Morgunblaðið - 12.02.2009, Blaðsíða 28

28 Umræðan
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 12. FEBRÚAR 2009
En hinir raunverulegu
glæpamenn, þeir leika
lausum hala. Hvað um
gegndarlausa græðgi
þeirra auðmanna, sem léku þann
leik að sigla á falskri viðskiptavild.
Þorpara sem hafa búið til siðlausa
svikamillu til að græða milljarða. ’Morgunblaðinu hefur borist mikill fjöldi greina og pistla frá lesendum um ástandið í efnahagsmálum landsins.Margir höfundar lýsa áhyggjum sínum af þróun mála og margir gera tillögur um leiðir út úr efnahagsvanda þjóð-arinnar. Morgunblaðið leggur áherslu á að gera þessum umræðum góð skil í blaðinu á næstunni. Skoðanir fólksins
FYRIR suma hægrimenn er svo-
kölluð nýfrjálshyggja næstum trú-
aratriði og það með að vel rekin fyr-
irtæki eigi að lifa af þegar kreppir
að, en illa rekin fyrirtæki megi þá
fara á hausinn. En málið er ekki
svona einfalt. Fyrir þjóð eins og Ís-
lendinga er það ekki forsvaranlegt
að taka ákvarðanir á grundvelli ein-
hverra óljósra kenninga eða reiði út
í einhverja menn eða fyrirtæki. Hér skiptir miklu að
skilja aðalatriði frá aukaatriðum. Meðal aðalatriða
gæti hér verið að koma bankakerfinu sem fyrst í
starfhæft ástand, lækka vexti, bæta regluverk fjár-
málastarfsemi og Alþingis og styrkja efnahagslífið al-
mennt. Í samanburði við þetta getur eltingarleikur
við útrásarvíkinga beðið svolítið.
Hvað sem annars má segja um kapítalismann þá
leiðir hann samt oft til þess að fjármagn leitar þangað
sem það ávaxtast best. Þetta er meðal annars ástæð-
an fyrir því að við höfum undanfarin ár búið við meiri
velmegun en margar aðrar þjóðir. En því aðeins færir
þetta kerfi okkur raunverulega velmegun að því séu
settar ákveðnar skynsamlegar skorður. Því miður
hefur þetta ekki verið raunin hér á landi undanfarin
ár og þess vegna stöndum við í núverandi sporum.
Nútímaþjóðfélag, hvar í heiminum sem er, krefst
ákveðins regluverks eða skipulags, sem er nógu öfl-
ugt til að halda þróun innan skynsamlegra marka, ef
vel á að fara.
Ríkisstjórn Íslands gat ekki látið bankana fara á
hausinn. Til þess erum við sem þjóð alltof háð láns-
fjármagni og utanríkisverslun. Íslensk fyrirtæki og
fjölskyldur geta heldur ekki tórað marga mánuði í
viðbót í núverandi lánsfjár- og vaxtaumhverfi. Þegar
þessir aðilar eru komnir í þrot getur líka verið erfitt
að reisa þá við aftur. Svolítil sagnfræði getur hjálpað
okkur til að átta okkur á núverandi ástandi og sjá það
í samhengi við það sem á undan er gengið.
Ágætt sögulegt yfirlit um þessi mál er að finna í
nýlegri bók eftir skoska sagnfræðinginn Niall Fergu-
son „The Ascent of Money“. Þar rekur hann þróun
fjármálastarfsemi frá upphafi vega og fjallar m.a. um
margar helstu kreppur sem hafa skollið á heims-
byggðinni, rekur ástæður þeirra og viðbrögð stjórn-
valda. Þetta er góð lesning til þess að hjálpa okkur
við að sjá núverandi kreppu í skýrara ljósi. Ekki væri
heldur úr vegi að skoða í fyllstu alvöru skipulags- og
aðgerðaáætlun Roosevelts Bandaríkjaforseta, „New
Deal“, við kreppunni þar á árunum eftir 1929. Þá fóru
20% allra banka í Bandaríkjunum á höfuðið, lands-
framleiðsla féll um 29% og atvinnuleysi komst upp í
25%. Árangur þeirra aðgerða sem gripið var til var
líka undraverður. Frá 1933 til 1937 óx landsfram-
leiðsla um 9,4% á ári og verulega dró úr atvinnuleysi.
Við Íslendingar eigum líka marga vel menntaða hag-
fræðinga sem núna er um að gera að nýta til þess að
vinda ofan af spilaborg íslensks fjármálalífs eins og
Gunnar Tómasson hagfræðingur og fleiri hafa bent á
að sé orðið mjög aðkallandi.
