Morgunblaðið - 30.11.2010, Qupperneq 29

MENNING 29Dómar
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 30. NÓVEMBER 2010
Tónleikar Víkings Heiðarssíðastliðið föstudagskvöldvoru haldnir í tilefni af út-gáfu geisladisks með leik
hans og var efni disksins flutt í
heild sinni þessa kvöldstund.
Partíturnar voru fyrstu verk
Bach, sem gefin voru út, en eru þó
engin bernskubrek. Bach var þá á
fimmtugsaldri og átti hundruð óút-
gefinna verka í fórum sínum og því
er hér um mjög flóknar og marg-
brotnar tónsmíðar um að ræða.
Partíturnar byggjast á hinu hefð-
bundna svítuformi með hornstein-
unum fjórum (allemande, courante,
sarabande og gigue) en innahalda
auk þess aðra kafla, þar sem Bach
sýnir fram á færni sína í tón-
smíðum og stílbrigðum. Þær tvær
partítur, sem fluttar voru, eru að
mörgu leyti mjög ólíkar og saman
spanna þær nær ótrúlega vídd í
stíl- og litbrigðum.
Eftir hlé voru síðan 24 prelúdíur
Chopin á dagskrá, sem hann lauk
við á Mallorca árið 1839. Tíu árum
áður hafði kollegi hans Mendels-
sohn stjórnað flutningi Mattheus-
arpassíunnar eftir J.S. Bach í Berl-
ín og þannig endurvakið áhuga
tónlistarunnenda á tónlist hans.
Chopin er greinilega undir þessum
áhrifum þegar hann semur prelúdí-
ur sínar enda er skyldleikinn í
formi auðsær við Das wohltemper-
ierte Klavier eftir meistara Bach.
Prelúdíur Chopin eru ákaflega fjöl-
breyttar, bæði í lengd og stíl. Sú
stysta er aðeins 16 taktar að lengd
en þarna bregður einnig fyrir
lengri smíðum, noktúrnum, mas-
úrkum og etýðum. Í efnisskrá tón-
leikanna skrifar Víkingur Heiðar:
„Hægt er að líta á prelúdíurnar
sem eins konar vinnustofu tón-
skáldsins, ekki ósvipað því sem
bagatelluformið var Beethoven.
Þær voru vettvangur fyrir kjark-
miklar tilraunir með hljómfræði,
form og ekki síst ljóðrænu; hversu
mikið væri hægt að tálga formið án
þess að skerða frásögnina“.
Eins og ráða má af ofansögðu
reynir mjög á flytjandann í fjöl-
breyttri efnisskrá sem þessari og
þar var ekki komið að tómum kof-
unum hjá Víkingi Heiðari. Þó svo
að pedalar flygilsins virtust ekki
ávallt vinna sem skyldi á við-
kvæmum lokatónum var flutningur
hans í einu orði sagt frábær þetta
kvöld. Hvort sem um var að ræða
langar seiðandi laglínur Bachs eða
hina krómatísku tónavefi Chopins,
þá hafði Víkingur Heiðar það full-
komlega á valdi sínu og flutningur
hans var allt að því óaðfinnanlegur.
Og túlkun hans á allemande-köflum
partítanna ein og sér hefði nægt til
þess að undirritaður hefði farið al-
sæll heim að tónleikum loknum,
líkt og hann gerði.
Salurinn
Útgáfutónleikarbbbbn
J.S. Bach: Partítur nr. 2 og nr. 5. Frédér-
ic Chopin: 24 Prelúdíur op. 28. Víkingur
Heiðar Ólafsson, píanó. Föstudaginn 26.
nóvember kl. 20.00.
SNORRI
VALSSON
TÓNLIST
Frábærir tónleikar!
