Samvinnan - 01.03.1964, Page 16

RÚSSAR I VESTURVÍKING
í umræðum um seinni tíma sögu gætir oft nokkurrar álösunar
í garð Svía þess efnis að þeir hafi haft meiri samúð með Þjóðverj-
um en sæmilegt geti talizt, til dæmis meðan stóð d heimsstyrjöld-
unum tveimur. En til þessa liggja næsta eðlilegar ástæður; gagn-
stætt því sem er um Dani hafa Svíar sjaldnast þurft að óttast
Þjóðverja sem höfuðóvini, heldur Rússa. Aðeins hálf önnur öld
er liðin síðan þessi slavneska stórþjóð gerði ofbeldisárás á Svíþjóð,
og á öndverðri átjándu öld fór herfloti Rússakeisara báli og
brandi um strendur landsins.
Flestir tslendingar kunna
allglögg skil á ólátum víkinga-
tímanna, þegar skandinavískar
þjóðir voru meiri hermenn en
aðrar í Evrópu og brenndu
klaustur og stálu búsmala vest-
urum Bretlandseyjar, Frakk-
land og víðar. Það var kallað
að fara í vesturvíking. Þótti
þetta hin bezta atvinna á
Norðurlöndum í þann tíð, ekki
sízt vegna þess að þjóðirnar
handan Norðursjávar áttu þess
lítinn kost að endurgjalda í
sömu mynt hinar óvelkomnu
heimsóknir víkinganna, bæði
vegna fjarlægðar og lélegs
skipakosts.
Auk ránsferðanna vestur
lögðust Svíar, Danir og jafnvel
Norðmenn einnig í austurvík-
ing, á hendur þeim finnsku,
baltnesku og slavnesku þjóð-
um, sem þá sem nú bjuggu
austan og sunnan Eystrasalts.
En þar hitti skrattinn ömmu
sína fyrir, því þessar austlægu
þjóðir voru harðar í horn að
taka, héldu og lengur tryggð
við heiðindóm en germanskar
þjóðir. Þeir austanmenn áttu og
snekkjur nógu góðar til að
sigla mætti þeim slysalítið yfir
tiltölulega rólegt innhaf eins
og Eystrasaltið, enda létu þeir
ekki lengi á sér standa að end-
urgjalda heimsóknir víking-
anna. Einkum áttu Danir lengi
í vök að verjast fyrir Vindum,
þeirri þjóð slavneskri, er þá
byggði Eystrasaltsstrendur
Þýzkalands. Vindur sóttu jafn-
vel Norðmenn heim og brenndu
einn helzta bæ þeirra, Kon-
ungahellu. Eistur herjuðu ó-
sjaldan á Svía og brenndu fyrir
þeim bæi og kauptún. Til
varnar gegn þessum árásum
austanmanna byggðu Svíar
virki við útrennsli Lagarins og
varð það vísir að Stokkhólmi.
Þegar til lengdar lét, urðu
þó þjóðirnar vestan Eystrasalts
hlutskarpari í erjum þessum,
enda lengra á veg komnar fé-
lagslega og tæknilega. Og á
tímabili réð meira að segja ein
hinna fornu víkingaþjóða, Sví-
ar, lögum og lofum á Eystra-
salti og í flestöllum þeim lönd-
um og héruðum, sem að því
liggja. Gerðist þetta á tímum
hinna tápmiklu konunga Vasa-
ættarinnar, Gústafs Adólfs
hins mikla og eftirmanna hans.
En auðvitað geðjaðist hinum
slavnesku þjóðum austurfrá
ekki að því að vera flæmdar
frá sjónum og þar með dæmd-
Vér Pétur hinn fyrsti af Guðs
Náð Sar og einvaldur allra
Rússa, o. s. frv. o. s. frv.
Rússneskur galeiðufloti í
sænska skerjagarð'inum. Teikn-
ing: Georg Lagerstedt.
ar til að sækja viöskipti sín viö
Vestur-Evrópu í gegnum hend-
ur misjafnlega vinveittra
granna. Óánægja þeirra fann
vissan hljómgrunn sumstaðar
vestar í álfunni, þar sem Svíar
áttu sér einnig gnægð öfundar-
manna. Þetta agg náði há-
marki með Norðurlandaófriðn-
um mikla 1700—1721, þar sem
Rússar, Pólverjar, Danir, Saxar,
Prússar og Bretar sameinuðust
gegn Svíum. Sænski herinn átti
við margfalt ofurefli að etja,
en hann var sá bezti í heimi i
þann tíð og vann ótrúleg afrek;
varð þó um síðir ofurliði borinn.
Átti það sinn þátt í ógæfu Svía,
að Karl tólfti, hinn frægi her-
konungur þeirra, var jafn
klaufskur stjórnmálamaður og
hann var djarfur og slingur
herstjórnandi.
Hinsvegar var aðalráðgjafi
hans, Georg Heinrich von Görtz
barón, dável heima á hinum
sleipu krókaleiðum stjórnmál-
anna, enda var hann óþreyt-
andi við að rægja hina ýmsu
óvini og hugsanlegu banda-
menn Svía sundur og saman,
meðan hans naut við. Meðal
annars reyndi hann að spana
son Péturs mikla, Rússakeis-
ara, til uppreisnar gegn föður
sínum, og tókst það vonum bet-
ur, að minnsta kosti sá keisari
ástæðu til að varpa stráknum í
dýflissu og aflífaði hann þar
síðar með eigin hendi. Þá
reyndi Görtz samninga við
Pétur sjálfan; vissi sem var,
að aðrir fjendur yrðu rýrir fyrir
Svíum. En áður en fyllilega
gengi saman, féll Karl tólfti í
Noregi; greinir menn á um,
16 SAMVINNAN