Tíminn - 12.09.1982, Blaðsíða 4

Tíminn - 12.09.1982, Blaðsíða 4
SUNNUDAGUR S. SEFTEMBER 1982 ichard agner i Tónskáldið réði lögum og lof um Bayern og menn héldu að hann ætlaði að tæma ríkisf járhirslur Meistarinn á efri árum sínum. SIÐARI HLUTI ¦ Þar skildum við Richard Wagner eftir í síðasta blaði, þar sem hann hefur hrökklast úr húsum þeirra Otto og Matthildar Wesendonk, eftir að hafa átt í ástarsambandi við frúna. Eiginmaður hennar reyndist honum þó ekki verr en svo að hann keypti af honum útgáfuréttinn af „Niflungahringnum," sem varla var þó talinn arðvænleg eign þá, og Wagner býst til að kanna nýja stigu. Hann hefur nú samið fyrstu óperur sínar. „Riensi" Hollendingarnir fljúgandi", „Tannhauser," „Lohengrin" og „Tristan og Isolde," en auk þess tvo fyrstu hluta „Niflungahringsins," „Rínargullið" og „Valkyrjuna: Með peninga Wesendonks í vasanum hélt Wagner nú til Parísar. Það var mjög áberandi veikleiki í fari hans alla tíð að hann hélt sig alltaf eins og konungur, svo fremi að einhverjir peningar voru til, og hugsaði aldrei um hvað hlutirnir kostuðu. Hann leigði sér viðhafnarhí- býli og besta hijóðfæri, keypti sér vönduð húsgögn og gluggatjöld og lét gjarna tjalda vinnustofu sína með silki. í þessum stíl settist hann nú að í París. Hann hafði nú komið sér upp talsverðri klíku áhrifamikilla aðdáenda, sem hann safnaði saman í heimkynnum sínum og lét sitja undir ljóma andríkis síns. Var það þessum vinahópi einkum að þakka að Frakklandskeisari mælti svo fyrir að „Tannhauser" skyldi sýndur í óperunni. Eftir ekki færri en 164 æfingar var verkið frumsýnt og varð einn mesti skandall sem sögur fara af á óperusviði. Wagner hafði reynt að koma til móts við heldra fólk borgarinnar sem ekki gat hugsað sér óperu án balletts og hafði skeytt ballett inn í fyrsta þátt verksins. En þar sem heldra fólkið kom ekki til sýningarinnar fyrr en í fyrsta lagi í öðrum þætti dugði þetta ekki til og verkið kolféll. Þegar hér var komið við sögu voru fjármunir Wagners þrotnir og svart framundan. Hann hélt til Vínarborgar og þar vildi honum það til happs að verið var að setja upp Lohengrín. Sá hann verkið þar í fyrsta sinn. Sýningin var ágæt og meistaranum var tekið með kostum og kynjum. Enn gerðist það nú að útlegðardómunum yfir honum var aflétt,—eftir 12 ár. Hann brá sér því í heimsókn tii Lizt í Weimar og hélt svo Hann var að undirbúa sjálf s- morðið, þegar sendiboði kon- ungsins barði að dyrum..... enn aftur til Vínar, en þar var verið að æfa „Tristan og Isolde". Wagner vænti sér alls góðs af Vínarbúum, en hér brugðust þeir honum illa. Æfingar hófust og Wagner ætlaði að þreyja þorrann og Góuna efnahagslega með því að halda konserta hér og þar. M.a. fór hann til Rússlands. Þegar til Vínar kom að nýju dundi reiðarslagið yfir. Eftir sjötíu og sjö æfingar lýsti stjórn óperunnar því yfir að „Tristan og Isolde" væri alls óflytjandi verk og söngvurunum ofviða. Wagner bjó að sjálfsögðu jafn höfðinglega í Vínarborg sem í París og skuldirnar hrúguðust upp með geigvæn- legum hraða. Átti hann ekki annars úrkosta en flýja burt úr borginni, til þess að hann ekki yrði settur í skuldatugthús. Leiðin lá nú til Búdapest, Prag, Karlsruhe, Ziirich og Berlínar. Kjör hans voru orðin óbærilega erfið og konsertarnir sem hann hélt á öllum þessum stöðum gáfu ekki mikið í aðra hönd. Helst dreifði það hugarangri hans að vinna að drögum nýrrar óperu, sem hann hafði nú byrjað á, - „Meistara- söngvurunum frá Nurnberg." Vorið 1864 var þó svo komið að þetta nægði honum ekki til þess að halda einhverjum sálarfriði: „Ég er orðinn þreyttur á lífinu og hef ekki löngun til eins né neins lengur. Allt mitt andríki er mér