Morgunblaðið/Eyþór
Víkingur Heiðar „...flutningur hans var allt að því óaðfinnanlegur.“
Doktorsnemi í sagnfræðisem hikar ekki við aðstinga sér í ljónagryfju áheiður
skilinn fyrir hug-
rekkið. En Unnur
Birna Karlsdóttir
gerir enn betur,
þessi stytta út-
gáfa af ritgerð
hennar er fag-
mannlega unnin
úttekt á deilunum
um virkjun fall-
vatna landsins síðustu hundrað árin,
deilur þar sem tilfinningar okkar
leika ekki minna hlutverk en töl-
urnar.
Unnur Birna rekur þau viðhorf
sem stýrt hafa skoðunum manna á
nýtingu náttúruauðlinda, vís-
indabyltingu og skynsemishyggju
18. aldar, rómantík Jónasar. Skáldin
töluðu um fegurð og blíðu íslenskrar
náttúru en einnig hina háleitu, ótta-
legu fegurð hennar eins og Benedikt
Gröndal orðaði það. Þjóðern-
ishyggja hefur einnig leikið sitt hlut-
verk. Annars vegar hylla menn feg-
urð landslagsins, hins vegar vilja
þeir nýta náttúruna til að bæta kjör-
in.
Annars vegar er það sem höfund-
urinn kallar mannhverfa afstöðu,
hins vegar visthverf afstaða til nátt-
úrunnar. Unnur er vafalaust ekki
hlutlaus í þessum deilum fremur en
ég eða þú. En hún er málefnaleg.
Hún rekur líka hiklaust ýmis
skringileg ummæli sem tíðarandinn
samþykkti þá en hafnar núna.
Bjarni frá Vogi, íhaldsmaður
snemma á 20. öld, var á móti stór-
iðju, flytja yrði inn þúsundir er-
lendra verkamanna, þjóðernið gæti
glatast. Þeir gætu blandast heima-
mönnum. Bjarna hugnaðist það
ekki, kynbótamenn yrðu samt að
meta það. „En vita þykist jeg, að
væri um reiðhesta að ræða, myndu
menn ekki vera tiltakanlega hrifn-
ir.“
Heiðursmenn hvöttu til þess fyrir
liðlega hálfri öld að allt yrði virkjað,
jafnvel Gullfoss. Nú hafa þeir dregið
í land, æ fleiri viðurkenna að fara
verði varlega og setja mörk.
Unnur gerir ágætlega skil heit-
ustu deilunum, Laxárvirkjun,
Blöndu, Þjórsárverum sem enn er
deilt um en eru, hvað sem öðru líður,
fyrsti stóri sigurinn sem umhverf-
isverndarsinnar unnu. En er hægt
að njóta og nýta? Unnur bendir á að
alltaf hljóti að felast í því þversögn,
menn reyni bæði að halda og sleppa.
Nýting, virkjun með lóni og annarri
mikilli röskun á hálendinu merki að
við fórnum einhverju, stundum
miklu eins og gert var við Kára-
hnjúka þegar tugir fossa hurfu og
stórt svæði fór undir vatn.
Forvitnilegt hefði verið ef hún
hefði farið betur í saumana á úlfa-
kreppunni sem margir umhverf-
issinnar eru í þegar kemur að lofts-
lagsbreytingum og virkjunum.
Formaður loftslagsnefndar SÞ, Raj-
endra Pachauri, sagði á sínum tíma
Íslendingum að þeir ættu að sjálf-
sögðu að nýta fallvötnin til að fram-
leiða hreina orku, þannig gætu þeir
dregið úr hættunni á hnattrænni
hlýnun. Ekki orð um fegurðina.
Þar sem fossarnir falla – Náttúrusýn
og nýting fallvatna á Íslandi 1900-
2008 bbbbn
Eftir Unni Birnu Karlsdóttur. Hið ís-
lenska bókmenntafélag gefur út.
305 bls.
