Morgunblaðið - 12.01.2009, Blaðsíða 12

12
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 12. JANÚAR 2009
Græn skref frá Evrópu
Spilliefni
Íslendingar hafa innleitt margvíslegar kröfur um mengunarvarnir í
gegnum EES-samninginn. Má þar nefna að árið 1996 voru sett
lög um spilliefnagjald. Það átti við flestar vörur sem geta orðið
að spilliefnum. Við innflutning og framleiðslu á þessum vörum
var lagt á gjald til að standa straum af meðhöndlun, förgun
og endurnýtingu spilliefna. Gengu Íslendingar lengra
í þessum efnum en sem nam ákvæðum EES-samningsins.
Árið 2003 var Úrvinnslusjóður stofnaður og tók hann yfir
hlutverk spilliefnanefndar sem hafði umsjón með spilliefnagjaldinu.
Meðhöndlun á úrgangi, þ. á m. spilliefnum, er með hliðsjón
af ákvæðum ESB-gerða (reglugerðum og tilskipunum).
Meðhöndlun á rafhlöðum á Íslandi er undir áhrifum frá
EES-samningnum þar sem sérstakar tilskipanir
gilda um rafhlöður.
Raftæki
Annað dæmi er að frá og með 1. janúar 2009
kom til framkvæmda tilskipun frá ESB
varðandi raftækjaúrgang hér á landi.
Ætlunin er að reyna að færa allan kostnað
af vörunni, frá framleiðslu til
förgunar, yfir á neytandann,
þar með talið fyrir förgun. Er
tilskipunin skref í átt að svokallaðri
framleiðendaábyrgð.
Náttúruvernd
Náttúruvernd, s.s. líffræðileg fjölbreytni,
skógrækt og landgræðsla falla ekki undir
EES-samninginn. Þessir málaflokkar kæmu
hins vegar til skoðunar við umsókn um
inngöngu í Evrópusambandið.
Loftgæðin
Við gildistöku EES-samningsins í byrjun árs 1994 var sett umfangsmikil
mengunarvarnareglugerð til innleiðingar á ESB-gerðum (reglugerðum og tilskipunum)
sem heyrðu undir samninginn. Reglugerðin tók m.a. á loftgæðum. Við endurskoðun
mengunarvarnareglugerðarinnar árið 1999 voru settar einstakar reglugerðir til að aðgreina ýmsa
málaflokka, þar með talið er varða loftgæði. Núverandi mælingar á loftgæðum í Reykjavík
og víðar á landinu, svo sem með tilliti til svifryks, eiga rætur í kröfum úr EES-samningnum.
Loftslagsmál
Viðskiptakerfi Evrópusambandsins með
losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda
(ETS) er þegar orðið hluti af EES-samningnum og
mun því senn verða að löggjöf hér á landi. Fyrst
um sinn hefur það lítil áhrif þar sem engin hérlend
fyrirtæki falla innan gildissviðs þess. Þetta mun þó
breytast í ársbyrjun 2012 þegar allt flug innan og til
og frá Evrópu kemur til með að falla innan gildissviðs
kerfisins. Frá og með janúar 2013 verða áhrifin
væntanlega enn meiri en þá er gert ráð fyrir því að
kerfið nái til ýmiss nýs iðnaðar svo sem áliðnaðar
og járnblendis og einnig til fleiri lofttegunda en
nú svo sem perflúrokolefna (sem er meðal annars losað
í áliðnaði). Þessu til viðbótar stefnir ESB á að fella
siglingar undir kerfið eigi síðar en 2015.
Frárennslismál
Árið 1994 var innleidd með reglugerð ESB-
tilskipun um fráveitur og skolp í þéttbýli.
Núverandi fyrirkomulag í þessum málum fer
eftir reglugerðinni og er henni til að mynda
fylgt á veitusvæðum Orkuveitu Reykjavíkur.
Frárennslismál í Reykjavík taka því mið
af reglugerðinni. Um 80 prósent
af frárennsli þjóðarinnar eru meðhöndluð í
samræmi við reglugerðina, hlutfall sem mun senn
hækka í 90 prósent.
Samgöngumál
Nefna má að vetnisvagna-
verkefnið ECTOS á
Íslandi naut stuðnings úr
sjóðum Evrópusambandsins.
Íslendingar hafa átt í samvinnu
við sambandið í vetnismálum.
Endurvinnsla
Sveitarfélögin hafa á síðustu misserum metið með hvaða hætti hægt verði að mæta
hertum kröfum Evrópusambandsins, í gegnum EES-samninginn, um að dregið
verði úr urðun lífræns úrgangs frá almenningi og fyrirtækjum. Til að mæta
þessum kröfum þurfa sveitarfélögin að ná fram því markmiði að 1. janúar 2009
hafi urðun lífræns úrgangs minnkað niður í 75% af viðmiðun árið 1995. Rúmum
fjórum árum síðar, eða 1. júlí 2013, á hlutfallið að vera komið niður í 50% af
viðmiðunarmagninu og svo niður í 35% hinn 1. júlí 2020.
