Tíminn - 28.10.1995, Blaðsíða 14

Tíminn - 28.10.1995, Blaðsíða 14
14 Laugardagur 28. október 1995 Óskar Gublaugur Indriðason bóndi, Ásatúni, Hrunamannahreppi Óskar Guðlaugur Indriðason fœddist íÁsatúni í Hrunamanna- hreppi 10. apríl 1910. Hann lést í Sjúkrahúsi Suðurlands 19. október síðastliðinn. Foreldrar hans voru Indriði Grímsson frá Ásakoti í Biskups- tungum, síðar bóndi í Ásatúni, f. 17. maí 1873, d. 19. apríl 1928, og kona hans Gróa Magnúsdóttir frá Bryðjuholti, Hrunamannahr., f. 21. ágúst 1877, d. 6. júní 1939. Indriði var sonur Gríms Guð- mundssonar frá^ Kjaransstöðum, síðar bónda í Ásakoti, Biskups- tungum. Móðir Indriða var Helga Guðmundsdóttir frá Brekku íBisk- upstungum. Gróa var dóttír Magn- úsar ]ónssonar frá Efra- Langholti, stðar bónda í Bryðjuholti íHruna- mannahreppi. Móðir Gróu var Guðný Einarsdóttir frá Bryðju- holti. Óskar var fimmti í 11 systkina hóp. Þau voru í aldursröð: Guðný, f. 1902, léstþriggja vikna; Magn- ús, f. 22.9. 1903, d. 1994; Sigríð- ur, f. 13.8. 1905, d- 1973: Óskar, sem hér er kvaddur; Guðný, f. 23.12.1912,-Helgi, f. 30.1.1914, d. 1995; Guðmundur, f. 15.5. 1915; Laufey, f. 24.2. 1917; Jak- ob, f. 11.11.1918, d. 1991,-Krist- inn, f. 1.5. 1920, d. 1936. Óskarbjó íÁsatúni ásamtHall- grími, sem nú er látinn, og Lauf- eyju, systkinum sínum, og stund- aðiþar búskap alla sína starfsoevi. Hann fluttist ásamt systur sinni að Flúðum í íbúðir fyrir aldraða 1989. Óskar var ókvœntur og bamlaus. Nú vakna þú, ísland, við vonsœl- an glaum afvorbylgjum tímans afdjúpi. Byrg eyrun ei lengur fyr aldanna straum, en afléttu deyfðanna hjúpi. Og dragþér afaugum hvert dapurlegt ský, sem dylurþér heiminn og fremd- arljós ný. (Steingr. Thorst.) Þetta dýrblega ættjarðarljóö orti skáldiö á erlendri grund, þegar þjóðhátíð var í nánd (1874) og það sá úr fjarlægð landið rísa úr hafi með hvítum jöklum og dimmbláum heið- um. En það sá um leið fyrir hug- araugum lengra fram nýja öld rísa með óþekktum fyrirheitum. Og ný aldarsól reis og í fram- tíðarsýn kvað Hannes Hafstein í aldamótaljóðum: íslenskir menn, hvað öldin ber í skildi enginn fœrséð, hve feginn sem hann vildi. Eitt erþó víst. Hún geymir Hel og Hildi. Hlífiþér, œttiörð, Guð ísinni mildi. í kjölfar þessara frelsishug- sjóna fylgdi boðskapur ung- mennafélaganna, sem kveikti neista í brjósti æskunnar í land- inu er sá í hillingum framfarir komandi aldar. Þessa er vert ab minnast víð t MINNING andlát og burtför þessa sam- ferðamanns og vinar, Óskars Indriðasonar. Hann fæddist á morgni þessarar aldar, þegar slíkar hugsjónir lágu í loftinu, sem raunar mótuðu hann alla tíð og urðu snar þáttur í lífs- stefnu hans og viðhorfi. Óskar Indriðason fæddist á bæ þeim í Ytri-Hrepp er Snússa hét, en hlaut síðar nafnið Ása- tún. En þar hófu búskap árið 1902 foreldrar hans, Indriði Grímsson frá Ásakoti í Biskups- tungum og kona hans, Gróa Magnúsdóttir frá Bryðjuholti í Ytri- Hrepp. Þau eignuðust 9 börn og var Óskar 3. í röðinni. Þetta var gamalt býli, áður fyrr hjáleiga frá Efra- Langholti. Jörðin landlítil og litlir afkomu- möguleikar fyrir barnmarga f jölskyldu. Bærinn stendur aust- an undir lágum ás norðan undir Langholtsf jalli. Útsýni er þar lít- ið, en vinalegt þar heima. Ekki ósennilegt að álfar byggju þar nærri, ef til væru. Þegar undirritaður kom í þessa sveit