Fréttablaðið - 08.10.2009, Page 56

Fréttablaðið - 08.10.2009, Page 56
40 8. október 2009 FIMMTUDAGUR Bókmenntir ★★★ Ævintýraeyjan Ármann Þorvaldsson Þýðing: Svanborg Sigmarsdóttir Bókafélagið Ævintýraeyjan kemur út í dag, íslensk útgáfa bókar Ármanns Þorvaldssonar bankastjóra, um uppgang og hrun Kaupþings. Enski titillinn, Frozen Assets, er öllu óljósari en sá íslenski, vísar lík- lega til snöggrar yfirtöku breskra stjórnvalda á Kaupþingsbankan- um í Bretlandi, meðan hinn segir allt: hér á eyjunni gerast ævintýri: Lokaorð verksins vísa til þess að höfundurinn er reiðubúinn að taka þátt í nýjum ævintýrum. Verkið er varnarrit fyrir athafnasemi þeirra Kaupþings- manna og er því afar fróðleg lesning öllum þeim þúsundum Íslendinga sem lögðu Kaupþingi og strákunum þar fé. Hagur þeirra er ekkert að væflast fyrir Ármanni: hann er að gera grein fyrir vogunarríkum ferli og efast hvergi um að óslökkvandi metn- aður starfsfólks Kaupþings hafi verið óbrigðilegur. Það er engin eftirsjá í söguhetjunni. Hann still- ir sér reyndar upp sem ævintýra- manni, einhvers konar Kolbít sem rís úr öskustó og ríður til kóngs- hallar á sinni Lödu, einhvers konar Hans klaufi sem fær hluta veldisins að lokum. Allur fram- gangur bankans og hans sjálfs er útskýrður á nótum hins persónu- lega: hreyfiafl sögunnar eru ein- staklingar, sumir ofurmenni, eins og Davíð Oddsson. Og í þeirri lífs- sýn hrappsins, þess sem grípur hlutinn, tækifærið, er framgang- ur Kaupþings skýrður. Ekki er hægt að hrósa höfundi fyrir stíl, Svanborg Sigmarsdóttir þýddi bókina á íslensku og henn- ar er því stíllinn þótt höfundur og samverkamenn hans hafi lagað frásögnina til. Sagan er rakin í nánast sögulegri röð atburða og lýtur mest að framgangi bank- ans eða ættum við frekar að kalla það leið hans til glötunar? Hún er mest bankasöguleg hlið mála frá sjónarhóli þess sem fixaði dílana, bríma þess sem nær í ótrúlegan hagnað í þjónkunarfé. Mest not- aða klifun í stílnum er þá skálað er í kampavíni. Ármann trúir sögu sinni sem nýju neti. Hann efast aldrei. Það er engin siðferðileg umhugsun í endurliti hans, engin játning um svig við lögmæta framgöngu. Hann er góði gæinn og allir hans meðferðarsveinar eru rosalega klárir: annað klifunarbragð sem kviknar aftur og aftur er bríminn yfir því hvað Kaupþingsgeng- ið er klárara en allir aðrir: utan helst nýríkustu og vafasömustu pappír ar í viðskiptum á Bret- landi síðustu ár. Og hvað þeir komust snjallt að orði í tilsvörum við aðra sem eru reyndar oftast ruddalegar athugasemdir til að stuða viðmælendur. Persónulýs- ingar eru nokkrar en fæstar án dýptar, en gefa samt glögga mynd af einstaklingi en ekki þróun á því langa tímabili sem sagan rekur. Hnyttisögur breiða yfir hið tæknilega réttlætingarstef sem verkið snýst um og eru margar skemmtilegar en hvergi meiðandi: fylliríið og hin sögufræga kók- neysla í kringum túrana til fjar- lægra staða en alræmdra, eins og á skemmtihafnir hinna auðugu kringum Cannes, eru ekki teknar með í þennan pakka, hvað þá mell- urnar sem halda til á snekkjum ríkra kalla þar suðurfrá. Enda er Ármaðurinn góður strákur og vill vel. Það efast enginn um að hann hafi brotnað saman eftir fallið og skælt frammi