Neisti - 20.08.1984, Qupperneq 11

SómózaVtyskid við völd
Nicaragua_______________________
Við þessi innanlandsátök bætast al-
varlegar árásir að utan. Alveg frá
1979 hafa fyrrum Somoza-liðar gert
árásir frá búðum sínum í suðurhluta
Honduras við landamæri Nicaragua.
I nóvember 1981 hófst víðtæk
hryðjuverkastarfsemi í norðaustur-
hluta Nicaragua þar sem aðallega búa
Misquito indíánar. Þetta varð til þess
að ríkisstjómin varð að flytja 8 500
indíána lengra inn í landið í mars
1982.1 alþjóðlegum fréttafjölmiðlum
hefur þetta verið túlkað sem fjölda-
ofsóknir gegn indíánum.
Arásimar hafa haldið áfram að auk-
ast samtímis því sem ábyrgð Banda-
ríkjanna verður ljósari með hverjum
deginum.
I desember 1982 leysti argentíski
njósnarinn Hector Francés frá skjóð-
unni og sagði í einstökum atriðum frá
því hvemig CIA starfar náið með rík-
isstjómunum í Honduras og Costa
Rica að því að byggja upp og samhæfa
gagnbyltingarhópana. Hann sýndi
einnig fram á að til var áætlun um að
„frelsa“ svæði í norðaustur Nicara-
gua.
Það sem gerst hefúr eftir þetta hef-
ur staðfest afhjúpanir Francés. Frá
því í marslok 1983 hafa nokkur þús-
und gagnbyltingarsinnar hafið bar-
daga inni í Nicaragua. Það er FDN,
„Lýðræðisöflin í Nicaragua“ með
Somoza-hershöfðingjann Bermúdez í
broddi fylkingar sem hefúr forystu í
innrásinni. Þeir fá tækjakost og
stuðning frá Honduras og Bandaríkj-
unum.
Um leið tilkynnir Pastora og ARDE
að hann hafi opnað aðra vígstöð gegn
ríkisstjóminni í suður Nicaragua.
Innrásin er nýtt og æðra stig í gagn-
byltingunni: nú er horfið firá „nálar-
stungu árásunum“ til þess að reyna að
ná undir sig svæði inni í Nicaragua.
Það er þó ekki trúlegt að FDN ógni
valdi Sandinistanna til skemmri tíma
litið. Stuðningur alþýðunnar við
FSLN er alltof mikill til þess og her
N icaragua og varðs veitir alþýðu nógu
sterk. Þar fyrir utan á Reagan erfitt
með að grípa inn fyrir opnum tjöld-
um meira en orðið er vegna innri
erfiðleika í Bandaríkjunum, og kosn-
inga í nóv. n.k.
Markmið Bandaríkjanna virðist
heldur ekki vera að stefna að beinni
allsherjar innrás nú þegar. Áætlunin
er frekar sú að koma því svo fyrir að
innrásin verði túlkuð sem borgara-
stríð og benda á „heildarlausn“ til að
koma á „friði“. Það hefúr í för með
sér samninga þar sem skæruliðamir í
E1 Salvador em settir á sama bekk og
somozasinnar og árásimar á Nicara-
gua verða notaðar til að vinna gegn
sigmm FMLN/FDR í E1 Salvador.
í meira en fjömtiu ár stjómaði
Somoza fjölskyldan Nicaragua: fyrst
Anastasio Somoza Garcia og svo synir
hans hver á eftir öðrum, þeir Luís
Somoza Debayle og Anastasio Somoza
Debayle.
Það voru auðvitað stundum kosning-
ar - en það voru undantekningarlaust
sýndarkosningar.
Auðvitað var landinu stundum
stjómað af ,,óháðum“ forsetum - en
það var bara einn af þjónum f jölskyld-
unnar.
Somozatímabilið einkennist af maka-
lausri spillingu. Eftir síðciri heimsstyrj-
öldina jókst hagvöxtur, upp óx fram-
leiðsluiðnaður og bómull varð að mikil-
vægri útflutningsvöm.
Fjárfestingar ríkisins færðust í auk-
ana, en þær þjónuðu í ríkum mæli þeim
tilgangi að styrkja stöðu Somoza á
kostnað annarra kapítalista. Það var
einræðisherrann sem makaði krókinn.
