Morgunblaðið - 30.11.2010, Side 18

18 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 30. NÓVEMBER 2010
Á vestasta odda
landsins stendur Ís-
landspóstur nú um
þessar mundir fyrir
atlögu að búskap og
búsetu. Íbúar á þessu
svæði eru reyndar
vanir því að fá ekki
þá þjónustu sem
sjálfsögð þykir ann-
ars staðar, svo sem
nothæft vegasamband
og lágmarks fjarskiptaþjónustu,
en hingað til hefur mátt treysta
því að pósturinn bærist. Nú í vor
sá Íslandspóstur hins vegar
ástæðu til þess að neita tveimur
bæjum, Láganúpi og Breiðuvík,
um þessa þjónustu. Þar sem
þjónustan er lögbundin þurfti að
sækja um niðurfellinguna til
Póst- og Fjarskiptastofnunnar
(PFS). Þeirri umsókn var að
sjálfsögðu andmælt af íbúum,
enda um lögbundna grunnþjón-
usta að ræða. En, með haustmán-
uðum barst úrskurður PFS; kraf-
an var samþykkt. Reyndar aðeins
varakrafan, en aðalkrafa Íslands-
pósts var að íbúar þyrftu að
sækja póstinn sinn alla leið á
Patreksfjörð, 50 til 60 km leið.
Varakrafan var hins vegar að
settir yrðu upp póstkassar á
næstu gatnamótum við póstleið-
ina, í Hænuvík fyrir Láganúp og
við Geitagil fyrir Breiðuvík.
Þyrftu íbúar þá „aðeins“ að
sækja póstinn sinn 11 km leið.
Illvilji eða bolabrögð?
Af hverju ætli Íslandspóstur
hafi helst viljað að búendur á
þessum tveimur bæjum þyrftu að
sækja póstinn sinn alla leið á
Patreksfjörð að óþörfu, meðan
það var kostnaðarlaust að koma
honum nær um leið og aðrir bæir
voru þjónustaðir? Illvilji? Bágt á
ég með að trúa því. Hafa mér að-
eins dottið í hug tvær líklegar
skýringar. Önnur er sú að þeir
hafi viljandi haft aðalkröfu sína
ennþá ósanngjarnari en þá sem
þeir vildu ná fram, í von um að
PFS myndi samþykkja varakröf-
una sem „málamiðlun“. Ef svo er
virðist PFS hafa gleypt það með
sökku og línu, þó svo að með því
næði Íslandspóstur í reynd fram
öllum þeim kröfum sem þeir
höfðu hagsmuni af. Hin skýringin
sem mér datt í hug snýr að fram-
tíðinni. Hefði Ís-
landspóstur fengið
aðalkröfu sinni fram-
gengt hefði Hænuvík
verið á enda póst-
leiðarinnar, og e.t.v.
möguleiki á því að
sækja síðar um að
fella niður þjónustu
þangað á sömu for-
sendum, en slíkt
væri erfiðara ef
„endastöðin“ þjónaði
tveimur bæjum.
Rök og rökleysur
En á hverju byggði PFS þá úr-
skurð sinn? Í stuttu máli þessu:
„3. Þegar viðkomandi hús er
staðsett langt utan við almenna
byggð.“ Þessi setning er niðurlag
4. mgr. 16. gr. reglugerðar um al-
þjónustu og framkvæmd póst-
þjónustu, en í þeirri málsgrein er
fjallað um það hvenær gera má
undantekningu frá almennum
reglum um staðsetningu póst-
kassa. Í reglugerðinni er hins-
vegar ekkert að finna um það
hvað sé „almenn byggð“, eða
hvað sé „langt“ í þessu samhengi.
Reyndar mætti ætla að skilgrein-
ingin á almennri byggð sé nokk-
uð augljós, þ.e.a.s. þar sem al-
menningur býr. Varla getur verið
átt við þéttbýli eingöngu, og virð-
ist þá einnig augljóst að öll lög-
býli með fasta búsetu séu almenn
byggð, og þar með fáránlegt að
tala um að þau geti verið utan al-
mennrar byggðar. Í stað þess að
nota þessa skilgreiningu fer PFS
um víðan völl til að rökstyðja það
að þessi tiltekna almenna byggð
sé það í raun ekki. Er m.a. leitað
fanga í vegamálum, og komist að
þeirri niðurstöðu að þar sem ekki
sé um snjómokstur að ræða til
þessara bæja, þá séu þeir utan
almennrar byggðar. Þar með er
hróplegur þjónustuskortur á einu
sviði notaður til að réttlæta enn
verri þjónustusviptingu á öðru!