horfið, ég get ekki einbeitt mér og drjúpur og stöðugur kvíði nagar hjarta mitt. Eg á enga nútíð og sé enga glætu í framtíðinni." Ja, ljótt var það! En nú gerðist óvæntur atburður, sem meir minnir á lygilega skáldsögu en raunveruleika, en ævi Wagners var raunar öll eins og skáldsaga. Pann 2. maí 1864, þegar Wagner var niðurkominn á hótelherbergi í Stutt- gart, kom þjónninn til hans með nafnspjald manns að nafni Pfistermeist- er. Wagner var að láta "niður í ferðatöskur sínar. Hann hugðist halda til einhvers kyrrláts staðar og ljúka þar við fyrsta þáttinn af „Meistarasöngvur- unum," - en fremja svo sjálfsmorð. Pfistermeister var einslags ráðuneytis- stjóri hjá hinum unga konungi af Bayern, Lúðvík II,' sem nýlega var kominn til ríkis og var aðeins 18 ára að aldri. Hafði Pfistermeister leitað Wagn- ers í mórgum borgum í Austurrfki og Þýskalandi, og loks haft upp á honum hér. Konungurinn vildi nefnilega bjóða Wagner aðstöðu og uppihald í Múnchen án endurgjalds, til þess að hann áhyggjulaus gæti sinnt list sinni. Wagner hné niður f stól og brast í grát. Wagner með soninn Richard Siegfried. í hylli konungs Þegar sem ungur prins hafði Lúðvík II heillast af Wagner og verkum hans. Það var líka ein fyrsta stjórnarathöfn hans að kalla Wagner til sín. „Hann vill að ég dvelji hjá sér, hvíli mig og vinni aðeins að verkum mínum," segir Wagner í bréfi. „Eg verð minn eigin herra með engar hljómsveitar- stjóraskyldur og allar áhyggjur á að losa mig við." Wagner fékk bústað skammt frá konungshóllinni og daglega fór hann að hitta Lúðvík konung eða þá að konungurinn heimsótti hann. Honum ver fengið leikhús og hljómsveit til umráða sem hann gat hagnýtt að vild til þess að prófa sig áfram með verk sín og hugmyndir. En Wagner tók samt sem áður að þykja einmannalegt í allri þessari velsæld og hann skrifaði gamla vini sínum Hans von Biilow og bað hann að flytjast til sín með fjölskyldu sína til þess að lífga upp á tilveruna hjá sér. Biilow lét að vilja meistarans og flutti til hans með börn sín og konu, Cosimu, sem eins og áður segir var dóttir Franz Liszt og hafði ung heillast af Wagner. Biilow þurfti oft að fara að heiman og það var á slíku ferðalagi sem hann fékk bréf frá Wagner, þar sem stóð eftirfar- andi: „Allt sem Cosimu snertir er svo sérstakt og merkilegt og hún á heimtingu á að hafa fullkomið frelsi í göfugasta skilningi þess orðs. Hún er barnaleg, en djúphugul um leið og leitar sífellt þess háleita. Hún hrærist í sérstökum heimi sem við hin verðum að læra að þekkja me því að hlýða á hana með athygli......" Búlow mun skjótt hafa orðið þess vísari hvað hér var í uppsiglingu, en svo er að sjá sem hann hafi borið svo djúpa lotningu fyrir Wagner að hann lét þetta einnig yfir sig ganga. Hefur margur brotið heilann yfir manninum von Biilow og tilfinningum hans til meistara síns. Cosima var 24 árum yngri en Wagner en það breytti engu um tilfinningar hennar, sem voru afar heitar. Sumir hafa fullyrt að Wagner hafi „mútað" Búlow til þess að láta Cosimu hávaðalaust eftir, með því að láta konunginn gera hann að hirðhljómsveit- arstjóra í Múnchen og fá honum stöðu hirðpíanista, en ekki skal reynt að fullyrða neitt um þetta. Múnchenaróperan flutti „Hollending- inn fljúgandi" þegar um haustið 1864 og í febrúar 1865 var sýndur „Tannhauserí' Allar skuldir Wagners höfðu verið greiddar. Nú var tekið til að færa „Tristan og Isolde" upp í óperunni. Wagner stjórnaði undirbúningi sjálfur af firna eldmóði og kröfuhörku, en von Biilow stjórnaði. Daginn sem hljóm- ¦ Wieland og Wolfgang Wagner breyttu mörgu í Wagneróperunni til nútímalegra horfs.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.