Fálkinn


Fálkinn - 09.11.1956, Blaðsíða 3

Fálkinn - 09.11.1956, Blaðsíða 3
FÁLKINN Lárus Pálsson sem Sakini. ÞJÓÐLEIKHÚSIÐ: Margrét Guðmundsdóttir sem „Lótus- blómið". Tehús Ágústmánans Um þessar mundir er sýnt leikritið „Tehús Ágústmánans" í Þjóðleikhús- inu við gífurlega aðsókn og góða dóma alra, sem það hafa séð. Höfundur þessa leikrits er Bandaríkjamaðurinn John Patrick, sem varð frægur fyrir leikritið „Segðu steininum" (T'he Hasty Heart), sem Leikfélag Beykja- víkur sýndi fyrir nokkrum árum. Leikritið Tehús Ágústmánans (The Teahouse of the August Moon) er gert eftir samnefndri skáldsögu Vern Sneiders. Það var frumsýnt á Broad- way 1953 og hefir síðan farið sigur- för um heiminn. Það hlaut bæði Pulitzer verðlaunin og verðlaun gagn- rýnenda sem besti bandariski sjón- leikurinn 1953—1954. Tehús Ágústmánans gerist á eynni Okinawa, sem var hernumin af Banda- ríkjamönnum undir lok síðustu heims- slyrjaldar, og fjallar á gamansaman og góðlátlegan hátt um vandamálin í samskiptum hernámsliðsins við hina innfæddu. Þýðing tehússins fyrir fé- lagslegt menningarlíf þjóðarinnar er gerð að uppistöðu leikritsins, og brugðið er upp annarri mynd af hlut- verki japönsku geishunnar en venja liefir verið í hinum vestræna heimi. Eitt aðalhlutverkið er Sakini, inn- fæddur túlkur, gæddur næmum skiln- ingi á lífinu og fyrirbrigðum þess. Hann öðlast þegar i upphafi samúð áhorfenda vegna þess, hve mannlegur og gamansamur hann er, hvernig sem allt' gengur. Lárus Pálsson fer af- bragðsvel með þetta hlutverk. Búrik Haraldsson fer með hitt meginhlut- verkið, Fisby höfuðsmann, sem fær hið vandasama hlutvcrk að byjggja Úpp Tobiki-þorp. Fer hann einnig ágætlega með hlutverkið. Valur Gísla- son fer með þriðja meginhlutverkið, Wainwraight Purdy III, ofursta. Valur nær góðum tökum á því hlul- vcrki. Margrét Guðmundsdóttir fer cinnig vel með hhitverk geishunnar. Ónnur helstu hlutverk eru leikin af Bessa Bjarnasyni (Gregovich undir- foringi), og Gesti Pálssyni (McLean höfuðsmaður). Auk þess cru mörg smærri hhitverk — íbúar Tobiki- þorps. km fjdrhiáðínn barst til ísBands Síðan fjárkláðinn mikli barst til Islands eru liðin 200 ár. Þessi skæði sjúkdómur háði mjög landbúnaðinum og varð mikil plága. 1 „Árbók íslands" eftir Svein lögmann Sölvason, sem nýlega er komin út í Annálasafni Bókmenntafélagsins, segir svo frá upptökum fjárkláðans: „... var hingað sendur einn svensk- ur maður að nafni Fridrich Wilhelm Hastfer og barón að ætt, hafði með sér 10 engalska hrúta og átti að inn- kaupa hér innlendar ær upp á kongl. rcikning tii að forplanta með þá fínu fjárart í landinu. Hann útvaldi sér að sttjast niður á Vatni fy.rir sunnan (Elliðavatni), og var þar gert sauða- bú, sem kallaðist schæfferie. Byggðu menn þar stofu með sæmilegum her- bergjum fyrir þennan góða mann, en hann sat i millitíð á Bessastöðum (hvör garður þá var nær í eyði). Svo var byggt eitt stórt fjárhús, sem mikið kostaði og meira en flestar kirkjur, þiljað í hvolf og gólf. Þessi barón var mikið stórmenni að vexti, so hér finn- ast færri slikir. So var og meint hans kraftar færu þar cftir, en í fasi og framgöngu yar hann rétt hægur og cinfaldlcgur. Lærður var hann og hafði viða reist, verið i striðstogum og öðrum hættusömum ferðum. Hann hafði út hingað konu sina, sem sögð var ein svensk dame af aðli og var 2 vetur hér í landi við litla heilsu og kunni lítt við sig, fór síðan út aftur og lifði ei lengi, en barón Hastfer var hér að visu i 4 ár, gjörði síðan utan lands eitt mátulegt skrift