KRISTJÁN
JÓNSSON
BÆKUR
Hin „óttalega fegurð“ og við
Unnur Birna Karlsdóttir
Kettir eru kenjótt dýr ogallur gangur á því hversuvel mannfólk kann viðketti. Sumir eru ein-
staklega elskir að
köttum á meðan
aðrir geta vart
hugsað sér að
snerta þá.
En hvort sem
fólk elskar eða
hatar ketti eru
þessar skepnur
hluti af þéttbýlissamfélagi manna.
Og af því hafa löngum hlotist deilur.
Fólki finnst sitt hvað um það hversu
frjálsir kettir eigi að vera í samfélagi
okkar mannanna, hvaða lög og regl-
ur eigi að gilda.
Gunnar Theodór Eggertsson hef-
ur skrifað þessa litlu bók til varnar
köttum, af því tilefni að í sveitarfé-
laginu Árborg var lausaganga katta
bönnuð í sumar og eigendur skikk-
aðir til að hafa ketti sína í bandi.
Meginuppistaða bókarinnar er
smásagan Kettirnir í Chernobyl en í
henni ræða tveir menn saman um
ketti og hitta fólk sem leggja orð í
belg. Gunnar segist byggja sögu
þessa að mestu á heiftarlegum um-
ræðum sem áttu sér stað á Facebo-
ok-síðu hans eftir að hann brást
reiður við lausagöngubanninu. Af
þeim sökum verð-
ur þessi saga ekki
saga í þeim skiln-
ingi sem flestir
leggja í það hug-
tak, heldur meira
eins og spjall eða
allsherjar flaum-
ur af innleggjum í
umræðu um frelsi
katta. Allt eru
þetta athygl-
isverð sjónarmið og þarna er velt
upp bæði heimspekilegum og sið-
ferðilegum hliðum á sambýli okkar
mannanna við hin dýrin. Sannarlega
höfum við öll gott af því að staldra
við þessa umræðu.
Aftan við aðalsöguna koma svo
fimm stuttar ritsmíðar frá öðrum en
Gunnari og sú sem hitti mitt katt-
arhjarta er síðasta sagan í bókinni,
eftir hann Þorstein Erlingsson, um
nábúana. Ég velti því fyrir mér
hvort fleiri svoleiðis sögur væru
kannski besta leiðin til að verja
ketti: Segja af þeim sannar sögur
sem sýna okkur sálina í þeim.
Þar sem Gunnar segir í inngangi
að hann hafi verið alinn upp með það
að leiðarljósi að bera virðingu fyrir
öðrum dýrum og að hann hafi æv-
inlega skynjað sig sem hluta af heimi
katta, skal engan undra að hann
standi upp þeim til varnar og er það
vel. Eflaust veitir ekki af að einhver
geri það, þegar þrengt er að köttum.
Þessi bók er hið ágætasta innlegg
í umræðuna um ketti og menn.
Þetta er hugsjónabók og allur
ágóði af sölu hennar rennur óskiptur
til Kattholts.
Vert er að taka fram að ákvörð-
unin í Árborg um bann við lausa-
göngu katta hlaut mikla gagnrýni og
var endurskoðað og nú eru kettirnir
lausir úr ólinni.
Köttum til varnar
bbbnn
Eftir Gunnar Theodór Eggertsson.
JPV 2010.