Einnig er skoðuð vegalengd að
næsta bæ og þykir löng; líklega
hafa viðkomandi sjaldan komið í
meira dreifbýli en Mosfellsbæ-
inn. Bæirnir eru hins vegar á
sama stað og þeir hafa verið síð-
an á landnámsöld, og hafa þessar
vegalengdir ekki staðið póst-
flutningum fyrir þrifum fyrr,
jafnvel fyrir bílaöld þegar þeir
voru erfiðari.
Að rétta skrattanum
litlafingurinn
Í erindi sínu barmar Íslands-
póstur sér yfir því hversu erfiðar
vetrarsamgöngur á þessa bæi
séu, enda engin vetrarþjónusta
þangað. Það er vissulega rétt, en
hvaða fyrirhöfn skyldi það hafa
valdið Íslandspósti? Á Láganúpi
býr áttræð kona ein, og hefur
hún undanfarin ár dvalið á Pat-
reksfirði yfir hörðustu vetr-
armánuðina, í og með til að spara
póstinum fyrirhöfn. Þessa tillits-
semi þakkar Íslandspóstur með
dylgjum um ranga búsetuskrán-
ingu. Til Breiðuvíkur hafa póst-
ferðir einfaldlega fallið niður ef
snjór er á vegi. Nú er kannski
ekki hægt að ætlast til þess að
pósturinn sé að basla í ófærð
þegar vegagerðin hefur skil-
greint veginn sem sumarveg, en
þá er heldur ekki hægt að nota
slíkt basl sem rök fyrir erfiðri
póstþjónustu.
Upphafið að endalokum
póstþjónustu í dreifbýli?
Einhverjir yppta sjálfsagt öxl-
um yfir þessu máli og telja það
ekki alvarlegt þó tveir afdalabæ-
ir séu sviptir póstþjónustu. Með
því yfirsést þeim hvaða þróun er
hér að fara af stað. Það má fast-
lega reikna með að Íslandspóstur
haldi áfram að „hagræða“ með
því að skera af „enda“ á póst-
dreifikerfinu. Það verður nefni-
lega alltaf einhver á enda sér-
hverrar leiðar, og því alltaf
freistandi að sleppa því að þjón-
usta þá, af því að „þetta sé ein
lengsta og erfiðasta heimreið
sem fyrirtækið þekki að einum
bæ á Íslandi“ svo vitnað sé orð-
rétt í greinargerð Íslandspósts.
Vil ég því hvetja alla þá sem
unna sveitum landsins að standa
vörð um þann sannleik að bú sé
byggð.
Hvað er byggð?
Eftir Kára
Össurarson
» Á vestasta odda
landsins stendur Ís-
landspóstur nú um þess-
ar mundir fyrir atlögu
að búskap og búsetu,
grundvallaða á því að
byggð sé ekki byggð.
Kári Össurarson
Höfundur er rafeindavirki, búsettur á
Patreksfirði, sem ennþá telst til al-
mennrar byggðar.
Varla líður sá dagur
að ekki sé tilkynnt um
innbrot eða þjófnaði
til lögreglunnar. Inn-
brot og þjófnaðir hafa
aukist til muna í
þeirri efnahagskreppu
sem við búum við um
þessar mundir. Svo
virðist einnig sem að-
ferðafræði innbrots-
þjófa hafi breyst og
nú heyrast æ oftar
fréttir af þjófagengjum sem stunda
skipulegar aðfarir að heimilum
fólks. Flest fyrirtæki hafa þjófa-
varnarkerfi eða öryggisgæslu og
því verða einkaheimili í auknum
mæli fyrir þessari vá. Innbrot eiga
sér ekki einungis stað að nóttu til
lengur; menn hika ekki við að fara
inn í hýbýli fólks um hábjartan dag-
inn. Því miður er það staðreynd að
margir beinlínis bjóða hættunni
heim, t.d. með því að hafa útidyr og
glugga opna. Þá eru þeir einnig allt
of margir sem geyma verðmæti á
glámbekk innanhúss – jafnvel svo
að auðvelt er að koma auga á þau
inn um glugga. Þótt oftast sé ekki
eftir miklu reiðufé að slægjast í
innbrotum, er annars konar varn-
ingur sem þjófar gera sér að fé-
þúfu. Margs konar tæki eru notuð
sem skiptimynt í undirheimunum,
s.s. ljósmyndavélar, farsímar, far-
tölvur, flatskjáir og fleira í þeim
dúr. Sumarbústaðir og hjólhýsi eru
einnig oft búin miklum verðmætum
sem bíræfnir þjófar hafa áttað sig
á. Þá eru þess dæmi að menn
hringi á undan sér til þess að vita
hvort einhver sé heima eða vakti
jafnvel hús og láti til skarar skríða
þegar húsráðendur yfirgefa heimili
sín. Það getur einnig verið mjög
varasamt að láta uppi um ferða-
áform sín á samskiptasíðum á net-
inu eða skilja eftir skilaboð á sím-
svara sem segir til um fjarveru
fólks. Að undanförnu hefur
nágrannavarsla rutt sér til rúms og
fara sögur af því að innbrot hafi
nánast lagst af í þeim hverfum.