Fáum blandast hugur um að hér á landi er uppi há-
vær krafa um nýtt Ísland eða „New Deal“, ekki bara
á Alþingi og í fjármálageiranum heldur á fjölmörgum
öðrum sviðum. Þar þurfum við líka á bestu fáanlegri
þekkingu að halda. Ekki dugar t.d. að ganga af ís-
lenskum byggingariðnaði dauðum. Við þurfum að
halda í honum lífinu og nota tímann til þess að koma
svolítið niður á jörðina og skipuleggja og hanna sem
fyrst raunhæfa og hagkvæma byggð og umhverfi sem
við höfum efni á. Til þess eigum við nóg af vel mennt-
uðum skipulagsfræðingum og arkitektum sem er í
okkar hag að nýta. Gott skipulag er mikilvirkt tæki til
þess að nýta vel takmarkað fjármagn og búa okkur
sjálfbært og vistvænt umhverfi – en því aðeins að það
sé skynsamlega notað.
Þessir skapandi sérfræðingar geta líka nýst á
mörgum öðrum sviðum og myndað þar mikil verð-
mæti, m.a. stutt vel við uppbyggingu hvers konar
ferðatengdrar starfsemi og ekki væri úr vegi að fyr-
irtækjum á þessu sviði væri auðveldað að nýta sér
þjónustu þessara aðila eins og margar aðrar þjóðir
hafa gert með góðum árangri. Hér dugar heldur ekki
að einblína á ríkisstjórnina. Sveitarfélög þurfa líka að
líta í eigin barm, skoða sinn þátt í núverandi ástandi
og finna leiðir til þess að veita fjölskyldum og fyr-
irtækjum kost á byggingarlóðum á hóflegu verði til
þess að gera áframhaldandi uppbyggingu mögulega.
Við eigum margt mjög vel menntað fólki sem við
getum virkjað til þess að leggja grundvöll að nýju Ís-
landi á fjölmörgum sviðum. Við þurfum hins vegar að
byggja upp regluverk sem tryggir að menntun og
reynsla þessara aðila fái notið sín. Þar þurfum við að
geta treyst stjórnvöldum. Ef þetta gengur hins vegar
ekki eftir er hugsanlega nærtækast að sækja um að-
ild að Evrópusambandinu í von um að þeirra reglu-
verk losi okkur undan forræði íslenskra stjórnmála-
manna og reynist eitthvað skárra og færi okkur betra
líf en það kerfi sem við höfum sjálf soðið saman.
Gestur Ólafsson er arkitekt og
skipulagsfræðingur.
Skipulag í kjölfar nýfrjálshyggju
irtækið sett á
hlutabréfamark-
að og bréfin seld
til lífeyrissjóða
og almennings á
uppsprengdu
verði. Það var
vel vitað áður en
þetta viðskipta-
módel barst til
Íslands að gríðarstór gjaldþrot
gátu fylgt í kjölfarið. En hvað um
það, braskararnir græddu risa-
stórar upphæðir. Módelið virkar
þannig að braskarinn finnur fyr-
irtæki sem er til sölu. Hann stofn-
ar nýtt fyrirtæki og gefur því fal-
legt nafn eins og til dæmis Rósin
hf. Rósin á svo að kaupa fyr-
irtækið. Braskarinn leggur fram
hlutafé í Rósina, sem er bara lítill
hluti af kaupverðinu. Rósin fer í
bankann og fær lán fyrir afgang-
inum. Síðan er fyrirtækið og Rósin
hf. sameinuð, undir nafni upp-
haflega fyrirtækisins. Við samrun-
ann flytjast skuldir Rósarinnar inn
í fyrirtækið, sem sagt seinni hluti
kaupverðsins. Þannig er nú upp-
haflega fyrirtækið orðið yfirtöku-
félag Rósarinnar, og í raun búið að
kaupa sjálft sig. Í fyrsta lagi er
svindlarinn búinn að eignast fyr-
irtækið fyrir nánast engan pening,
í öðru lagi er hægt að selja það og
fá margfaldan hagnað. Fyrirtækið
sem stóð ágætlega í upphafi hefur
nú fengið auka skuld, án þess að
nokkur eign komi þar á móti. En
til þess að fela skerðinguna á eigin
fé út af þessari skuldaaukningu
færa menn á efnahagsreikning
eitthvað sem þeir kalla við-
skipavild á móti skuldunum. En
þetta er fölsk eign. Það er ekkert
þarna á bak við. Á yfirborðinu lít-
ur allt vel út og fyrirtækið er
tilbúið til sölumeðferðar og hægt
að skrá það á markaði sem hag-
stæða fjárfestingu. Íslensku bank-
arnir hafa svo lánað fyrir þessum
skuldsetningum, því allir virtust
vera að græða. Bankarnir hafa
hreinlega tekið beinan þátt í þess-
um fjárfestingum og sölu-
meðferðum og þegið háar þókn-
anir fyrir. Margir féllu í
freistinguna, enda ekki skortur á
fjármagni. Þetta hefur vaxið ár frá
ári eins og smitsjúkdómur. Þannig
hafa fyrirtæki og bankar verið að
þenja út sína efnahagsreikninga
sem er hættulegt spil. Skuldsetn-
ing banka og fyrirtækja var orðin
svo gríðarleg að margir voru
komnir á barm gjaldþrots og
hefðu sennilega aldrei komist upp
úr vökinni aftur. Þegar lausafé
þvarr, þá hrundi spilaborgin og
þjóðin þarf að borga. Endurskoð-
endur vita að það er ekki bara sið-
laust og lögleysa að færa slíka
falska viðskiptavild á efnahags-
reikning sem er jafnvel hærri en
eigið fé. En það virðist auðvelt að
múta löggiltum endurskoðenda, ef
heit vínarbrauð eru í boði. Þeir
menn sem stunduðu þetta eru ekk-
ert annað en glæpamenn. Þeir
leika lausum hala. Davíð Oddsson
er ekki glæpamaðurinn. Hann er
bara fangavörðurinn sem bíður
eftir sakborningunum.
