Fálkinn


Fálkinn - 20.05.1949, Blaðsíða 5

Fálkinn - 20.05.1949, Blaðsíða 5
FÁLKINN ekki óhollara 1815 en það er í dag, en dauðsföllin voru að visu mörg, vegna þess aS læknisfræSin var ó- fullkomin. Margir Englendingar á St. Helenu þjáSust af lifrarveiki og Napoleon var einkar andstöSulitill gegn þessum sjúkdómi. Tíminn leiS og hver dagur var öSrum likur. Nú var orSinn fullur fjandskapur milli Napoleons og landstjórans. Napoleon neitaSi aS tala viS hann, og hann vildi heldur ekki sjá frönsku, rússnesku og aust- urrísku fulltrúana, sem þarna voru til eftirlits. í fimm ár, frá 1816 til dauSa Napoeons 1821 sáust þeir al- drei, Lowe og hann. SvæSiS sem hann mátti fara um var aSeins 15 km. ummáls, en þyrfti hann aS fara leiigra voru enskir menn látnir fylgja honum. í fyrstu hafSi ævin þarna í Longwood * veriS þolanleg. Hann stytti sér stundir meS því aS tala viS menn, tefla skák eSa lesa upp- hátt, og keisarinn las öðrum fyrir kafla úr ævisögu sinni. Þessir kafl- ar eru mikilsverSar heimildir vegna þess aS þær fræSa svo vel um per- sónulegt álit Napoleons á mönnum og málefnum, en hins vegar gefa þær oft gersamlega ranga mynd af því sem i raun réttri gerSist. Eitt af því eftirtektarverSasta í þessum þáttum eru ummæli hans um hernaS og hernaSarlist. „Eg hefi háS sextiu orr- ustur, en ckki lært neitt sem ég ekki vissi þegar ég háði þá fyrstu," segir hann. Mestu hershöfðingjar sögurnar voru að hans áliti Turenne, Condé og Friðrik mikli. Hann viður- kenndi aS innrásin í Spán hefSi verið mjög vanhugsuS •— fyrsta skissa hans — og herferSin til Rúss- lands enn meiri skissa, og hann var sannfærSur um aS hann hefSi átt að þurrka Prússland út af Evrópu- uppdrættinum árið 1807. En hann iðraðist ekki eftir að hann lét skjóta hertogann af Enghien. En nú versnaði samkomulagið milli Frakkanna. Keisarinn var að jafnaði einn sér, en hershöfSingj- arnir þrir gerSu hver um sig þaS sem þeir gátu til aS hrella hverjir aSra, og frúrnar Bertrand og Month- olon þá ekki siSur. Alltaf var veriS aS spjalla um og reikna út hve langt mundi verSa þangaS til keisarinn gæti komist aftur til Evrópu. Og Na- poleon var orSinn vanstilltari á geSs- mununum en áður, hann fékk stund- um reiSiköst og hundskammaði þá alla, sem hann náSi til. Hann var alltaf að vona að verða leystur úr prisundinni á St. Helenu, enda virt- ist svo sem almenningsálitið í Eng- landi hneigSist í þá átt. En á ráð- stefnunni í Aachen 1818 báru rúss- nesku fulltrúarnir fram tillögu um aS hann yrSi látinn verSa á St. Hel- enu áfram, i gæslu Englendinga. Hin stórveldin samþykktu þetta í einu hljóSi og umræSulaust — England Prússland og Austurríki. Þau virtust ekki festa trúnaS á aS hann væri al- varlega veikur, og ekki heldur aS hann nyti ekki allra þæginda eða væri haldinn sálarkvölum. Lowe átti sökina á þessu, hann hélt sem sé að þetta væri ekki annað en upp- gerð, og lét þá skoðun koma fram í i skýrslum sinum til stjórnarinnar. Margt hefSi farið öSruvisi ef Na- poleon hefSi notið góðrar læknis- hjálpar, en bæði ensku og frönsku herlæknarnir sem gættu hans voru í rauninni fákunnandi — og þó einkum sá síðarnefndi, Korsikumað- urinn Antommarchi, sem Letizia móðir Napoleons og Fesch kardin- áli, frændi hans, höfðu valiS til þessa starfs. Hinn 4. október 1820 kom Napole- on í síSasta sinn út fyrir endamörk Longwoods. Nýja húsiS stóra var fyrir löngu fullgert, en Napoleon kærSi sig ekkert um að flytja i það Hann var orðinn sljóvur og mátt- farinn af veikindunum, hafði sífelld uppköst og þoldi fæstan mat; blóð- rásin varð hægari og hægari og var reynt að bæta úr þessu með bökstr- um, sem voru svo heitir, að þjón- Hotel des hwalides i París. Undir hvolfþakinu á míðri myndinni er gröf Napoleons. bólga. Neðra magaopið sé óskemmt og lifrin í lagi. Kvalirnar í magan- um stafi af teppu i görnunum. Keis- arinn segir að hann hafi jafnan haft góða meltingu, en Arnott gefur þvi ekki gaum. Það er auðséð að hann heldur að þelta sé ekkert