Fálkinn


Fálkinn - 30.06.1944, Blaðsíða 5

Fálkinn - 30.06.1944, Blaðsíða 5
F Á L K I N N gert að hugsjón sinni og fórnað svo miklu fyrir. Það á sín sögulegu rök, að það stjórnarform, sem islenska þjóðin hefir nú kosið sjer, er lýSveldi en ekki konungdæmi. — Vjer höfum lotið konungum, en þeir hafa vcrið erlendir. — Vjer höfum aldrei átt kost á að mynda sögulega h'efS um íslenskan konung og því ekki átt konung sem sjálfsagt einingaTnerki þjóðarinnar. Það er lýðveldisfyrir- komulagið, sem minningarnar um blómatíð íslenskrar menningar eru bundnar við. Þessar eru ástæðurnar fyrir á- kvörðun þings og stjórnar nú, en ekki það að skifti vor við konung eða sambandsþjóð vora hafi veitt . efni til óánægju. Sambandsþjóðin hefir efnt samninginn heiðarlega og konungur hefir farið með konungs valdið sem góðum þjóShöfSingia sæmir. Samúð milli sambandsþjóð- anna hefir aukist þau 25 ár, sem sáttmálinn stóð. Vjer hörmum það, að ytri tánn- anir sem hvorugum aðila eru viðráð- anlegar, hafa aftrað því að viðræð- ur þær, sem sáttmálin gerir ráð fyrir, gætu faríð fram nú á undan lýðveldisstofnunni. Jeg hygg að flest- ir eSa allir íslendingar hefðu frekar kosið það, þótt niðurstaðan væri fyrirfram ákveði af vorri hálfu. Enda voru ályktanir Alþingis frá 17. maí 1941 birtar konungi og dönsku stjórninni rjetta stjórnarleið á sínum tíma, þegar eftir að þær voru gerðar. Og með þjÖSaratkvæða- greiSslunni 20.—23. maí hefir raun- verulega verið fullnægt i miklum meiri mæli en sambandssáttmálin gerði ráð fyrir, þeirri tjáningu þjóð- arviljans, sem hlýtur aS skoðast sém meginatriði um form það fyrir fullnaðarslitum á sambandinu, sem sambandslögin ákveða. Af þessum ástæðum verða ákvarð- anir íslensku þjóðarinnar um sam- bandsslit og lýðveldisstofnun nú ekki sambærilegar við nein sam- bandsslit milli þjóða, þar sem skort hefir lagagrundvöll aS alþjóðarrjetti fyrir slitunum. Einn af aðalleiðtogum frjálsra Dana komst svo aS orSi i brjefi til min alveg nýlega, að hann hafi þá trú, að eins og árið 1918 varð til þess'aS bæta sambúðina milli landa okkar og þjóða, þannig muni einnig verða það sama um árið 1944. Að þvi vilji hann vinna. Jeg er þess fullviss að flestir eða allir íslend- ingar beri líkar hugsanir í brjósti. Aðdáun vor fyrir hetjubaráttu kon- ungs og dönsku þjóðarinnar nú styrkir vinarþel vort til beggja. Vjer erum norræn þjóð og höldum áfram að vera það. Þessvegna eru vin- áttuyfirlýsingar hinna bræðraþjóð- anna norrænu oss sjerstaklega kær- komnar. Núverandi forsætisráðherra komsl m. a. svo að orði i útvarpserindi fyrir rúmum þremur"missirum siðan „MeS lýðveldismyndun stígum við engan -veginn lokasporið i sjálf- stæðismálinu. Lokasporið eigum vjer aldrei að stíga. . .. .Sjálfstæðisbaráttan er i fullum gangi. Núverandi styrjöld og síðustu tímar hafa fengið oss ný og mikil- væg viðfangsefni í sjálfstæðismálinu, viðfangsefni sem vjer verðum að glíma við á næstunni, verða auð- vitað ekki talin í stuttu máli svo tæmandi sje. En þau eru að ýmsu leyti svipuS þeim viðfangsefnum, sem margar aðrar þjóðir hafa þegar gert sjer ljóst að fyrir þeim liggi og hafa búið sig undir að glíma við þau. Eins og kunnugt er, mæðir þungi styrjaldarinnar ekki síst á nágranna- þjóð vorri, Bretum. Þeir byggja eyland eins og við. Þeir verða því að fá talsvert af nauðsynjum sinum frá öðrum löndum og verSa því að geta selt öðrum sem mest af fram- leiðslu sinni umfram eigin nauðsynj- ar. Hjer má draga samlíkingar, sem eiga við hjá oss. En margt er þó ólikt. Fyrir styrjöldina var Bret- land talið mjög auðugt land, þar sem fjöldi manns gat veitt sjer meiri lífsþægindi en vjer höfum nokkurn- tíma þekkt. Bretar hafa hegðað sjer eftir breyttum viðhorfum. Þeir hafa kunnaS aS breyta lifsvenjum sín- um svo, aS nú er hverjum þar í Iandi skamtaður biti úr hendi, bæði um mat drykk, klæðnað og annað sem talið er lífsnauðsynjar. Þeir hafa gert það upp við sig að þessu verði að halda áfram að minsta kosti nokkur ár eftir styrjöldina. Allir