NÝ RÍKISSTJÓRN hefur sest
upp í brúna en samt heldur Stein-
grímur áfram að hrópa hávært.
Nú eigum við að æða út á engjarn-
ar og raka heiðagrasi, allir eiga að
taka til hendi og byggja hús þó að
það sé offramboð. Nú er það ekki
lengur spurningin hvað Ísland get-
ur gert fyrir þig, heldur hvað þú
getur gert fyrir Ísland. Við þing-
setninguna var þó lítið annað gert
en að gagnrýna fráfallandi rík-
isstjórn og væla yfir því hve erfitt
þetta bú væri, sem verið var að
taka yfir. Ennþá er verið að ham-
ast á Davíð Oddssyni eins og hann
sé sekur fjárglæpamaður. Fyrsta
verkefni ríkisstjórnarinnar er að
hreinsa út úr Seðlabankanum, án
þess að það sé alvöru rökstuðn-
ingur fyrir hendi. Jú, múgurinn á
Austurvelli vill það. Þetta verður
að gerast til að fá þjóðarsátt, er
sagt. Fyrir mér hljómar þetta sem
hreinn áróður. Það eru þrír seðla-
bankastjórar sem sitja inni í klett-
inum svarta. En efnahagsvandinn
getur ekki verið þeim að kenna.
Það er fjármálakreppa í öllum
heiminum. Og fjárskorturinn risp-
aði gat á hlandblöðruna, ógeðið lak
út og allt endaði með skelfingu á
Íslandi. En hinir raunverulegu
glæpamenn, þeir leika lausum
hala. Hvað um gegndarlausa
græðgi þeirra auðmanna, sem léku
þann leik að sigla á falskri við-
skiptavild. Þorpara sem hafa búið
til siðlausa svikamillu til að græða
milljarða. Viðskiptamódel sem þeir
pikkuðu upp í USA, og lærðu af
Enron-svikurunum. Það eru þessir
fjárglæpamenn sem hafa spilað
með hagsmuni almennings og kné-
sett efnahag þjóðarinnar. Þetta
viðskiptamódel fjallar um það að
kaupa fyrirtæki og láta fyrirtækið
sjálft borga kaupverðið. Í skjóli
samruna er hægt að hengja fleiri
skuldir á fyrirtækið og punta að-
eins upp á bókhaldið. Síðan er fyr-
Þjóðin hefur látið plata sig
Ásgeir Hvítaskáld er
kvikmyndaleikstjóri og
viðskiptafræðingur.
www.iba.dk
The International Business Academy · Skamlingvejen 32 · DK-6000 Kolding · Tlf. +45 72 24 18 00
Fax +45 72 24 18 08 · iba@iba.dk · www.iba.dk · IBA – en del af Erhvervsakademi Syd
Alþjóðlegt Markaðs- og Hagfræðinám
IBA býður upp á 2 ára nám sem veitir AP gráðu í markaðs-og hagfræði
Boðið er upp á tvær brautir sem kenndar eru á ensku:
■ Alþjóðabraut – International Major
– með áherslu á alþjóðaviðskipti og útflutning, innkaup og alþjóða markaðsfræði
■ Stjórnunarbraut – Management Major
– með áherslu á mannauðsstjórnun (HRM), forystuhæfileika og stjórnunarfræði
Verkleg þjálfun
Námið getur tengst verklegri þjálfun hjá þekktum fyrirtækjum í Danmörku eða víða um heim
eins og t.d.: Microsoft, Maersk, IBM, Alfa Laval,Danfoss, LEGO, B-Young o.fl.
Framhaldsnám
Bachelor, MBA, HA, HD - í Danmörku eða erlendis
Komdu á kynningafundinn og finndu út hvernig þú getur orðið hluti af þessu
spennandi námsumhverfi sem IBA býður uppá. Einnig geturðu fengið ýtarlegar
upplýsingar hjá skólanum.
Kynningarfundur Fimmtudaginn 19. febrúar 2009
frá kl. 17.00 – 19.00 á Hilton Reykjavik Nordica Hótel
ÁSKRIFTASÍMI 569 1100