Fólk sem er með virka nágranna-
vörslu er sérstaklega á verði gagn-
vart grunsamlegum mannaferðum
eða bílum í götunni og það eitt að
fara út og fylgjast með viðkomandi,
fælir þá á brott. Þá er einnig afar
mikilvægt að nágrannar láti hver
annan vita þegar húsið er mann-
laust og því er hægt að bregðast við
ef grunsamlegar
mannaferðir eru við
hús sem á að vera
mannlaust. Slík ná-
grannavarsla virkar
einnig mjög vel í sum-
arhúsahverfum. Öflugt,
læst hlið að hverfinu
sjálfu kemur í veg fyrir
að þjófar komist að
sumarhúsunum. Marg-
ir hafa sett upp sérstök
öryggiskerfi á heimili
sínu sem einnig lætur
vita um vatnstjón eða
eld.
Það er sérstök ástæða til þess að
hafa áhyggjur af landsbyggðinni
hvað varðar innbrotavarnir. Það
virðist vera mun algengara að fólk
skilji hús sín eftir ólæst í dreifbýli
og því hafa innbrotsþjófarnir áttað
sig á og nýta sér óspart. Þess má
geta að innbrotstrygging bætir ekki
tjón sem verður þegar farið er inn í
ólæst hús.
Nú fer í hönd sá tími sem inn-
brotum fjölgar auk þess sem bruna-
tjón verða algengari en ella vegna
hátíðanna framundan. Það er því
full ástæða til að athuga reykskynj-
arana og hvort rafhlöðurnar séu
virkar en skipta þarf um rafhlöður
einu sinni á ári. Reykskynjarar eiga
að vera í öllum svefnherbergjum,
stofu og sameiginlegum rýmum. Þá
er mikilvægt að hafa eldvarnarteppi
í eldhúsi og að minnsta kosti eitt
slökkvitæki í húsnæðinu og annað í
bílskúrnum, sé hann til staðar. Það
er afar auðvelt að vera vitur eftirá
og víst er að slökkvibúnaður og
reykskynjarar seljast eins og heitar
lummur eftir að fjallað er um elds-
voða í fréttum. Þótt flestir séu vel
tryggðir fyrir svona tjónum er víst
að sumt verður ekki bætt með pen-
ingum. Margir tapa margra ára
vinnu með fartölvunni sinni og í eldi
brennur oft fjölskyldualbúmið og
dýrmætir erfðagripir. Byrgjum því
brunninn áður en barnið dettur í
hann.
Byrgjum brunninn
Eftir Ragnheiði
Davíðsdóttur
Ragnheiður
Davíðsdóttir
» Það virðist vera mun
algengara að fólk
skilji hús sín eftir ólæst í
dreifbýli og því hafa inn-
brotsþjófarnir áttað sig
á og nýta sér óspart.
Höfundur er framkvæmdastjóri.
Að undanförnu hafa átt sér stað
miklar umræður um hugsanleg
áhrif þeirra niðurskurðartillagna í
heilbrigðismálum sem nú liggja
fyrir Alþingi. Nú þegar nær dreg-
ur afgreiðslu málsins er mik-
ilvægt að sem gleggstar upplýs-
ingar liggi fyrir. Ljóst er að ef
Heilbrigðisstofnun Suðurnesja
(HSS) verður gert að spara meira
en nú er orðið mun það hafa víð-
tæk áhrif á öldrunarþjónustu á
Suðurnesjum.
Á Suðurnesjum búa um 22 þús-
und manns, þar af um 1.600 ein-
staklingar sem eru 67 ára og
eldri. Í dag eru 87 hjúkrunarrými
en samkvæmt þarfagreiningu fé-
lags- og tryggingamálaráðuneyt-
isins vantar 29 rými til að mark-
miðum ráðuneytisins sé náð. Í
dag bíða um 40 manns eftir vistun
á hjúkrunarheimili. Á höfuðborg-
arsvæðinu bíða um 94 ein-
staklingar eftir vistun á hjúkr-
unarheimili.