Evrópusambandið | Umhverfismál
Yrði aðild iðnaðinum til trafala?
Mörg af þeim framfaraskrefum sem stigin hafa verið í umhverfismálum hér á landi á síðustu árum hafa verið
innleidd fyrir tilstuðlan samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Voru evrópsku reglugerðirnar raunar svo
margar að starfsmenn Umhverfisstofnunar áttu fullt í fangi með að afgreiða þær á sínum tíma. Margar þeirra
þóttu nýstárlegar þegar þær voru innleiddar en þykja flestar sjálfsagðar nú, eftir því sem áhugi á umhverfismálum umfram náttúruvernd
hefur aukist. Sú spurning hlýtur því að vakna hvort Ísland hefði meira að segja um slíkar reglugerðir með því að standa innan ESB. Yrði
hlustað á sjónarmið Íslendinga eða myndi samningsstaða íslensks áliðnaðar veikjast ef Ísland yrði aðili að ESB? Á Ísland yfirhöfuð samleið
með sambandinu í mörgum mikilvægum umhverfisverndarflokkum, svo sem á sviði loftslagsmála? Baldur Arnarson tók sérfræðinga tali.
REYNSLAN AF EES Ingimar Sig-
urðsson, fulltrúi umhverfisráðu-
neytisins í sendiráðinu í Brussel.
Þ
að sem myndi breytast er
að við komum nær málum í
upphafi og höfum þá meiri
áhrif á gang mála og get-
um komið okkar sjónarmiðum á
framfæri, þannig að það sé tekið
tillit til þess þegar í upphafi, en
ekki eins og hefur gerst ef til vill í
of miklum mæli undanfarið að við
fáum það sem kallað er aðlaganir
á síðari stigum,“ segir Ingimar
Sigurðsson, fulltrúi umhverfis-
ráðuneytisins í sendiráðinu í
Brussel, um áhrif inngöngu Ís-
lands í ESB á um-
hverfismálin hér á
landi.
Ingimar metur
það svo að
umhverfislöggjöf
ESB hafi haft áhrif
á Íslandi í gegnum
EES-samninginn.
„Ég held að það
sé hægt að fullyrða
það að þessi löggjöf
hefur haft gríðarleg
áhrif hér á Íslandi.“
– Til góðs eða ills?
„Hún hefur að
mínu mati haft áhrif
til góðs. Við verðum
að gera okkur grein fyrir því að
jafnvel þótt við værum
ekki aðilar að EES-
svæðinu eigum við í
miklum viðskiptum við
aðildarlöndin og þessi
lönd gera til dæmis
kröfu til matvælaiðn-
aðar, að hann búi við
sem fullkomnastar að-
stæður varðandi hrein-
læti, frárennsli og sorp-
hirðu og svo mætti
lengi áfram telja.
Spurningin er því hvort
þetta hefði nokkru
breytt og þá bendi ég
meðal annars á
náttúruverndar-
löggjöfina og dýraverndarlöggjöf-
ina. Þessi löggjöf er sambærileg
við það sem er að finna í Evrópu-
löggjöfinni.“
Ingimar segir vægi umhverfis-
mála vera að aukast innan ESB.
Tengist öðrum málaflokkum
„Evrópusambandið er að tengja
þessi mál meira saman. Umhverf-
is- og orkumálin eru aldrei rædd
öðruvísi en í samhengi í dag. Nýi
orku- og loftslagspakkinn er dæmi
um það. Evrópusambandið er að
leggja áherslu á að það verði sjálfu
sér nægt um orku.“
Á næsta áratug mun verslunar-
kerfi með kolefniskvóta í Evrópu
(ETS) hafa áhrif á Íslandi.
Ingimar segir kerfið þegar hafa
áhrif á Íslandi í gegnum EES.
„Það á að taka álverin undir
þetta kerfi. Þá þurfum við að líta
öðrum augum á þetta. Það myndi
þó engu breyta þó við værum að-
eins í EES. Við munum til dæmis
taka flugið inn 2012. Þetta er
dæmi um stórmál sem við höfum
þegar gengist undir og mun ekki
breytast við inngöngu,“ segir Ingi-
mar, og víkur að samningsstöðu ís-
lenskra álvera.
Spurning um samningsstöðu
„Áhyggjur álversmanna í Evr-
ópu eru fyrst og fremst bundnar
við orkuna, því þar eru álverin
knúin áfram með kolum og olíu.
Þá er spurningin hvernig okkur
Umhverfismálunum vel borgið innan ESB
 Vægi málaflokksins innan sambandsins hefur aukist á síðustu árum  Umhverfislöggjöfin hafði áhrif
 Aðild hefði áhrif á samningsstöðu Íslands vegna losunar álvera  Horft til Íslands í umhverfismálunum
Ingimar Sigurðsson