Æskan - 01.06.1990, Side 33

Gmsjón: Óskar Ingimarsson
T úataran
^ýrið með þessu skrýtna nafni á
^ðeins heim á eyjum úti fyrir strönd
ýfa Sjálands. Heiti þess er komið úr
frumbyggjanna, Maóría, eins og
n°fn margra annarra dýrategunda á
Pessum slóðum.
Þó að túatara líkist eðlum telst
hún
ekki til þeirra og hún hefur
^eira að segja algera sérstöðu með-
a skriðdýra. Hún er eina núlifandi
e§undin af ættbálki ranakolla sem
Var mjög fjölskrúðugur fyrir tugmillj-
e^urn ára. Og hún hefur tekið furðu-
Urn breytingum í rás þróunarinn-
r’ það sést af þeim steingervingum
Sem hafa fundist.
M^atara var áður víða á aðaleyjum
ýfa Sjálands en sást þar ekki eftir
^’Öja 19. öld. Ástæðan hefur m.a.
sú að hún fékk engan frið fyrir
verið
köttum, svínum og öðrum húsdýr-
arn sem landnemar fluttu með sér
an iögðust síðan út og tóku upp villi-
' Eyjarnar, þar sem hún heldur sig
. ’ eru hins vegar flestar brattar í
'Jó Jram og því erfiðar uppgöngu,
þess sem veðrabrigði eru snögg
§ sjólag oft þannig að ill-lendandi
cr.
^Margt annaQ er sameiginlegt með
ssum „Túatara-eyjum“, eins og vel
j... tti nefna þær. Þar verpir t.d.
sjófugla og víða eru eyjarnar
^uUdurgrafnar eftir þá af holum sem
Urr)taran nýtJr snr tif búsetu. Stund-
er hún jafnvel innan um fuglana
u 6 an þeir liggja á og koma upp
§um. Drit fuglanna er ágætur á-
JUrðUr
og jarðvegur því næringar-
. Ur enda mikið þar um smádýr í
u °g á svo að túataran þarf ekki
kvsrta um fæðuskort. Hún etur
Túatara
einkum skordýr. Annars er margt
enn óljóst um lifnaðarhætti hennar.
Túatara er að jafnaði um 60 sm á
lengd þó að stærri dýr hafi fundist.
Á aftanverðum hálsi og eftir endi-
löngu baki er kambur með flötum
hreisturplötum; hreistrið á skrokkn-
um er ekki skarað eins og á flestum
eðlum. Halinn er líkur og á amerískri
skjaldböku sem nefnist kjálkaglenna.
Litur er brúngrænn og lítill gulur
blettur á hverri hreisturflögu. Ung
dýr eru grænleitari og nýskriðnir
ungar ljósrauðbrúnir.
Túatara verpir að jafnaði 8-15 ung-
um í grunnar dældir sem hún grefur
sjálf, stundum í námunda við búholu
sína en þó oftar all-langt frá henni.
Varptíminn er á vorin, þ.e. í septem-
ber og október á Nýja Sjálandi, en
eggin klekjast ekki fyrr en næsta vor
þar eð fósturþroskinn tekur rúmt ár.
Það er miklu lengri tími er vitað er
um hjá nokkru öðru skriðdýri hver
sem ástæðan kann að vera.
Víst er að túataran reyndist vísinda-
mönnum afar mikill fengur, eitthvað
svipað og þeir hefðu náð í lifandi
risaeðlu. Hundruð ritgerða og greina
hafa verið skrifaðar um hana og
ýmsar líkamshræringar hennar
rannsakaðar nákvæmlega. Talið er
að loftslag, og þá einkum hitastig, á
útbreiðslusvæði hennar á Nýja Sjá-
landi hafi átt mestan þátt í að hún
lifði af, ein ættingja sinna sem áttu
bólfestu í öðrum heimsálfum. Þar
við bættist að þau spendýr, sem
helst kepptu við stóriðdýrin undir lok
blómaskeiðs þeirra, voru ekki til á
Nýja Sjálandi.
Æskan 37