Fálkinn


Fálkinn - 16.07.1943, Blaðsíða 4

Fálkinn - 16.07.1943, Blaðsíða 4
F Á L K I N N EufEimia UJaage: Endurminnfnnar um gamlan vin Jeg hef of t verið að óska þess, að eitthvert skólasystkina minna -yildi skrifa minningarorð um gamla kennarann okkar, Jón- as Helgason, organleikara, en ekkert þeirra hefir orðið til þess til þessa. Menn munu nú spyrja hversvegna jeg hafi ætl- ast til þess af öðrum, en ekki gert það sjálf. En þá er þvi til að svara, að jeg hef aldrei treyst mjer til að gera það þannig, að jeg væri sjálf ánægð með það, eða mjer fyndist hann full- sæmdur af. Eitt sinn hafði jeg orð á þessu, við einn kunningja minn og skólabróður, en hann hefir ekki látið að orðum mín- ,um. Áleit jeg að þessum manni væri kunnugt um kennarahæfi- leika Jónasar, þar sem hann hafði ágæta tónlistarhæfileika sjálfur en þá kom það til greina, en hann var hljedræg- ur unglingur og má vel vera, að Jónas hafi þess vegna ekki lært að meta til fulls þær gáfur, sem með honum bjuggu og hann þá ekki heldur kynst Jón- asi nógu vel. En hann sagði mjer samt, að þar hefði hann lært að syngja eftir nótum og hefði aldrei þurft að læra það síðan. Hvað mig og systkini min snertir, þá vorum við aldrei sökuð um, að setja ljós okkar undir mæliker, að minsta kosti ekki á þeim árum, svo að Jónas vissi vel, að sum okkar voru á- gætlega söngvin, þótt jeg væri þar ekki fremst í flokki. Var hann því framúrskarandi góður ur við okkur öll, finst mjer þá koma til minna kasta, þegar aðrir^ verða ekki til þess og er nú að vita, -hvernig til tekst. Jónasar hefir auðvitað oft verið minst á siðari árum í blöðum og tímarilum, eins og eðlilegt er, því að hann var um langt skeið helsti tónlistarfröm- uður landsins og hafði marg- þætt störf með höndum i þágu listarinnar, svo sem söngstjórn, sönglagasmíði, útgáfu söngfræði og sönglaga, fyrir utan aðal- starf sitt, sem var organleikara- starfið' við dómkirkjuna í Reykjavík. En mjer hefir ekki fundist neinn hafa gert full skil frábærum kennarahæfileikum hans, sem að likindum hafa verið honum ;í blóð bornir, en studdust engu að síður við ást hans á starfinu, skyldurækni og bjargfasta trú hans á gildi þess og nauðsyn. „Nauðsynleg- ustu fögin eru söngfræði og landafræði", sagði Jónas oft og þótt það kunni að hafa hvarfl- að að einhverju okkar barnanna nð fleira væri nú gott að kunna, þá hreifði enginn mótmælum gegn þessu, enda mundi það ekki hafa haggað sannfæringu kennarans, þótt til þess hefði komið. Kýmnigáfu hafði Jónas í rík- um mæli og hló svo hjartan- lega, að unun var að, sjerstak- lega man jeg eftir, hve dátt hann hló, þegar krakkarnir sögðu skemtileg „göt", eins og þegar einn drengurinn sagði, að strikin á nótnastrengnum hjetu ansnastrik; skil jeg þá ekki í öðru, en að einhver krakki hafi öfundað drenginn af því, að geta skemt kennaran- um svona vel. Hann var um langt skeið kenn- ari í öllum skólum bæjarins, nema latínuskólanum. Stein- grímur Johnsen kendi söng þar. Hygg jeg, að það hafi ekki þótt sæma, að aðrir én stúdentar væru þar kennarar. En Jónas var upphaflega járnsmiður og hafði smiðju í Bankastræti, þar sem nú er hús Helga Magnús- sonar. Munu ýmsir vinir hans og velunnarar hafa stutt að því, að hann stundaði tónlistarnám, vegna ágætra hæfileika sinna, og var frú Olufa Finsen, kona Hilmars Finsens landshöfðingja víst-ein þeirra. Fór hann þá til Danmerkur og stundaði þar nám um tíma, en tók síðan við organleikarastarfinu, eftir dauða afa míns, Pjeturs Guðjohnsens. Heyrt hefi jeg að litil vinátta hafi verið milli afa míns 'og Jónasar, en ekki veit jeg neina ástæðu til þess, nema ef vera skyldi, að eldri manninum hafi fundist sá yngri vilja komast áfram á sinn kostnað, eins og oft vill verða, hvort sem slíkt er á rökum bygt eða ekki. En ¦ekki bitnaði sú fáþykkja á okk- ur börnunum, því að Jónas ætl- aðist altaf til að við hjeldum heiðri ættar okkar á lofti og vildi styðja að því. Móðir mín og Jónas voru lika virktarvinir á síðari árum og voru fáir menn, sem jég heyrði mömmu meta meira en hann. Þegar mentamaður einn, skrifaði eft- irmæli eftir hann, að honum látnum og sagði, að hann hefði ekki verið smekkmaður á tónlist, þá man jeg að manna sagði: „Nú þykir mjer vitleysan kasta tólfunum." Eitt sinn hafði hann söngfje- lag, sem „Harpa" nefndist, býst jeg við að það hafi verið við líði um allmargra