vinnufærir Bretar, karlar og konur, vinna „með einni sál" til þess að vinna styrjöldina og vinna friðinn á eftir. Þeir geta meS stolti bent á þá staSreynd, að þjóð þeirra hefir þrátt fyrir takmarkaðra viðurværi en áður bætt heilsufar sitt á stríðs- árunum frá því sem áður var, og þó eru flestir sona þeirra, þeir sem hraustastir eru líkamlega, á vig- völlunum. Þeir hafa nú þegar allan hug á ráðstöfunum til þess að tryggja útflutningsverslun sina að styrjöld- inni lokinni. Vjer íslendingar tölum oft um það, í ræðum og riti, að land vort sje auðugt. En framandi mönnum, sem koma frá frjósömum' löndum, mun ekki koma land vort svo fyrir sjónir, aS það sje auðugt land. Og þó er það svo auðugt, að hjer hefir haldist bygð í meira en þúsund ár, þrátt fyrir plágur og hörmungar; þrátt fyrir það að oss hafi um marg- ar aldir verið meinað að njóta ávaxta vinnu vorrar; og þrátt fyrir það rányrkjusnið, sem löngum hefir ver- ið á atvinnuháttum vorum, saman borið við ræktúnarmenningu margra annara þjóSa. Jeg held aS kalla mætti ísland auðugt land ef vjer gætum þess i sjálfstæðisbaráttunni, sem er fram- undan, að vinna öll án undantekn- ingar með aukinni þekkingu og not- færa oss aukna tækni nútimans. Það er vinnan, framleiðslan, sem ríður baggamuninn um auð eða fátækt þjóSanna. Fyrsta skilyrðið til þess að vinna friSinn aS fengnum umráSum yfir öllum málum vorum, mætti þvi lýsa með þessum orðum: Vinna og aukin þekking. \Þess vegna ber að leggja mikiS í sölurnar á þessu sviði. öllum vinnu færum körlum og konum verður að reyna að tryggja vinnu við þeirra hæfi og reyna að gefa þeim kost á aukinni þekkingu við hvers hæfi. Að vísu er vinnan venjulega nauð- synleg til þess að afla einstaklingn- um lifsviðurværis. En vinna vegna vinnunnar, vegna vinnugleðinnar, er áreiðanlega meira virði en atvinnu- leysi eSa iSjuleysi. Jeg held aS segja megi, aS atvinnuöryggi það, sem fólst í því að flestir unnu að land- búnaSi, og voru bundnir við jórS- ina, sem alltaf var gjöful, hafi átt mikinn þátt i því aS halda lífinu í íslensku þjóSinni á hörmungar- timum, þó viS fátækt væri oft aS búa. Slíkt vinnuöryggi þarf nú að skapa meS breyttum viShorfum. VinnuöryggiS held jeg aS verSi aðalatriðið. Hvort menn uppskera fyrir vinnu sína sömu eða hærri krónutölu, verður aldrei aS eins miklu atriSi. Verðmæti peninganna er háð sifeldum breytingum. Þeir eru því aS vissu leyti eins og mýrar- ljós sem villir mönnum sýn, en er i sjálfu sjer ekkert ljós. Og vinnu- öryggiS er því aSeins hægt aS skapa til langframa, aS framleiðsluvörur verSi ekki óútgengilegar vegna dýr- leika. Enginn mun fáanlegur til bess aS greiSa hærra verS fyrir fram- leiSsluvörur vorar en þaS, sem hægt er aS kaupa fyrir samskonar vörur annarsstaSar. Þessari einföldu stað- reynd ættu flestir að geta gert sjer grein fyrir með þvi að gripa í eigin barm. Með aukinni þekkingu má öðlast meiri tækni til þess að framleiða útgengilegar vörur með samkepnis- færum tilkostnaði. En þangað til fengin er sú þekking, og að þvi leyti sem hún hrekkur ekki til, verS- um við að gera það sama sem Bret- ar og ýmsar aðra þjóSir hafa gert, annaðhvort af fúsum vilja eða vegna kúgunar, að breyta lífsvenjum vor- um, lækka kröfurnar um stund um það, sem vjer nú teljum nauðsyn, en hefir reynst öðrum þjóðum að komast af án, meðan við erum að gera oss hæfari til samkeppnisfærr- ar framleiðslu. Að sameina kraftana um þetta verður einn af fyrstu prófsteinun- nm í framhaldssjálfstæðisbaráttu Menn skipa sjer í stjettir og flokka um sameiginleg hugðarmál. Svo hefir verið og svo mun verða. Baráttan milli stjetta og flokka virðist óum- flýjanleg. En þá baráttu verður að heyja þannig, aS menn missi aldrei sjónir af því, að þegar allt kemur til alls, erum við allir á sama skip- inu. Til þess að sigla því skipi heilu i höfn. verðum vjer að læra þá list aS setja öryggi þjóSarheildar- inn öðru ofar. Hjer á landi er ekkert gamalt og rótgróið auSvald eSa yfir- stjett. Heldur ekki kúguS og