Fréttablaðið - 13.10.2011, Blaðsíða 25

FIMMTUDAGUR 13. október 2011 25
ERU EINS
Engir tve
ir einsta
klingar e
ru nákvæ
mlega e
ins. Þett
a skiljum
við hjá V
erði og þ
ess vegn
a viljum
við kynn
ast
viðskipta
vinum o
kkar bet
ur. Við læ
rum að þ
ekkja þá
svo að þ
eir fái ör
ugglega
þá þjónu
stu sem
þeim he
ntar.

Við viljum
sjá til þ
ess að þ
ú sért m
eð réttu
trygging
arnar, h
vort sem
um er a
ð ræða l
íf- og he
ilsutrygg
ingu,
trygging
u fyrir h
úsið, bíl
inn eða
fyrirtæki
ð.
VIÐ VILJ
UM KYN
NAST ÞÉ
R BETUR
Fyrir skömmu birtust þau uggvænlegu tíðindi á for-
síðu Fréttablaðsins að fjórð-
ungur fimmtán ára drengja
gæti ekki lesið sér til gagns.
Tæp 25% – þrefalt hærra hlut-
fall en meðal stúlkna á sama
aldri. Hrikalegt! hugsaði ég
með sjálfum mér þegar ég las
fréttina. Og ég spurði sjálfan
mig í framhaldinu; af hverju er
lesskilningur barnanna svona
slakur?
Böndin bárust fljótt að bók-
inni – eða réttara sagt að fjar-
veru bókarinnar. Fjarveru
bókarinnar úr lífi alltof margra
ungmenna nútímans.
2.
Á þessu herrans ári 2011 hafa
tvær kannanir verið kynntar,
hverra niðurstöður vöktu illu
heilli minni athygli og við-
brögð en efni stóðu til. Ég tel
brýnt að vekja athygli á þeim
hér því að þær flytja váleg tíð-
indi fyrir alla þá sem vilja veg
bókarinnar sem mestan. Í raun
alveg skelfileg tíðindi. Önnur er
könnun sem menntamálaráðu-
neytið stóð fyrir í febrúar síð-
astliðnum og leiddi í ljós að hátt
í fjórðungur nemenda í 5., 6. og
7. bekk grunnskóla les engar
aðrar bækur en skólabækur.
Til samanburðar má geta þess
að árið 1968 lásu 11% barna
á aldrinum 10-15 ára aldrei
bækur sér til ánægju, þannig
að fjöldi bóklausra barna hefur
rösklega tvöfaldast á tíma-
bilinu.
Ástandið er enn verra hjá
eldri krökkum. Í rannsókninni
„Ungt fólk 2010“, sem gerð var
í öllum framhaldsskólum lands-
ins haustið 2010, voru ítarleg-
ir spurningalistar lagðir fyrir
rúmlega ellefu þúsund ung-
menni. Rannsóknin leiddi í ljós
að lestur er á hröðu undanhaldi
hjá framhaldsskólanemum.
Þeim hefur fjölgað verulega
sem verja ekki neinum tíma í
bóklestur utan skóla. Í sams
konar könnun árið 2007 sögðust
33,5% stráka ekki eyða neinum
tíma í bóklestur, nú er þessi
tala komin í 45,4%.
Sem sagt, á aðeins þremur
árum hefur framhaldsskóla-
strákum sem lesa bækur sér til
yndis og afþreyingar fækkað
um heil 12 prósentustig. Hlut-
fallslega aukningin er hins
vegar 35% – strákum á þessum
aldri sem aldrei lesa bók hefur
fjölgaði um ríflega þriðjung á
þremur árum! Sama þróun er
hjá framhaldsskólastúlkum.
Árið 2007 litu tæp 26% fram-
haldsskólastelpna aldrei í aðrar
bækur en skólabækur en í fyrra
var þetta hlutfall komið í rúm
40%. Það er að segja; kven-
kyns lesendum á þessum aldri
fækkaði um 14 prósentustig á
þriggja ára tímabili. Hlutfalls-
lega aukningin er hins vegar
55%. Ég endurtek: stelpum á
þessum aldri sem aldrei lesa
bók utan skóla fjölgaði um 55%
á aðeins þremur árum! Þetta
er grafalvarleg þróun og hraði
hennar vægast sagt hrollvekj-
andi. Ef bókin væri dýr væri
hún sett á lista dýra í útrýming-
arhættu.