Í ársuppgjöri Landlæknisemb-
ættisins fyrir árið 2009 er fjölda
hjúkrunarrýma á íbúa 67 ára og
eldri á hverju landsvæði mjög
misjafnlega skipt. Að meðaltali
eru 13 íbúar 67 ára og eldri á
hvert hjúkrunarrými á landinu
öllu en á Suðurnesjum eru 19 íbú-
ar 67 ára og eldri á hvert rými.
Á Vesturlandi eru hlutfallslega
flest rými fyrir aldraða en þar eru
8 einstaklingar um hvert rými.
Á hverjum tíma bíða um 10
aldraðir á sjúkradeildum Heil-
brigðisstofnunar
Suðurnesja (HSS)
eftir hjúkrunarrým-
um við óviðunandi
aðstæður, oft mán-
uðum saman .
Á Suðurnesjum er
sem betur fer afar
öflug heimahjúkrun
og þess alltaf gætt
að sjúklingar geti
verið eins lengi
heima og mögulegt
er. Heimahjúkrun er
með sólarhrings-
vaktir með lyflækni
á bak við sig. Þar að auki hefur
heimahjúkrun 8 rými á 5 daga
hvíldar- og endurhæfingardeild
HSS. Þetta fyrirkomulag gerir
eldri borgurum kleift að vera
lengur heima. Þannig hefur verið
hægt að brúa hið mikla bil sem er
öldruðum augljóslega í óhag á
svæðinu.
Hvað ef niðurskurðartillögur
ná fram að ganga?
Ef niðurskurðartillögur heil-
brigðisráðuneytisins ná fram að
ganga er ljóst að bjargráð heima-
hjúkrunar eru brostin. Þjónusta
sjúkrahússviðs verður í skötulíki
sem mun hafa þau áhrif að aldr-
aðir sem bíða eftir úrlausn þurfa
að sækja áðurnefnda þjónustu til
Reykjavíkur. Þau ráð sem heima-
hjúkrun mun þá búa yfir duga
ekki til. Afleiðingarnar verða
lengri bið og vaxandi erfiðleikar
fyrir bæði aldraða og fjölskyldur
þeirra.
Hvað um líknandi meðferð?
Heimahjúkrun sinnir öflugu
líknarstarfi með stuðningi lyf-
lækna sem eru starfandi á sjúkra-
hússviði. Hvað verður um þá
þjónustu við niðurskurðinn?
Verða aldraðir fluttir hreppaflutn-
ingi til Reykjavíkur til að eyða
sínum síðustu ævidögum? Munu
þeir einstaklingar sem berjast við
krabbamein og tapa stríðinu við
sjúkdóminn þurfa að eyða sínum
síðustu ævidögum á líknardeild í
Reykjavík?
Hvað um þá langveiku?
Hverjir eru í stakk búnir til að
mæta langveikum Suðurnesjabú-
um sem hafa notið þjónustu
heimahjúkrunar og þjónustu á
sjúkrahússviði? Munu langveikir
einstaklingar eins og krabba-
meinssjúklingar sem koma í sér-
hæfðar lyfjagjafir vikulega þurfa
að sækja þá þjónustu til Reykja-
víkur?
Niðurlag – samantekt
Það er ljóst að ef niðurskurð-
artillögur í heilbrigðismálum á
Suðurnesjum ná fram að ganga
mun sú þjónusta sem fjallað hefur
verið um hér að framan riða til
falls. Ekki er séð að Landspítali –
háskólasjúkrahús(LSH) geti með
nokkru móti tekið við keflinu af
Suðurnesjum án aukins tilkostn-
aðar. Eitt er víst að þjónustan
mun skerðast verulega við nið-
urskurðinn og kostnaður sem ekki
er hægt að flýja mun færast yfir
á hinn veika og hinn aldraða og
fjölskyldur þeirra. Til hvers er
verið að taka svona afdrifaríkar
ákvarðanir þegar allt bendir til
þess að þær muni valda meiri
skaða en ábata þegar upp er stað-
ið?
Viðmið í heilbrigðisþjónustu
fyrir aldraða á Suðurnesjum
Eftir Bryndísi
Guðbrandsdóttur
og Þórunni Benediktsdóttur
» Að meðaltali eru 13
íbúar 67 ára og eldri
á hvert hjúkrunarrými á
landinu öllu en á Suð-
urnesjum eru 19 íbúar
67 ára og eldri á hvert
rými.
Bryndís
Guðbrandsdóttir
Bryndís er deildarstjóri hvíldar- og
endurhæfingardeildar heimahjúkr-
unar. Þórunn er framkvæmdastjóri
hjúkrunar Heilbrigðisstofnun Suð-
urnesja.
Þórunn
Benediktsdóttir