undir- okuð alþýða. Flestir okkar eiga frændur og vini í öllum stjettum þjóðfjelagsins. Oss ætti því að vera auðveldara en ýmsum öðrum að vilja hver öðrum vel. Að bera ekki i brjósti heift og hatur, öfund og tor- tryggni hver til annars, þótt vjer höf- um lent i mismunandi stjettum í þjóðfjelaginu. Oss ætti því að v^ra auSveldara að leggja hver sinn skerf eftir efnum og ástæðum til þess aS byggja upp fyrirmyndar þjóSfjelag á þjóSlegum grundvelli. Vjer verðum að sækja þekkingu til annara um margt. En vjer verðum að temja oss það að semja þá þekk- ingu að íslenskum högum og háttum. Það mun aldrei blessast að færa ís- lensku þjóðina í erlendan stakk, sem sniSinn er eftir öSrum aðstæðum. Vjer verðum aS sníða stakkinn sjálf- ir eftir vorum eigin vexti. Jeg hefi veitt því eftirtekt í löggjöf vorri, að innflutt löggjöf annara landa svo að segja óbreytt án þess að laga hana eftir islenskum aSstæSum, hefir ekki komiS aS því gagni sem ætlast var til. ÞaS eru ekki margir áratugir síSan viS þóttumst vanfærir um að færast nokkuð veru lega í fang, vegna fátæktar. „Vjer höfum ekki ráð á því" var viSkvæSiS. Á því sviði hefir oss vaxiS svo ásmegin, aS sumir telja oss nú hafa ráð á hverju sem er. Vjer verðum að reyna að temja oss þá hugsun, að það er til takmarkalína, sem ekki verður far- iS útfyrir, ef vel á að fara. Sú tak- markalína er framleiðslugeta þjóðar innar sem heildar. Oss ber að varast þá hættu að eyða meiru en vjer öflum, þjóðin sem heild og einstak- lingárnir. Merkur danskur bóndi sagði við mig á kreppuárunum eftir 1930: „Búskapur getur alltaf borgaS sig, hvernig sem' árar, ef hann er ekki bygður á skuldum. Hæfilegt bú mun alltaf sjá bóndanum farborða. En það gefur aldrei þau uppgrip, að það geti staðið undir háum vöxtum , og afborgunum af skuldum". Má ekki heimfæra þetta upp á þjóðarbúið íslenska? Vqrum við ekki fyrir fáum árum að sligast undir þessari skuldabyrgði? Nú telj- um viS oss vel stæSa vegna gróða á stríðsárunum. Ótalmörgum hefir tekist aS losa sig úr skuldum og standa því betur að vígi en nokkru sinni fyrr, ef þeir kunna sjer hóf. Þjóðarbúið mundi einnig standa allt öðruvísi aS vigi, ef ríkiS gerSi sama og einstaklingarnir, aS losa sig úr skuldum. Og okkur ætti aS vera þaS hægt. Ef vjer svo gætum þess að nota þá fjármuni, sem oss hafa safnast að öðru leyti til þess aS auká þekkingu vora, framleiðslutækni og aðra þekk- ingu, þá getum við horft með bjart sýni frani á veg. Þá ættum yjer að geta skapaS vinnuöryggi fyrir allt vinnufært fólk i landinu. Þá gætum vjer orSið liStækir í samvinnunni með öðrum lýðfrjálsum þjóðum til þess að skapa betra framtíSarskipu- lag þjóðanna. Þetta er hægt, ef mönnum tekst að samlaga skoðanir sinar og stefnur betur en veriS hefir á þessu sviSi og vilja færa þær fórnir, seni nauS- synlegar eru til þess. MeS þessum orðum flyt jeg allri þjóðinni, hverjum einstökum, kveðju mina og bið þess að blessun megi fylgja þjóð vorri á þeirri braut, sem liún hóf með stofnun lýSveldis- ins á Lögbergi í gær. Þvínæst fluttu formenn stjórnmála- flokkanna fjögra ávörp. Tók fyrstur til máls Ólafur Thors, formaður Sjálfstæðisflokksins og flutti sköru- lega ræSu. Því miSur er ekki hægt aS rekja hana eSa hinar, sem á eftir komu, en nokkur orð ólafs voru þessi: „Nú fremur en nokkru sinni fyrr, ber oss að sannprófa sjálfa oss, og gera oss ljóst hvað biður vor, og hvers vjer erum megn- ugir. . . . Kjörorð hins íslenska lýð- veldis er: Mannhelgi. Hugsjón þess að hjer búi um alla framtið frjáls og öllum óháð menningarþjóð, and- lega og efnalega frjálsir og ham- ingjusamir menn. Þeirri hugsjón vilj- um vjer allir þjóna". Næstur tók til máls Eysteinn Jóns- son, fyrir hönd Framsóknarflokks- ins, þá Einar Olgeirsson af hálfu Socialistaflokksins og loks Haraldur Guðmundsson vegna Alþýðuflokksins Frh. á bls. ik.

x

Fálkinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fálkinn
https://timarit.is/publication/351

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.