta.
Skipun Sadats i embætti forseta
átti i fyrstu einungis að vera til
bráðabirgða meðan aðrir kæmu
sér saman um hver taka skyldi
völdin eftir Nasser. En Sadat
vissi að hann hafði verk að vinna
og hann sýndi og sannaði að hann
var enginn meðalmaður eða leik-
soppur annarra heldur fæddur til
leiðtoga yfir Egyptalandi. Aður
en margir mánuðir voru liönir
hafði hann treyst sig i sessi og æ
siðan var hann i raun ein-
valdur Egyptalands. Þar til nú,
að hann var myrtur.
Stjórn Sadats hefur alla tið ver-
ið umdeild en sérstaklega eftir að
hann tók frumkvæði i' friðarum-
leitunum fyrir botni Miðjarðar-
hafs og fór i sina frægu för til
JerUsalem i nóvember 1977. Upp
á sitt eindæmi tók hann sér fyrir
hendurað leita friðar milli Araba
og Israela og það var ekki vel séð
i öðrum Arabalöndum sem her-
skárri teljast.
Vandamál Palestinu-Araba lét
Sadat nokkuð sitja á hakanum en
geröi alltaf ráö fyrir að það yrði
leyst eftir að formlegir friðar-
samningar yrðu undirritaðir við
Israela, hann vissi vel að
Palestinu-Arabar eru þunga-
miðja vandans og ekki mætti gefa
sjónarmið þeirra upp á bátinn.
En i Arabarikjunum var hann
kallaðursvikariog spurnir berast
af fögnuði þar er fréttist af morð-
inu.
En Sadat gekk gott eitt til.
Hann vildi frið. Vitnum i ávarp
hanstil isrelska þingsins þann 20.
nóvember 1977.
Smíðum virki
friðarins, ekki
eldflaugar
Herrar minir og frúr, friður
felst ekki i þvi einu að framfylgt
sé skrifuðum linum. Fremur er
um að ræða endurritun sögunnar.
Friðurerekki leikur sem viðleik-
um til að verja duttlunga okkar
eða hylja skort okkar. Friður er
ieöli sinu barátta gegn hvers kon-
arduttlungum, skortiog metnaði.
Reynslan kennir okkur að eld-
flaugar, herskip og kjarnorku-
vopn munu aldrei koma á öryggi.
Þvert á móti eyðileggja þessi tól
það sem friður og öryggi byggja
upp.
1 nafni þjóða okkar og i nafni
menningarinnar verðum við að
verja sérhvern mann gegn vopn-
uðu valdi svo við getum komið á
riki mannúðarinnar með öllum
þeim dyggðum sem þvi fylgir.
Leyfið mér að ávarpa Ur þess-
um ræðustól þjóð ísraels. Ég
skuldbind sjálfan mig með sönn-
um og einlægum orðum til hvers
karlmanns i landinu, konu og
barns. Ég segi þeim, frá egypsku
þjóðinni sem blessað hefur þessa
för mina, að ég býð ykkur frið
Egypta.sem f ylgja ekki blindu of-
stæki og hýsa saman mUslima,
kristna og gyðinga undir einu
þaki vináttu, kærleika og um-
burðarlyndis.
Þetta er Egyptaland og þjóð
þesshefur falið mér að bera þæssi
heilögu skilaboð. Skilaboð um
öryggi og frið til handa hverjum
karli, konu og barni i Israel. Ég
segi: Hjálpið leiðtogum ykkar i
baráttunni fyrir friði. Leggið alla
kraf ta ykkar i að smiða virki frið-
arins i' stað þess að smiða eld-
flaugar...
Vilji fólksins er hluti af vilja
guðs. Herrar minir og frUr, áður
en ég kom til þessa lands bað ég
guð almáttugan um leiösögn.
Meðan ég bað bænir mínar i al-
Aqsa moskunni bað ég guö
almáttugan um styrk og vissu i
þeirri trU aö heimsókn mín geti
orðið til þess að ná þvimarki sem
ég hlakka til, i nafni hamingju-
samrar samtiðar og hamingju-
samrar framtiðar...
Friður sé með yður
Ég hef kosið að koma til ykkar
með opið hjarta og opinn huga.
Ég hef kosið að sýna þetta frum-
kvæði til aö vinna að friði. Ég hef
kosið aö sýna ykkur raunveru-
leikann á ykkar eigin heimili,
raunveruleikann án þess að nokk-
uð bUi undir. Heimsóknin er ekki
til þess ætluð að vinna eina lotu i
baráttunni heldur til þess að við
getum, saman, unnið hættuleg-
ustu lotuna i nútimasögunni —
það er orrustuna fyrir varanleg-
um friði byggðum á réttlæti.
Það er ekki aöeins min barátta.
Né heldur er það einungis barátta
leiðtoga Israels. Það er barátta
sem allir þegnar landa okkar
taka þátt i, þegnar sem hafa rétt
til að lifa i friði. Þaö er barátta
sem fer fram i hjörtum milljóna
manna.
Þegarég lagöiframþetta tilboð
spuröu mig margir hvað ég áliti
að ynnist með heimsókninni og
hverjar vonir minar væru. Og
sem ég svara þeim spurningum
segi ég ykkur að ég hef ekki hug-
leitt það. Ég er kominn til að færa
ykkur skilaboö. NU hef ég fært
ykkur þessi skilaboð og megi guð
vera mitt vitni.
Ég endurtek meö Zakariasi:
Kærleikur og réttlæti. Or hinum
heilaga Koran vitna ég i' eftirfar-
andi v ers: , ,Vér trúum á guð og á
það sem hann hefur tjáð oss og
það sem hann hefur tjáð
Abraham, Ishmael, Isaac, Jakob
og hinum þrettán kynþáttum gyð-
inga. Og á þær bækur sem gefnar
voru Moses og JesUsi og
spámönnum frá drottni sem
greindi ei á milli þeirra.”
Svo við erum sammála. Salam
Aleikum — friður sé með yður.
—ij.tók saman ogsneri lauslega.