3.
Rannsókn sem Brynhildur
Þórarinsdóttir og Þóroddur
Bjarnason kynntu í fyrra og
gerð var á meðal 15-16 ára nema
fyrir fáeinum misserum leiddi
meðal annars í ljós þá staðreynd
að aukin menntun foreldra jók
líkur á bóklestri barnanna, en –
og hér rekur mann í rogastans –
því ríkara sem heimilið var, því
minni líkur voru á því að barnið
læsi, óháð menntun foreldranna.
Með öðrum orðum: „Börn efn-
aðra foreldra eru ólíklegri til að
lesa bækur daglega, jafnvel þótt
foreldrarnir séu menntaðir ...
Þessu eru þveröfugt farið í Evr-
ópu þar sem bættur efnahag-
ur skilar sér í auknum lestrar-
áhuga.“
Of mikil veraldleg gæði, of
mikið af peningum, of mikið af
tækjum og græjum og munaði,
of mikið af öllu – já, ofgnóttin
dregur sem sagt úr líkum á að
barnið sökkvi sér í hinn óefnis-
lega heim bókanna. Það er
ömurleg þróun ef veraldlegar
allsnægtir leiða til bóklegrar
fátæktar.
4.
Líkurnar á því að ungmenni
sem les aldrei bækur verði
virkur lesandi þegar árin
líða eru hverfandi. Og það
sem meira er; fólk sem hefur
aldrei notið bóka er ólíklegt
til að hvetja eigin börn til að
lesa. Þannig getur bóklausum
fækkað ár frá ári, áratug eftir
áratug, kynslóð eftir kynslóð.
Að lokum sitja örfáir útgefend-
ur og rithöfundar með hend-
ur í skauti eða eru að sinna
svo þröngum hópi fólks að það
nægir engum til viðurværis.
Bókin visnar og deyr – því að
það verða engir lesendur eftir
til að vökva hana með augum
sínum.
5.
Hvað ber okkur að gera? Jú,
við verðum að efla bóklestur á
Íslandi frá upphafi skólagöngu.
Með öllum ráðum. Allir dagar
verða að vera dagur bókarinn-
ar. Til dæmis má hugsa sér að á
hverjum degi yrði ein kennslu-
stund frá byrjun grunnskóla
til loka framhaldskóla helguð
yndislestri, þar sem krakkarn-
ir læsu bók að eigin vali, hvort
sem það væru unglingabækur
eða Íslendingasögur, klassísk-
ar skáldsögur eða nútímaverk,
reyfarar eða rómantík, nú eða
ljóðabækur. Ekki bækur sem
aðrir velja fyrir þau, ekki fyrir
próf – bara til að opna fyrir
þeim nýja veröld; heim orðsins,
vídd skáldskaparins.
Ef krakkar og unglingar læra
ekki að meta töfra bókarinnar
frá fyrstu tíð mun bókin deyja
út, hún verður aflóga risaeðla,
flöktandi skuggi. Og þá er ég
ekki eingöngu að tala um hina
hefðbundnu pappírsskruddu
heldur líka raf- og hljóðbækur
– því að þetta hrap í lestri snýst
ekki um á hvaða formi skáld-
skap er komið til skila, hrapið
snýr að sjálfum skáldskapnum,
innihaldinu en ekki umbúð-
unum.
Ég legg til að skapaður verði
samráðsvettvangur fulltrúa
ríkis og borgar, sveitarfélaga,
skóla, útgefenda og rithöf-
unda, þar sem lagðar verða
línur fyrir allsherjar átak í
þágu lestrar og bóka. Þetta er
stríð í þágu menningar okkar, í
þágu framtíðar. Og umfram allt
verða heimilin í landinu að sýna
bókinni hollustu.
Njótum bóka og kennum
börnunum okkar að meta töfra-
veröld þeirra. Galdur bókar-
innar má ekki glatast. Berjumst
fyrir bókina!
Berjumst fyrir bókina!
Menning
Sindri
Freysson
rithöfundur
Ég legg til að skapaður verði samráðs-
vettvangur fulltrúa ríkis og borgar,
sveitarfélaga, skóla, útgefenda og rithöf-
unda, þar sem lagðar verða línur fyrir allsherjar átak
í þágu lestrar og bóka. Þetta er stríð í þágu menn-
ingar okkar, í þágu framtíðar.