Samvinnan - 01.03.1964, Page 12

Hatrammar ofsóknir gegn
Gyðingum í Rússlandi
hrundu af stað flutningum
þeirra til Palestínu...
Og á örfáum árum var hin
dreifða þjóð sameinuð
um einn megintilgang:
Að kaupa landið helga aftur
handa börnum sínum.
Fyrsta
grein
r
SIGURÐUR EINARSSON IHOLTI:
Inngangsorð
Þegar ritstjóri Samvinnunnar
fór þess á leit við mig fyrir
nokkru, að ég skrifaði fyrir ritið
allrækilega grein um þetta efni,
var mér það þegar ljóst, að því
yrði engin viðunandi skil gerð
í einni grein. Og raunar engin
viðhlýtandi skil, nema gera
nokkra grein fyrir forsögu ísra-
elsks landbúnaðar og hvernig
hann hefði þróast. Hann hefur
vaxið fram af þörfum lífsins og
kröfum, mótast við mjög ólíkar
aðstæður, skapað sér marg-
breytileg rekstrar- og skipu-
lagsform. Af þeim eru sameign-
ar- og samvinnubúin eftirtekt-
arverðust og lærdómsríkust. —
En þeirra hlutur verður ekki
rétt metinn, nema með því
móti að gera sér grein fyrir
innbyrðis mun þeirra og hlut-
deild þeirra og stöðu í heild-
inni, þar sem aðrir skipulags-
hættir eru og ríkjandi við
þeirra hlið og gefast einnig vel.
Að slíkri greinargerð hef ég
stefnt með þessum þáttum, sem
orðnir eru lengri en ég hafði
ætlað í öndverðu.
1. Forsaga landbúnaSar í
ísrael.
Landnemar.
Hatrammar Gyðingaofsóknir,
sem brutust út í Rússlandi
uppúr 1880, hrundu af stað
fyrstu bylgiu innflytjenda, sem
settust að í Palestínu til þess
að stunda landbúnað og rækta
jörðina. Þessi hreyfing greip
einnig um sig meðal pólskra og
rúmenskra Gyðinga, en flestir
komu frá Rússlandi. Þeir voru
gerðir út með peningum, sem
safnað var í söfnuðum Gyð-
inga og studdir af félagsskap
Gyðinga, sem nefndist Hibbat
Zion (Ást til Zion) og meðlimir
hans nefndust Havevei Zion
(Unnendur Zion). Hliðstæður
félagsskapur kom einnig upp
meðal Gyðinga í Englandi (Lov-
ers of Zion). Takmarkið var að
styðja unga menn og konur til
þess að hefja landbúnað í landi
feðranna. Þessir brautryðjend-
ur nefndust halutsim og það
eru þeir, sem leggja fyrsta
grunninn að þeim landbúnaði,
sem rekinn er í ísrael í dag.
Árangur þessarar fyrstu
bylgju innflytjenda var sá, að
stofnaðar voru tvær landbún-
aðarnýlendur Gyðinga á Sa-
ronssléttu, tvær í Galíleu og
ein í Samaríu. Þær voru eins
og einangraðar eyjar í arabisku
mannhafi, langt á milli þeirra
og vegir slæmir. Áhöld og út-
búnaður var af skornum
skammti, vatnsskortur stöðugt
vandamál, og þær voru í sí-
felldri hættu fyrir vopnuðum
árásum Bedúína, hirðingja, sem
þegar frá upphafi litu landnám
Gyðinga í Palestínu mjög fjand-
samlegum augum. En landnem-
arnir ungu voru gæddir brenn-
andi áhuga og ótrúlegri herkju
og gáfust ekki upp. Þeir litu þá
þegar á starf sitt sem upphaf
á uppfyllingu þess fyrirheits,
að þjóð þeirra ætti eftir að
auðnast að hverfa aftur til
lands feðra sinna.
Þ.ióffarsjóðurinn —
Keren Kajemet.
f lok 19. aldar var svo komið,
að Gyðingar höfðu keypt um
200.000 ekrur lands í Palestínu
og stofnað 21 landbúnaðarný-
lendu með ýmsu skipulagi og
skipulagsleysi. Þetta starf mátti
enn heita nokkuð stefnulaust
og fálmandi. En nokkru fyrir
aldamótin kemur alþ’óðahreyf-
ing Zionista til sögunnar og
uppúr því fer að komast skrið-
ur á jarðakaup og búrekstur
Gyðinga. Árið 1901 stofnuðu
Zionistar þjóðsjóðinn svo-
nefnda, Keren Kajemet, er
safna skyldi skipulega fé meðal
Gyðinga um allan heim til þess
að hrinda fram landnámi þeirra
í Palestinu. Fjársöfnunin var
meistaralega skipulögð, eins og
vænta mátti og þúsundir sjálf-
boðaliða tóku það að sér að
knýja efnaða Gyðinga um víða
veröld til þess að leggja fram
fé. Auk þess var söfnunarbauk-
um komið fyrir í öllum sam-
kunduhúsum Gyðinga og verzl-
unum þeirra. Á örfáum árum
var hin dreifða þjóð sameinuð
um einn megintilgang: Að
kaupa Landið helga aftur í
hendur börnum sínum. Og það
var skapað sterkt almennings-
álit meðal Gyðinga, sem leit
þann mjög illu auga, sem ekki
studdi þetta mál ríflega. Árið
1908 var stofnað Landþróunar-
félag Palestínu (The Palestine
Land Development Company)
til þess að stjórna landnáms-
framkvæmdum og setti upp
skrifstofur sínar í Jaffa. Árið
eftir var fyrsta samyrkjubúið,
Degania (Kornblómið) stofnað
með atbeina þess á landi, sem
Þjóðsjóðurinn keypti sunnan
við Genesaretvatn við útfall
Jórdanar. Skipulagslega og
hugmyndafræðilega hefur De-
gania orðið fyrirmynd fjölda
annarra, einkum þeirra, er
starfa eftir Kibbutzfyrirkomu-
lagi.
Lönd þau, sem Þjóðsióðurinn
keypti, urðu þjóðareign Gyð-
inga. Löndin eru leigð land-
nemum til 7x7 þ. e. 49 ára í
einu, en leigumálinn að sjálf-
sögðu framlengdur. Jarðaraf-
gjöldin eru mjög lág.
Eftir að Gyðingar hófu land-
búnað og jarðræktarstörf í
Palestínu komu þeir brátt auga
á hina gífurlegu ræktunar-
möguleika á sléttunum miklu
fyrir norðan Haifa og austan-
norðaustan Karmelfjalls. Þetta
eru Sebúlonssléttan og Jesrel-
sléttan, sem þá voru að lang-
mestu leyti óræktaðar og vart
nýttar öðru vísi en sem beiti-
lönd hirðingja. Eigandi þessara
12 SAMVINNAN