Náttúrufræðingurinn - 1936, Side 12

120 NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN '
ItlllllllllllllllllillllllllllllllllllllllI11111111111111IIIIIIllllllllllllllllllllllIIIllllll||llll||llllllllllllllllllllllllllllllIIIllllllllllllllllllllllllt
c. ísrækjur (Hymenodora) með mjög stutta trjónu og mjög smá
augu, ein tegund þekkt.
1. ísrækja (H. glacialis Buckh.). All-stór, allt að 90 mm,
blóðrauð á lit með hvít augu. Hún er reglulegt úthafs- og djúp-
sævisdýr, sem á heima á 900—3500 m dýpi í ísköldum sjó í hafinu
á milli N-Grænlands, íslands, Spitzbergen og Noregs. Hér við land
hefir hún aðeins fengizt, svo að vitað sé, á norðurbrún Stranda-
grunns (á 235—250 m), var þar mergð af henni í þorski, sem
veiddist í botnvörpu í maí (bv. Skallagrímur), og verður hennar
þar sennilega oftar vart, ef að væri gáð. Flest af þessum dýrum
hafa verið fullorðnar mæður (80—90 mm), sumar með egg undir
hala. — Eftir litnum og smæð augnanna að dæma, lítur út fyrir
að ísrækjan sé djúp- og miðsævisdýr, með litla sjón, eins og mörg
önnur krabbadýr af því tæi, sem sum eru steinblind, og koma lít-
ið upp í dagsbirtuna. Hér virðist vera mikil mergð af henni í
kalda sjónum utan við Strandagrunnið og ef til vill víðar, á vorin,
og lítur út fyrir að hún sé þar verulegur þáttur í fæðu þorsksins.
d. Hrossarækjur (Crangon) eru flestar fremur smáar og nokk-
uð breiðvaxnar rækjur, með einkennilegar
griptengur á fremsta ganglimapari: Fram
úr hinum breiða, yzta fótlið, gengur engin
tota, sem fremsti táliðurinn geti gripið á
móti, og verður hann því að grípa á móti
framrönd hans (sbr. 4. md. og griptengur
á kröbbum). Trjónan er tannlaus og mjög
stutt.
1. Marþvari (Crangon eða Sclero-
crangon boreas Phipps) x) er af rækju til
allstór, 1 allt að 110 m, með harða skurn
og breiðan, hnúðóttan skjöld, en tiltölulega
stutta fálmara. Liturinn er mjög breyti-
legur, og oft í nánu samræmi við umhverf-
ið á hinum harða, grjót- og kóralbotni, sem
dýrið heldur sig mest á (sbr. marhnút og
þanglýs). Marþvarinn er há-norrænt grunnsævisdýr, sem lifir á
1) Eggert Ólafsson lýsir fyrstur þessu dýri, en segir það ásamt rækjunni
(Regen) nefnt kampalampa (af bví að kampar (o: fálmarar) beirra lýsi í
myrkri), en marþvaranafnið, sem upprunalega er líklega nafn á einhverjum
marhnútskenndum fiski, hefir nú fest sig við þetta dýr. Mohr gerir fyrstur
(allgóða) mynd af því, í „Forsög til en islandsk Naturhistorie“.
4. md. 1. fyrsti og ann-
ar ganglimur af Nor-
egsrækju. 2 töng af ann-
ari rækju. (Úr Danm.
Fauna).