alvarlegt en að keisarinn sé ímyndunarveikur. Hinn 13. apríl 1821 fór hann aS Kista Napoleons i Hotel des Inval ides. arnir þoldu varla að taka á þeim, en sjálfur fann Napoleon varla til þeirra. Og minnið fór lika að bila. Enski læknirinn Arnott kemur til hans og kvartar hann þá undan hitaköstum er hann fái, svitanum og magaverkjum. „Eg finn ákafan, skerandi sársauka, mér finnst eins og ég sé skorinn með rakhnif. Fað- ir minn dó úr þessum sjúkdómi þegar hann var hálffertugur. Hann mundi þó ekki vera arfgengur." Ar- nott rannsakaði han'n ítarlega og segir að þetta hljóti ag vera garna- Minjaherbergi Napoleons. Fyrir gafli er rúmið er hann lést í. lesa Montholon fyrir arfleiðsluskrá sina, og eftir þaS hrakaSi honum i sifellu. Þegar Hudson Lowe varð loksins ljóst að lif Napoleons væri i hættu reyndi hann af heilum hug að hjálpa, eftir þvi sem í hans valdi stóS, en nú var þaS orðið of seint. Hinn 3. mai missti Napoleon meS- vitundina. Hann hafði hæga nótt, en lifið fjaraði smátt og smátt út, um klukkan tvö um nóttina sást hann bæra varirnar og hann muldraSi nokkur samhengislaus orð. Monthol- on þóttist eftir á hafa heyrt að hann segði: „Frakkland — avantgarde — Josefine." Hann hafði verið fluttur úr litla svefnherberginu er hann hafði not- að, inn i stofuna, og þar lá hann á sama beddanum sem hann hafSi notaS öll árin er hann var á St. Helenu, en a þeim bedda hafði hann líka legið nóttina fyrir orrustuna við Austerlitz. Honum var þungt um andardráttinn og hann andaði ó- reglulega, stundum heyrðist enginn andardráttur. Tíminn leið hægt. í sáma bili sem Antommarchi kom og laut niður að rúminu lyfti sjúkling- urinn sér ofurlítiS og hallaSi höfS- inu á hliS. Og svo sálaSist hann án þess að nokkur krampadráttur sæist á andlitinu eSa nokkur stuna heyrS- ist. Klukkan var sex siðdegis, dag- urinn 5. mai 1821. Hann var ekki orðinn fullra 52 ára. í dauðanum varð hann einkenni- lega unglegur i andliti, þetta var ekki grátt andlit Napoleons heldur andlit Bernadottes fyrsta, konsúls. Ekki var eitt grátt hár á höfði hans, engin hrukka, hörundið var frísk- legt og gljáði ekki, kringum munn- inn vottaði fyrir brosi. Hann leit út eins og þrítugur maður. Krufning leiddi í ljós að hann hafði dáið úr sama sjúkdómi og faðir hans, líklega krabbameinsi- gerð í maganum, sem hann mun hafa gengið lengi með. En jafnframt sannaði einn af ensku læknunum að hann hefði gengið með langvinnan lifrarsjúkdóm. Þessi sjúkdómur hafði þó ekki orðið banamein hans, en hann hafði ágerst vegna óheppi- legs loftslags og vegna sálarstriðs þess, sem kvalið hafði Napoleon síðan 1819. * * * Einu sinni þegar drunginn var mestur á St. Helenu hafSi Napoleon sagt: „BíSiS þiS hægir. ÞiS skuluS einu sinn enn fá aS heyra París hrópa: Lifi keisarinn!" Þetta hróp heyrSist í höfuðborg Frakklands 15. desember 1840, þeg- ar kista Napoleons var borin gegn- um Sigurbogann og niSur Champs Elysées til Hotel d'Invalides. Þetta var grár vetrardagur með ofurlitlu fjúki og sólin var föl. Drunur heyrS- ust úr fallbyssunum, öllum kirkju- klukkum var hringt, áttatiu þúsund manns stóðu heiðursvörð með fram leiðinni. Mesta hrifningin greip fólkiS þegar gamli lífvörSurinn fór hjá ¦— afturgöngur hersins mikla, gamlir, snauSir menn, sem höfSu tekiS gömlu einkennisbúningana sína af kistubotninum og skrýðst þeim i siðasta sinn. Líkvagninn með sextán hestum fyrir ók inn á torgið við Invalide- höllina og Lúðvík Filippus konung- ur gekk á móti kistunni. Soult rétti honum korðann frá Austerlitz. „Bertrand hershöfðingi," sagði konungurinn, „ég fel ySur að leggja sverð keisarans á kistu hans." En Bcrtrand skalf svo mikiS aS Gourgaud varS að gera það i hans stað. Síðan stendur kista Napoleons í hvelfingunni undir Invalidekirkj- unni, kista úr rauðum porfýrsteini, Frh. á bls. 14.

x

Fálkinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fálkinn
https://timarit.is/publication/351

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.