árið 1942, gat ekki heitið að hann þekkti þar nokk- urn mann. En hann hafði unn- ið meb og kynnst nokkuð tveimur bræðranna við hafnar- vinnu í Reykjavík veturinn áð- ur. En þeir fengu svo slægjur um haustib á Hvítárholtsengjum og öfluðu heyja handa hestum. Kynni okkar Óskars fóru vax- andi með árunum, þar sem áhugamálin áttu samleið að ýmsu leyti. Auk þess má geta þess hér, að ættir beggja eru raktar til sama bæjar í sveitinni, að Bryðjuholti. Árið 1788 bjó þar Einar Bjarnason og fyrri kona hans Gubrún Kolbeins- dóttir. Þeirra sonur var Sigurður Einarsson, bóndi í Gelti í Gríms- nesi, langafi undirritaðs. Síðari kona Einars Bjarnasqnar hét Sigríður Jónsdóttir frá ísabakka. Þeirra sonur var Einar Einars- spn, bóndi í Brybjuholti, langafi Óskars Indriðasonar. Indriði Grímsson lést 1928, en Gróa kona hans 1940. Þá hafði jörðin fengið nýtt nafn og heitir síðan Ásatún. Að móður sinni látinni tóku systkinin þrjú við búi: Óskar, Hallgrímur og Laufey. Áður en faðir þeirra lést, hafði hann náð að festa kaup á 1/3 Efra-Lang- holts, sem var sjálfstæð jörð. En þá urðu, að sjálfsögðu, skilyrði til búskapar betri og allt önnur. Búskaparsagan verður ekki rak- in hér, en allt var byggt upp á jöröinni og allt blómgabist með snyrtimennsku og myndarskap. Hallgrímur lést 1983, en Óskar og Laufey héldu áfram þar til þau létu jörðina í hendur bróð- ursyni sínum og konu hans, en fluttu sjálf að Flúðum í Dvalar- heimili aldraðra. Þegar nú litið er yfir farinn veg og gengna ævi þessa látna Aösendar greinar sem birtast eiga í blaöinu þurfa ab vera tölvusettar og vistabar á diskling sem texti, hvort sem er í DOS eba Macintosh umhverfi. Vélrit- abar eba skrifabar greinar (f£&JZ*i*^t**ut***jt* geta þurft ab bíba Birtingar #Ml0l1ttW vegna anna vib innslátt. ^ssrvíSHjwvvwvsw samferðamanns, verður mynd hans ekki tæmandi hjá þeim sem ekki hefur þekkt hann frá því fyrsta. Umhverfið skapar manninn, er einhvers staðar sagt. Mun það rétt að vissu leyti. En Óskar var, ef segja mætti, fyrst og fremst bóndi. En fá- tæktin og alvarleg veikindi, sem um hríð gengu yfir heimilið, hafa mótab vissan þunga hon- um í sinni. Auk þess átti hann sjálfur, jafnvel frá unga aldri, við veikindi að stríða, lá margar spítalalegur; var eitt sinn sendur út til Noregs til aðgerbar. Ungur sá hann í anda bú sitt vaxa, tún breibast út og þrifieg- an fénab dreifa sér um haga og rekinn til öræfa á vorin. Og honum varb ab ósk sinni. Hann hafbi yndi af skepnum sínum, sem urbu fallegar og vel fóbrab- ar í höndum hans. En einkum voru þab þó hestar. Hann bar mikla elsku til þeirra. Þótt Óskar væri ekki bjartsýn- ismabur, var hann framfara- sinnaður og fljótur að tileinka sér nýjungar. Hann var félags- lyndur, sat í stjórn ungmenna- félagsins og um skeið formaður hrossaræktarfélags. Hann fylgdi samvinnustefnunni og leit björtum augum til alþýbuskól- anna, þar sem æska landsins gat notið menntunar. En það mun hafa verið honum þungbært ab geta ekki nötið þess vegna fá- tæktar og veikinda heima fyrir. En honum var svo háttað, að þótt hann ekki riyti þess sjálfur, þá vildi hann geta séð æsku landsins vaxa að menningu og þroska og studdi hvarvetna ungt fólk til dáða. Hann var handlaginn, reglu- semi og snyrtimennska rík í fari hans, en sérlega nákvæmur í hverju sem var. En Óskar sá fleira