Það var sagt að Somoza hinn fyrsti hefði
átt einn kaffibúgarð þegar hann varð
forseti. Árið 1979 var áætlað að auður
Somoza fjölskyldunnar næmi milli 400
og 800 milljónum bandaríkjadala.
Tengslin milli Somoza og Banda-
ríkjanna vom náin og góð. Einræðis-
herrann studdi valdránið í Guatemala
1954 með virkum hætti. Það var frá
í janúar 1978 var Pedro Joaquin
Chamorro myrtur. Hann var ritstjóri
blaðsins La Prensa og leiðtogi í hinni
borgaralegu andstöðu við Somoza.
Líkfylgd ritstjórans varð að mikilli
mótmælaaðgerð gegn einveldinu.
Vinnuveitendasamtökin og verkalýðs-
félögin hvöttu til allsherjarverkfalls til
að mótmæla. Það var þá sem fyrstu al-
þýðuuppreisnimar urðu gegn Somoza -
í indíánaborgarhlutanum Monibmó
voru byggð götuvígi og barist í fleiri
daga við Þjóðvarðliðið.
I ágúst 1978 réðust 25 hermenn sand-
inista inn í þinghúsið og tóku 67 þing-
menn og 1000 ríkisstarfsmenn í gíslingu.
Þeir þvinguðu Somoza til að sleppa 59
pólitískum föngum, gefa út stefnuskrá
FSLN og borga mikla peninga í lausnar-
gjald. Þetta varð upphafið að annarri
alþýðuppreisn gegn alræðinu. En þessi
uppreisn var líka bæld niður og gjaldið
var hátt: 5 þúsund manns féllu og 100
Nicaragua sem herflugvélamar flugu í
átt til Svínaflóans 1961 og til Dominik-
anska lýðveldisins 1965.
Það var ekki bara spillingin og holl-
ustan við bandaríska heimsveldið sem
vara makalaus, - heldur kúgunin líka.
Pólitískir fangar fylltu fangelsin. Það
henti líka að hundmð bænda í afskekkt-
um þorpum , ,hurfu“ ef einhver auðugur
somocista þurfti að nýta land þeirra.
Þarfir og nauðsynjar íbúanna vom
ekki helsta áhugamál Somoza. Þetta
kom skýrast í ljós þegar miklir jarð-
skjálftar urðu 1972. Öll miðborg
Managua eyðilagðist í þessum skjálft-
um. 15 þúsund manns fómst. 170 þús-
und urðu heimilislausir.
Alþjóðleg neyðarhjálp barst fáeinum
klukkustundum eftir jarðskjálftana. En
það var einræðisherrann og fjölskylda
hans sem lögðu hald á meiripartinn £if
því sem átti að renna til þeirra sem urðu
fyrir barðinu á jarðskjálftunum. Það var
mjög lítið af Managua sem var endur-
reist og við þær nýbyggingar sem þó
voru reistar var það auðvitað fyrirtæki
Somoza sem tóku að sér verkin. Því hef-
ur meira að segja verið fleygt að sá blóð-
plasma sem fluttur var til Nicaragua við
þetta tækifæri á vegum alþjóðastofnana
og ríkisstjórna sem vildu rétta alþýðu
manna hjálparhönd, hafi verið seldur á
svörtum markaði í Bandaríkjunum.
þúsund flúðu til nágrannalandanna. Það
var í þessari uppreisn sem Somoza gerði
sprengiárásir á sínar eigin borgir.
Uppreisnin var bæld niður en barátt-
an hélt áfram. Skipulagningin var byggð
upp frá hverfunum og stríðið var undir-
búið.
í mars 1979 sameinaðist FSLN.
í maí 1979 hófst lokasóknin. 4. júní
var boðað allsherjarverkfall sem lamaði
algerlega landið. í stærri borgum var
uppreisnin hafin. 16. júní var skipuð
bráðabirgðastjórn í útlegð í Costa Rica,
- fimm manna júntan.
Þann 17. júlí flúði Somoza til Miami.
Þann 20. júlí gengu Sandinistar fylktu
liði inn í Managua. Somoza hafði verið
kollvarpað. Og strax frá byrjun var það
ljóst í hinu nýja Nicaragua að það var
FSLN sem var leiðandi aflið.
'^OAS - Organisation of American
States: Samtök Ameríkuríkja.
Frá mordinu á borgaralegum
ritstjóra til vaMatöku
ii