Náttúrufræðingurinn - 1969, Side 23

NATT U RU FRÆÐINGURINN
17
Helgi Hallgrímsson:
/ /
Utbreiðsla plantna á Islandi með tiiliti til loftslags
FYRRI HLUTI
LANDLEITIN ÚTRREIÐSLA
Hin takmarkaða útbreiðsla nokkurra íslenzkra háplöntutegunda
hefur á undanförnum árum orðið grasafræðingum umhugsunar-
efni. Hafa þeir leitazt við að finna á henni skýringar, en jafn-
framt hefur hún verið notuð til að rökstyðja kenningar unr upp-
runa og aldur íslenzku flórunnar.
Sameiginlegt einkenni þessara skýringa er, að þær gera ráð fyrir
sögulegum ástæðum, er valdi takmörkun útbreiðslunnar. Sam-
kvæmt þeim er núverandi útbreiðsla plantnanna afleiðing af at-
burðum, sem áttu sér stað í fortíðinni. Þessir atburðir geta verið
tvenns konar. Annars vegar náttúruhamfarir eða aðrar róttækar
breytingar á umhverfinu, sem leiddu til einangrunar tegundar-
innar á vissum svæðum. Hins vegar aðflutningur tegundanna til
nýrra svæða, þar sem þær voru ekki fyrir. Hinar sögulegu skýr-
ingartilraunir fela það í sér, að útbreiðslumörk tegundanna geta
naumast verið stöðug, heldur ættu þau að færast út og útbreiðslu-
svæðið að stækka.
Þar sem vitað er, að fyrir um 15—20 þúsund árum var nrestallt
landið hulið jöklum, eru hinar sögulegu skýringartilraunir nær-
tækar, og því eðlilegt, að lítið hafi kveðið að annars konar skýr-
ingum.
Þetta þýðir þó engan veginn, að aðrar skýringar komi ekki til
álita, enda skal nú leitazt við að skýra útbreiðsluna á annan hátt.
Er þá gert ráð fyrir, að útbreiðslusvæði viðkomandi tegunda
séu stöðug, miðað við núverandi aðstæður, þ. e. að tegundina sé
hvarvetna að finna, þar sem vaxtarskilyrði hennar eru fyrir hendi
og möguleiki fyrir hana að standast samkeppni við aðrar tegundir.