KRISTÍN HEIÐA
KRISTINSDÓTTIR
BÆKUR
Um ketti, frá
köttum til katta
Gunnar Theódór
Eggertsson
568 8000 – borgarleikhus.is – midasala@borgarleikhus.is
Ofviðrið (Stóra sviðið)
Mið 29/12 kl. 20:00 frums Fim 13/1 kl. 20:00 6.k Mið 26/1 kl. 20:00
Sun 2/1 kl. 20:00 2.k Þri 18/1 kl. 20:00 Sun 30/1 kl. 20:00 8.k
Lau 8/1 kl. 20:00 3.k Mið 19/1 kl. 20:00 Sun 6/2 kl. 20:00 9.k
Sun 9/1 kl. 20:00 4.k Fös 21/1 kl. 20:00 7.k Fim 10/2 kl. 20:00 10.k
Mið 12/1 kl. 20:00 5.k Þri 25/1 kl. 20:00
Ástir, átök og leiftrandi húmor
Fólkið í kjallaranum (Nýja svið)
Mið 1/12 kl. 20:00 23.k Fim 9/12 kl. 20:00 26.k Lau 11/12 kl. 19:00
Sun 5/12 kl. 20:00 24.k Fös 10/12 kl. 19:00 27.k Sun 12/12 kl. 20:00
Mið 8/12 kl. 20:00 25.k Fös 10/12 kl. 22:00
Sýningum lýkur í desember
Fjölskyldan (Stóra svið)
Fös 3/12 kl. 19:00 7.k Fim 30/12 kl. 19:00 Sun 23/1 kl. 19:00
Lau 4/12 kl. 19:00 8.k Fös 7/1 kl. 19:00
Lau 18/12 kl. 19:00 9.k Lau 15/1 kl. 19:00
"Stjörnuleikur sem endar með flugeldasýningu", BS, pressan.is
Jesús litli (Litla svið)
Mið 1/12 kl. 20:00 10.k Fim 9/12 kl. 20:00 15.k Lau 15/1 kl. 16:00 Ak.eyri
Fim 2/12 kl. 18:00 aukas Fös 10/12 kl. 19:00 aukas Lau 15/1 kl. 20:00 Ak.eyri
Fim 2/12 kl. 20:00 11.k Lau 11/12 kl. 19:00 aukas Sun 16/1 kl. 16:00 Ak.eyri
Fös 3/12 kl. 19:00 8.k Sun 12/12 kl. 20:00 16.k Sun 16/1 kl. 20:00 Ak.eyri
Fös 3/12 kl. 21:00 9.k Fim 16/12 kl. 20:00 Þri 18/1 kl. 20:00 Ak.eyri
Lau 4/12 kl. 19:00 12.k Lau 18/12 kl. 19:00 Mið 19/1 kl. 19:00 Ak.eyri
Lau 4/12 kl. 21:00 13.k Lau 18/12 kl. 21:00 Mið 19/1 kl. 21:00 Ak.eyri
Þri 7/12 kl. 20:00 aukas Mið 29/12 kl. 19:00 aukas Fim 20/1 kl. 19:00 Ak.eyri
Mið 8/12 kl. 20:00 14.k Fim 30/12 kl. 19:00 Fim 20/1 kl. 21:00 Ak.eyri
Sýningar 2/12 kl 18 og 7/12 kl 20 verða túlkaðar á táknmáli
Jesús litli - leikferð (Hamraborg)
Lau 15/1 kl. 16:00 Sun 16/1 kl. 20:00 Mið 19/1 kl. 21:00
Lau 15/1 kl. 20:00 Þri 18/1 kl. 21:00 Fim 20/1 kl. 19:00
Sun 16/1 kl. 16:00 Mið 19/1 kl. 19:00 Fim 20/1 kl. 21:00
Sýnt í Menningarhúsinu Hofi á Akureyri
Faust (Stóra svið)
Fim 6/1 kl. 20:00 Sun 16/1 kl. 20:00
Fös 14/1 kl. 22:00 Fim 20/1 kl. 20:00
Aukasýningar á Íslandi vegna fjölda áskorana
Horn á höfði (Litla svið)
Lau 4/12 kl. 14:00 aukas Sun 12/12 kl. 14:00 aukas
Gríman 2010: Barnasýning ársins - síðustu sýningar
Gjafakort - gjöf sem sem aldrei gleymist
Ath. Sýningar hefjast kl. 19:00
Nánar á leikhusid.is
Sími miðasölu 551 1200
Mbl, GSP
ÞJÓÐLEIKHÚSIÐ