fyrir sínum nánustu en í hinu stóra samhengi er sú mynd jafn væmin og vafasöm og Barnið með tárið er í myndasafni heims- ins. Líklega má finna marga staði í bókinni sem gott væri að ríma við aðrar heimildir og hlutlægari. Það er yfir allri frásögn Ármanns tónn sem minnir á hið sígilda fyrir- bæri heimsbókmenntanna: hinn raupsama riddara. Sáuði hvern- ig ég tók hann, sagði Jón sterki í Skugga-Sveini. En saga hans er forvitnilegt framlag til þess uppgjörs um hið siðferðilega og fjárhagslega hrun íslenskra banka- og fjárafla- manna sem enn mun halda áfram og hefur valdið slíkum skaða á stöðu þúsunda heimila að það verður aldrei fyrirgefið. Það er því jafngott að Ármann finni sér aðra ævintýraeyju í framtíðinni og miðað við kúnnahópinn sem hann státar af að þekkja er lík- legt að það heimilisfesti sé þegar fundið. Páll Baldvin Baldvinsson BÓKMENNTIR Saga Ármanns Þorvalds- sonar er frekar varnarplagg en nokkuð annað en forvitnilegur vitnisburður. Hrun frá sjónarhóli dansarans Kvikmyndir ★★ Guð blessi Ísland Leikstjóri Helgi Felixson Myndin dregur fram hið mann- lega um hrunið. Hún er lang- dregin á köflum og vantar ris og hápunkt, en hún er líka oft áhugaverð og skemmtileg. Guð blessi Ísland er eins og ára- mótaannáll innlendrar frétta- deildar sjónvarps án fréttalest- urs en með aukaefni: Fólkið á bak við tjöldin. Það sem myndin gerir best er að draga fram mannlega þáttinn, allir sem tóku þátt eru bara fólk sem sendir börnin sín í strætó og fer á klósettið. Þótt sú staðreynd ætti alltaf að blasa við gleymdist hún bæði í partíinu og gleymist nú í þynnkunni. Í kjölfar hrunsins fyrir ári hófst einstök búsáhaldabylting sem gekk – eftir á að hyggja – út á að koma Sjálfstæðisflokknum frá völdum. Eftir að Vinstri græn tóku við uppþvottaburstanum hefur verið rólegra á Austurvelli. Helgi náði æsandi fréttamyndum af reiðu fólki að hrópa vanhæfa burt. Undir glymja spennutrommur frá Hilmari Erni Hilmarssyni. Best finnst mér skotin eftir lætin þegar hreinsunardeildin er að moka óeirðadraslinu upp. Gott hefði verið að fá komment frá einum ruslakalli, kannski eitthvað um að það væri gott að fá aukavinnu. Þrjú eru í aðalhlutverki og koma öll vel út. Bestur er löggan Dúni Geirsson, sonur Geir Jóns aðal- löggu. Hann er risavaxinn þunga- rokkari í Hvítasunnusöfnuðinum eins og pabbi sinn, „venjulegur Íslendingur“ og salt jarðar. Manni finnst allt sem hann segir meika sens (nema kannski þetta um guð). Vörubílastjórinn Stulli er sýndur í afar mannlegu ljósi heima hjá sér með fjölskyldunni. Mér hefur satt að segja alltaf fundist hann hálfgerður bjáni en eftir þessa mynd finnst mér það ekki lengur. Kreppuklámið nær hæstu hæðum þegar Stulli og frú opna bréfin frá Intrum undir dramatísku lagi frá HÖH, mjög svipuðu, heyrist mér, og hljómaði þegar gæsin drukkn- aði í Draumalandinu. Kommon, ef maður ofurskuldsetur sig er voð- inn vís. Ég get ekki haft samúð með fólki í peningavandræðum þegar allt hitt er til, sjúkdómar, hungur og stríð, svo eitthvað sé nefnt. Þriðji aðal er Eva í Norna- búðinni. Hvenær er hægt að reka nornabúð á Íslandi nema í geð- veiku góðæri? Eva kemur vel út, er þó kannski í subbulegasti lagi þegar hún er að dreifa matvælum