en hina efn- islegu og hagkvæmu hlið hlut- anna. Hann hafði glöggt auga fyrir fegurð og dýrð náttúrunn- ar. „Og hugurinn gat farib því víðara sem heimahagarnir voru þrengri," sem sagt var um eitt góðskáld þjóðarinnar. Og þótt hann ekki nyti annars en barna- fræbslu, var hann, ef svo bar undir, vel ritfær, hafði næma skynjun fyrir blæbrigbum máls bæbi í ræðu og riti. Þótt hlédrægur væri, hafði hann mikla tjáningarþörf sem fram kom í ræðumennsku, er hann ibkaði því meir sem á leib. Þá bar þab vib, vegna innri hita, ab málib hlýddi honum svo ab áheyrendur hrifust meb, jafnvel svo ab eftirminnilegt var. Þá mætti minnast þess, nú er saub- kindinni er flest til foráttu fund- ib, þannig ab landeybing blasi vib, ab Oskar gat hennar eitt sinn í tækifærisræbu meb orb- unum „þetta drifhvíta náttúru- barn". Óskar skrifaði ekki opinbert, utan eina minningargrein um látinn vin sinn nú á efri árum. En eftir hann liggur nokkub í handritum, sem hann hefur e.t.v. skrifab í kyrrb vornætur- innar ab loknu dagsverki. Þar kunna að finnast gullkorn inn- anum. Óskar giftist ekki né átti af- komendur, en hann sá framtíð- ina í æsku landsins. Hann náði háum aldri, þrátt fyrir heilsu- leysi allt frá æsku til elliára. En hann var ekki einn. Laufey systir hans stóð jafnan við hlið hans og annaðist hann af frá- bærri umhyggju og fórnfýsi þar til yfir lauíc og andlát hans bar ab á Sjúkrahúsi Suburlands þ. 19. okt. síbastlibinn. Óskar er nú farinn burt í ferb þá sem allir eiga fyrir höndum. Efinni erþróngt, tak hnakkþinn og hest og hleyptu burt undir loftsins þbk. Hýstu aldrei þinn harm, það er best út, að heiman, efþú berst í vök. (E.B.) Sigurður Sigurmundsson frá Hvítárholti Þegar vib kvebjum góban og gamlan vin, koma margar minningar upp í hugann. Hann Óskar í Asatúni, nágranni okkar í marga áratugi, yfirgaf þetta jarblíf frá Sjúkrahúsi Suðurlands Selfossi eftir langvarandi van- heilsu, en stutta dvöl á sjúkra- húsinu. Óskar Indriðason var fæddur í Ásatúni 10. apríl árið 1910. Hann átti þar heima alla sína ævi, utan síðustu árin er hann bjó ab Heimalandi á Flúbum ásamt systur sinni, Laufeyju. Mín fyrstu kynni af Ásatúns- fjölskyldunni voru þau ab ég, sem ungur drengur, var sendur ab Ásatúni einhverra erinda sem ég man ekki hver voru, en þegar erindinu var lokib, kom Gróa móbir þeirra systkina meb þykka braubsneib meb kjöt- áleggi og gaf mér. Þetta atvik hefur lifab í minningu minni og hefur mér æ síban verib hlýtt til þeirra systkina og móbur þeirra, enda oft notib greibasemi þeirra og vináttu. Árib 1928, þegar Óskar var átján ára gamall, missti hann föbur sinn og bjuggu þau systk- inin meb móbur sinni til ársins 1940, er hún lést. Þab voru harbir tímar og kreppa á fjórba áratugnum og stór systkinahóp- urinn í Ásatúni. Óskar bar þess merki æ síban, ab fara vel meb alla hluti og eyba ekki um efni fram. Árib 1940 eignubust þau systkinin Hallgrímur, Óskar og Laufey jörbina. Óskar í Ásatúni er af svokall- abri aldamótakynslóð, einn af vormönnum íslands. Hann var hugsjónamaður sem vildi fegra landib, rækta og stækka túnin, bæta bústofninn og auka vel- sæld hjá komandi kynslóbum. Eftir að stórvirkar vinnuvélar komu til sögunnar, voru túnin í Ásatúni margfölduð ab stærð, húsakostur allur uppbyggbur og frá öllu gengib af einstakri smekkvísi og