Samtíðin - 01.09.1960, Side 22

18
SAMTÍÐIN
Ingólfur Davíösson: lý/r ríLi náttúrunnar — 7. grein
★--------------------„Frændur" vorir aparnir
ÞAÐ VAR í fjölleikahúsi. Tjaldið er
dregið frá, og á sviðinu stendur náungi i
rauðum buxum, bláum jakka og með hatt
á liöfði. Hann heilsar áhorfendum með
hneigingu, sezt á stól, dregur af sér hanzk-
ana og kveikir í vindli. Þjónn ber á borð.
Náunginn borðar með hnífapörum og
þurrkar sér um munninn á eftir. Svo rís
hann á fætur og fer að leika ýmsar listir,
m. a. að hjóla um pállinn. En skyndilega
leiðist honum þetta, og hann leggst endi-
langur upp í rúm, dregur upp vekjara-
klukkuna, slekkur Ijósið og dregur sæng-
ina upp fyrir höfuð. En alit í einu þýtur
hann á fætur, grípur hrauðhita, stekkur
upp í kaðlana og tekur að naga brauðið.
Þetta var taminn api! Mikið hafði hann
lært. En hefur apinn reglulega hagnýta
greind til að hera? Hugsar hann og álykt-
ar? Tilraunir hafa sýnt, að mannapar t.
d. eiga auðvelt með að herma eftir og
liagnýta ýmislegt, sem þeir skilja eitthvað
i, en eiga hins vegar mjög örðugt með að
framkvæma það, sem þeir skilja ekki.
Þeir voru t. d. látnir sjá girnilegan bita,
en girðing var á milli, svo að þeir urðu
að fara stóran lcrók til að ná í liann. Á
því áttuðu þeir sig fljótlega. Bananar voru
hengdir liáll upp. Sumir apanna sóttu þá
kassa, stigu upp á hann og teygðu sig sið-
an upp í bananana. Aðrir náðu sér í trjá-
grein og slógu þá niður með henni. En
sumir stóðu algerlega ráðþrota. Þannig
reyndust aparnir misvel gefnir ekki síð-
ur en fólk. Einstaka hafði vit á að stinga
mjóu hambuspriki inn í annað gildara
og lengja þannig staf sinn. En ekki kom-
ust aparnir upp á lagið með að gera hrú,
þ. e. leggja hjálka yfir torfærur.
Meinhrekkjóttir eru sumir Shimpansar
og sýna mikla leikni í brellunum. Þeir
réttu t. d. brauð út milli rimlanna á búri
sínu.En þegar hænsn komu og ætluðu að
narta í það, kipptu þeir því inn fyrir. Aðr-
ir hiðu með brauðið í annarri hendi, en
prik í hinni og lömdu svo liænsnin, um
leið og þau nörtuðu í brauðið. En einstaka
api hafði gaman af að fóðra liænsnin.
Apar hafa yndi af að skreyta sig með
ýmsum hlutum, sem þeir hengja á sig.
Þeir setja líka á sig ldessur af hvítum
leir. Bleyta þeir jafnvel leirinn og ata
ýmsa hluti með honum. Það er þeirra
málaralist, afstraktlist auðvitað! En þrátt
fyrir þessi o. fl. greindarmerki standa ap-
arnir óendanlega langt að haki frumstæð-
uslu villimönnum. Sumir ætla, að til se
apamál, þ. e. um 30 mismunandi hljóð
mannapa, sem þeir geta gefið frá sér í
vissum tilgangi og gert sig þannig skiljan-
lega sín á milli. En ekki virðist fært að
kenna þeim nein mannleg orð. Talið er,
að Panama-öskuraparnir geti gefið fra
sér 15—20 mismunandi hljóð í ákveðnum
tilgangi, t. d. sterkt, geltandi aðvörunar-
öskur, ef óvinir eru í nánd; djúpt „smala-
hljóð“ foringjans, þegar dýrin eru á ferð;
sogandi eða korrandi skipunarhljóð for-
ingjans til hinna karldýranna og aðeins
þeirra. Kvendýrin gefa frá sér klögunar-
hljóð, ef eitthvað kemur fyrir ungana o.
s. frv. Ungarnir reka upp þrjú lág óp i