úr ruslagámum við Stjórnarráðið. Samt. Ef Helgi hefði búið á Íslandi en ekki í Noregi hefði hann valið annað fólk en Evu og Stulla til að fylgja eftir. Það hefði líka verið skemmtilegra fyrir okkur hin. Með fullri virðingu fyrir þeim þá eru þau tæplega sannfærandi fulltrúar fyrir hinn „venjulega“ Íslending. Ríku karlarnir segja ekkert af viti og koma út eins og fífl. Salur- inn hló að álkulegum Jóni Ásgeiri í björgunarvesti. Það var frábært atriði þegar hann kom siglandi á bátnum og upplýsandi þegar hann spyr Helga út í sjónvarpsréttinn á myndinni. Falda upptökuvélin segir manni ákveðinn sannleika sem uppstillt viðtöl ná aldrei að draga fram. Bjarni Ármanns er sýndur í sveit- inni og þá vantaði bara lagið úr Stiklum. Tilgerðarlegur var hann í viðtalinu um „táknmyndir“ pen- inga. Mest var hlegið að aumingja Ásgeiri „Smithers“ Friðgeirssyni, rótara Björgólfs Thors. Gosinn Bjöggi Thor kemur hörmulega út – það er ekki nema von að allt hafi farið til andskotans þegar ríku karlarnir voru svona vitlausir, hugsar maður. Mónólógur Björgólfs um að peningar séu ekki steypukl- umpur heldur eins og matur sem rotnar var fræðandi. Púff! Sorrí, peningar hverfa bara! Það hefði verið ágætt að heyra þessa speki áður en fólk fór að leggja peninga inn í bankann hans. Guð blessi Ísland er sem betur fer ekki eina myndin um hrunið, þótt hún sé sú fyrsta. Hún er allt of langdregin á köflum, vantar til- finnanlega ris og hápunkt. Það er engin viska eða niðurstaða dregin fram, heldur sýndar brotakenndar svipmyndir af Íslendingum á krossgötum. Myndin er vel gerð og fagmannlega, en hún er bara ekki alveg nógu skemmtileg eða áhrifamikil. Ég vona að næstu myndir verði betri og segi manni eitthvað nýtt, jafnvel eitthvað óvænt. Þótt Guð blessi Ísland sé fyndin hefði hún mátt vera ennþá fyndnari, kannski svolítið í anda Michaels Moore. En ekki hafa áhyggjur. Listin verður eflaust vinnandi úr þessum efni- viði næstu áratugina. Dr. Gunni Reitt fólk og álkulegt í hruninu GUÐ BLESSI ÍSLAND Geir Haarde fer með ávarpið minnisstæða 6. október 2008. Heimildarmyndin „Dreymt og upplifað, Knut Hamsun 1859-1952“ eftir norska leik- stjórann Knut Erik Jensen verður sýnd í kvöld kl. 20 í Norræna húsinu. Jensen er líklega þekktastur hér á landi fyrir kvikmyndina „Heftig og begeistret“ (2001), sem fjallar um norskan karlakór frá Berle- våg, í nyrsta hluta Noregs. Það eru liðin 150 ár fá fæðingu Knuts Hamsun (1859-1952) og hefur þess verið minnst á ýmsan hátt hér á landi. Sýn- ing heimildarmyndar Knuts Eriks Jensen er lokaatburður dagskrár um Knut Hamsun að þessu sinni. Aðgangur er ókeypis. Heimildar- mynd um Hamsun KVIKMYNDIR Heimildarmynd um Hamsun í Norræna húsinu í kvöld. GALLERÍ BORG SKIPHOLTI 35. • SÍMAR 511 7010 og 847 1600 • petur@galleriborg.is G. Blöndal. Louisa M. Kjarval Scheving Ásgrímur J. Getum enn bætt við nokkrum myndum - Lægri sölulaun - gert upp við seljendur strax að uppboði loknu. Verkin verða sýnd í Gallerí Borg, föstud.9., laugard. 10. og sunnud.11. október kl. 12 til 17

x

Fréttablaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Fréttablaðið
https://timarit.is/publication/108

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.