Náttúrufræðingurinn - 1936, Blaðsíða 6

114 NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN
iiiiiiiiiiiiiiiimiimmmiiiiiiiiiimiiiiiimiimiimiiimiimmiiiimmiiiiiiimiiiimiiimmiifiiiiimiiimmiimmimimmiimiiir
dýr á sjávarbotninum og við hann, eða uppi um allan sjó. Mörg
iýsa (sbr. nafnið Ijóskrabbar, kampalampi o. fl.).
Auk þess sem sköpulag krabbadýranna er eins margbreytilegt
og nú var sagt, eins er líka stærð þeirra mjög misjöfn: hin
smæstu (krabbaflær o. fl.) eru örsmá, eins og „lýs“, en önnur á
stærð við hin stærri skordýr (þanglýs og marflær) eða mikið
stærri (humrar og krabbar) og hin stærstu (japanski risakrabb-
inn, Macrochira Kaempferi) eru, að töngunum meðtöldum, stærri
en maður.
Krabbadýrin eru mörg hver mikilsverð fæða fyrir ýmsa sjávar-
búa (hvali, seli, síld, þorsk, ufsa, karfa, loðnu, sandsíli o. fl.) og
um leið óbeinlínis fyrir oss mennina, en sum þeirra eru einnig
mönnunum til beinna nytja, þar sem ýms þeirra (humrar, rækj-
ur og krabbar) eru veidd svo mikið til matar, að það nemur alls
og alls mörgum milljónum króna á ári og gefur fjölda manna at-
vinnu. Einstaka (t. d. tréætan) leggjast á viðinn í hafnarvirkjum
í sjó og valda oft með því stórskemmdum.
Vegna hins mikla mismunar, sem er á krabbadýrunum í eðli og
útliti, eru þau greind í margar deildir, sem hér verða eigi nefndar.
Hér skal aðeins tekið fram, að oft eru nefndar tvær aðaldeildir
þessara dýra, stórkrabbar (Malacostraca) og smákrabbar (Ento-
mostraca), sbr. dýrafræðina. Stórkrabbarnir greinast aftur í
skjaldkrabba (Thoracostraca) og hringkrabba (Arthrostraca)
o: þanglýs, marflær o. fl. Af skjaldkröbbunum (en til þeirra telj-
ast einnig Ijóskrabbar, ögn o. fl.) eru tífætlurnar (Decapoda)
merkastar og þau einu krabbadýr, sem hér verða tekin til með-
ferðar.1)
Tífætlurnar teljast, eins og nú var sagt, undir skjaldkrabbana,.
og eru nefndar svo, af því að þær hafa 10 kroppfætur (5 pör),
en eins og nafnið skjaldkrabbar ber með sér, hafa þær mikinn og
oft harðan skjöld, líkt og brynju yfir höfði, bol og síðum, og ganga
oft ein eða fleiri trjónur fram úr honum á milli augnanna, en
þau eru á hreyfanlegum legg. Halinn er, ef hann er ekki ummynd-
aður (sbr. kuðungakrabba), í 7 liðum, oftast mjög vel þroskaður
og vöðvamikill sundhali, með lárétta sundblöðku, líkt og á hvölum;
að ofan er hver halaliður með brynplötu, en að neðan með tveim
blaðkenndum halafótum. Ef ekkert er um að vera, rær dýrið sér
1) fsl. ljóskröbbum hefir Árni Friðriksson lýst í bæklingnum Áta ís-
lenzkrar síldar. Khöfn 1930, bls. 80.