ára skeið, en þetta var „i árdaga", svo að mig rámar aðeins í, að það hafi haldið samsöngva og get því ekkert um það sagt annað, en að jeg heyrði, að það hafi verið gott söngfjelag. Fjelagar i þvi voru ýmsir bæjarmenn stúdent- ar og verslunarmenn. Jeg veit að Hólsbræður, synir Guðmund- ar Þórðarsonar á Hól, voru i fjelagi þessu, enda voru þeir ágætir raddmenn, jeg man líka eftir Sigurði Waage, mági minum og Guðmundi Ólsen, sem líka voru góðir söngmenn. Eru sumir þeirra fjelaga enn á lífi, svo sem Hannes Thoraren- sen og sira Ólafur Magnússon í Arnarbæli og ef til vill fleiri. Þeir Hólsbræður dóu flestir ungir og stúdentar voru altaf óstöðugur grundvöllur aðbyggja á og get jeg hugsað, að þetta hvorttveggja hafi dregið mátt úr fjelaginu og það lagst niður af þeim orsökum, en ekki hygg jeg, að það hafi verið af ieti eða áhugaleysi söngstjórans. Eins og jeg gat um áðan, þá kendi Jónas í öllum skólum bæjarins, nema latínuskólan- um. Það má reyndar segja, að það hafi ekki verið alt i, því að það voru ekki nema barna- skólinn og kvennaskólinn, auk Mýrahússkólans, sem auð- vitað er ekki í bænum, þótt hann væri í sókninni Allir skólastjórar þessara skóla voru aldavinir Jónasar og geri jeg ráð fyrir, að enginn þeirra hafi gengið þess dulinn, hve frábær kennari var þar á ferð, sem hann var. Hann Ijet það oft í ljós, að sjer þætti gaman að kenna í barnaskólanum, en öðru máli var að gegna um kvennaskólann. Var bað raun- ar eðlilegt, því að stúlkurnar þar voru harla ósamstæðar, á ýmsum aldri og af ýmsum landshornum, en áttu flestar sammerkt í því, að vera nauða ófróðar í námsgrein þeirri, sem hann átti að kenna. Má auðvit- að segja það sama um börnin, en þau voru mjúkur leir, sem bægra var að móta. Jeg man eftir einni sögu, sem gekk um bæinn, um árekstur, sem varð á milli kvennaskólastúlknanna og Jónasar, segi jeg hana hjer til gamans, en sel hána ekki dýrara en jeg keypti. Einu sinni var Jónas orðinn dauðþreyttur á að stríða við stúlkurnar og sagði í gremju sinni, að þær syngi eins og breima kettir. Þarna sau stúlk- urnar sjer leik á borði og að þarna væri tækifæri til að fá sjer „billegt" frí. Gengu þær því úr tíma hjá Jónasi. Skólastjórinn, frú Thora Mel- steð, var eins og margir munu kannast við, afar ströng og siða- vönd kona og gætu orð skálds- ins hafá átt við um hana: „Sak- leysið, síst má án þess vera, ,en of mikið af öllu má þó gera" Vildi hún auðvitað fá að vita, hvað Jónas vinur hennar hefði gert á hluta stúlknanna, en enginn þeirra þóttist geta tekið sjer slík orð í munn. Var því ein stúlkan kosin til að hvisla því að frúnni. Frúin sá auð- vitað, að hjer var um alvarlegt brot á velsæmi að ræða, en af því, að þessi maður átti i hlut, þá sagði hún bara:„Þið verðið að fyrirgefa honum, þvi að hann hefur ekkert uppeldi fengið." Enginn má skilja orð mín svo, að Jónas hafi verið ókurt- eis, maður, þvert á móti, hann var virðulegur maður, rólegur, skifti sjaldan skapi, snyrtilegur í klæðaburði, án allrar sundur- gerðar. Fór alt hávaðalaust fram hjá honum og var yfir höfuð ekkert út á framkomu hans að setja. Kenslustundir hans voru vana lega á morgnana frá 9—10, en samsöngur var kl. 2—3 á laug- ardögum. Við kensluna notaði Jónas stór prentuð spjöld, sem hann setti upp á töfluna og voru prentuð þar á ýmisleg tákn sönglistarinnar, nótur, þagnarmerki og bogar, en á öðrum voru tersar, kvartar og kvintar o. s. frv. Stóð hann þá með fiðlu sína og langa mjóa stöng í hendi, sem hann benti á með og kendi okkur að þekkja tónbilin, en síðan urðum við að syngja þetta sjálf án aðstoð- ar hans og fiðlunnar og með sinni einstöku þolinmæði gat hann kent mörgum krakkan- um að syngja eftir nótum, en jeg held að það hefði á fárra færi verið að ná þeim árangri, sem hann náði. Ein mesta hátíð skólans var líka tengd við Jónas, því að daginn fyrir skólaupsögn var haldinn samsöngur í skólanum; máttu börnin þá bjóða foreldr- um sínum og sjálfur bauð hann ýmsum vinum sínum. Þar var Steingrímur Thorsteinsson, skáld altaf stöðugur gestur hafði hann mikið yndi af söng og hann átti lika mikið af vís- unum, sem sungnar voru. Frú Anna Pjetursson, píanókenn- ari var líka einn af gestum Jón-

x

Fálkinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fálkinn
https://timarit.is/publication/351

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.