um þarin islenska fjárafla og talar mjög skikkanlega landsfólkinu til þar inni, en hvörsu vel sem allt þetta var be- Leikstjórn annast Einar Pálsson. Er það i fyrsta sinn, sem hann setur leikrit á svið í Þjóðleikhúsinu og hcfir tckist það mjög vel. Búningar cru góðir, svo og leiktjöld. Það er engum vafa bundið, að aðsókn að þessu lcik- riti verður mjög góð, enda er það vel til þess fallið að verða mönnum hæði til skcnimtunar,, mcðan á sýningu stendur, og dálítilla hugleiðinga, þeg- ar heim kemur. Húrik Haraldsson (Pisby hðfuðsmaífur) og Lárus Pálsson (Sakini) við jeppa, sem er hlaðinn innfæddum kon- um og börnum ásamt geit og' ýmsu hafurtaski. stillt, þá fyigdi þar með engin lukka í það sinn, þvi að þeir síðustu fram- andi hrútar, sem eftir hans forlagi voru hingað innsendir, voru forspiiltir af kláða og meinast að hafi i sér fært þá skaðlegu fjárpest, sem síðan hefir gengið yfir þrjá fjórðunga landsins og er hin stærsta landplága, sem hér hefir nokkurn tíma uppafallið." Sjö árum síðar er fjárkláðinn orð- inn útbreiddur um Suðurland og lýsir annálsritarinn honum svo, árið 1763: „Fjárpestin færðist nú og enn víð- ara út um Suðurlandið og að þvi leyti öllum sóttarferlum verri, að þcgar cin sauðkind sýndist frísk og heil orðin, varð hún jafnskjótt aftur yfir- fallin, tvisvar eður þrisvar á sama vetri og vori, en á sumrin varð þar heldur nokkurt hlé á. Þó strax aftur mcð haustinu eður vetrinum kom hún aftur, og so gekk bað ár eftir annað. Á sumum bæjum varð eitt ár í milli, so peningur varði ei skaplega veikur, cn hitt árið kom hún aftur þess þyngri. Ymislega aðferð hafði veiki þessi á fénu. Á sumu kom hún út með þurr- um kláðavosum og skurfum. Þurfti þá að klippa ullina af. Á öðrum kom bleytusuddi út um herðakambinn, so lirygg og síður, í gegnum ullina, þang- að til ullarkápan losnaði við hörund- ið í einu, og var eftir vot kvikan. Þessi var miklu verri og hættulegri en hin fyrri. Á sumum skepnum kom mest í fæturnar með bjúg og bólgu, so klaufir leystust af. Var þessi verst viðureignar og varla ómaks vert að draga þær við lífið, en so voru komn- ar, þó fóður tekið gætu. Aðrar fengi bólgu í ihöfuðið, gróf út aiigun, og féllu horn af, bólgnuðu varir og tunga. Slíkar voru sjálfdæmdar til dauða. Þetta er ei skrifað vegna þeirra, sem nú lifa og sjálfir hafa séð og fengist við fjárpcstina, heldur hinna, scm siðar koma upp, þegar máske guð gefur, að þessi pest verði elt úr landinu, so þeir viti nokkurt skyn á, hvílík bágindi og skort á ull og öðru bjargræði menn hafa liðið." Árið 1705 er pestin komin i Dali og Húnaþing. Um þessar mundir gckk bólusótt um landið. 1755 gaus Katla, og Hekla 1766, og vorið 1750 varð hrossa og fjárfellir á norðausturlandi, „en meiri mannfellis fyrir vestan. Þar á ofan kom hafís með einmánuði, og fyllti fyrir öllu Norðurlandi, so eng- in björg fékkst af sjónum fyrr en í Augusti-mánuði, þá hann losnaði að liðnum hundadögum," segir Sveinn Sölvason. „Svona var ástatt hér á landi í þá „góðu og gömlu daga". Vill nokkur hafa skipti á 1956 og 1756? * Marlon Brando trúlofaðist i fyrra fiskimannsdóttur frá Bretagne, sem heitir Josiane Marianne Berenger. En í vor slitnaði upp úr öllu saman og Marlon fór til Japan til að gera undir- húning að kvikmynd, sem heitir „Litla tehúsið". Og Josiane cr farin að læra sálarfræði og þykist hafa reynslu í sliku.

x

Fálkinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fálkinn
https://timarit.is/publication/351

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.