dugnabi. Óskar var unnandi fegurðar- innar. Hann sá fegurðina í nátt- úrunni, í bláum tindum fjall- anna, fannbreiðum jöklanna, bylgjandi faxi á gangvissum reibskjóta, grænkandi vorgróbri túnanna og ekki síst í uppvax- andi trjágróbri. Skógarreiturinn ofan vib bæinn í Asatúni ber þess glöggt vitni, að þar hefur verið unnið af alúð ög natni. Skömmu áður en Oskar hætti búskap, vann hann ab því að koma upp sumarbústababyggb vestan í Langholtsfjalli í landi Ásatúns. Þetta var hans framlag til þess að unga fólkið, sem tók við jörðinni, hefði af þessu nokkrar tekjur, en framleiðslu- réttur hafði dregist saman síb- ustu árin. Óskar sá þennan draum sinn rætast, því nú eru sumarhúsin orbin hátt á annan tug og heitu vatni er dælt til þeirra úr borholu sem er neban við íbúbarhúsib í Ásatúni. Á fyrstu áratugum aldarinnar sveif andi ungmennafélaganna yfir vötnunum. Óskar var einn af þeim mönnum sem urðu gagnteknir af hugsjón þessarar hreyfingaT. Hann vann af alhug og ósérplægni fyrir Ungmenna- félag Hrunamanna í áratugi og var ætíð reiðubúinn ab leggja fram sitt liðsinni vib þau mál- efni er til heilla og framfara horfðu. Má þar nefna leiklist og skógrækt, en þar átti hann drjúgan þátt í að rækta upp skógarreitinn á Álfaskeiði. Á fundum var Óskar maður sátta og samvinnu og hvatti þá ungu til dáða. Þá fylgdist hann vel með unga fólkinu í sam- bandi við íþróttir, eftir að hann fór að eldast. Eitt sinn, er Ung- mennafélag Hrunamanna hafbi orbib sigursælt á Skarphébins- móti, hitti Óskar unga stúlku daginn eftir mótib, en henni hafbi gengib vel í keppninni og stuðlab ab sigri í félaginu. Óskar tók í hendi stúlkunnar og þakk- abi henni fyrir frammistöbuna. Þetta hlýja handtak og þakkar- ávarp er ennþá greypt sem perla í minningasjób þessarar stúlku mörgum áratugum síbar. Sumir skilja eftir sig gróður í hyerju spori og þannig vildi Óskar vera. Á undanförnum árum höfum við Óskar stöku sinnum rætt saman og þá hefur hann stund- um minnst á það hvað tæki við eftir þetta jarðlíf. Á tímabili gætti nokkurs ótta hjá honum meb framhaldib. „Ég hef ekki verið nægilega góður maður og ég veit ekki hvað verður gert við mig," sagði hann. Daginn sem réttað var í Hrunarétt, um miðjan septem- ber síbastlibinn, heimsótti ég Óskar á sjúkrahúsib. Hann var þá lamabur ab nokkru, en and- lega heilsan í góbu lagi. Rætt var um fjallaferbir og réttir, en þar hafði Óskar verið þátttakandi lengst af sinni ævi. „Ég vona að ég geti farið á bak honum Hær- ingi mínum, þegar ég kem yfir um," sagbi Óskar, en sá hestur var honum mjög hjartfólginn. Þá kom örlítill glampi í augu hans og brosvipra í munnvikin og hann sagbi: „Ef ég fæ ab hitta hann Jesú, þegar ég er kominn yfir, ætla ég ab bjóba honum á bak honum Hæringi, svo hann þurfi ekki ab ríba þessum asna." Þannig var kímnin ofarlega hjá Óskari, þótt líkaminn væri ilía kominn. „Nú er ég tilbúinn ab fara," sagbi hann ab lokum. „Ég er búinn ab sjá hann Halla bróbur, þau ætla mörg ab taka á móti mér." Ég kvaddi Óskar meb þéttu handtaki og óskaði honum góðrar ferðar. „Má ég vinka til þín?" sagði hann um leið og ég gekk út úr sjúkrastofunni. » Við hjónin sendum ykkur systkinum og ástvinum Oskars innilegar samúðarkveðjur. Guð blessi ykkur öll. Skúli Gunnlaugsson, Miðfelli

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.