Íslenskt mál og almenn málfræði

Ataaseq assigiiaat ilaat

Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2003, Qupperneq 61

Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2003, Qupperneq 61
59 Saga ábendingarfomafnsins sjá sé mjög langt á veg komin. Forvitnilegt væri að skoða hversu lengi myndin þenna hélst í málinu eftir 16. öld, en það verður ekki gert nema að mjög takmörkuðu leyti hér. I söfnum OH eru níu dæmi um myndina þenna. Öll eru þau úr rit- Urn frá miðri 19. öld eða enn yngri ritum. Þetta eru þá vísast dæmi um lærða notkun, ekki síst í ljósi þjóðemisvakningar 19. aldar, og þeirrar aðdáunar á öllu gömlu sem fylgdi í kjölfarið. Menn áttu þá til að taka UPP fornar orðmyndir, a.m.k. í riti.24 Af þessu verður því ekki séð hversu lengi myndin þenna hélst í tal- máli, en gera mætti ráð fyrir að hún hafi verið horfin úr daglegu tali Urn 1600. Breytingin þenna —> þennan er komin svo langt á veg í Guð- brandsbiblíu að myndin þenna hefur varla tíðkast lengi eftir 1584. 4-5 Breyting 4\ þetta —> þettað Síðasta breytingin á beygingu fomafnsins sjá er þetta —> þettað í nf. og Þf-hk.et. Hún er frábmgðin hinum breytingunum að því leyti að hún hefur ekki náð að festa sig í sessi í málinu eða er enn að breiðast út. Að Himnsta kosti kemur stundum fyrir að fólk standi í þeirri trú að mynd- ln ..eigi að vera“ þettað, en verði oftast þetta sökum óskýrmælis. I OH em alls 13 dæmi um orðmyndina þettað, og elsta dæmið er Ur bréfabók Þorláks biskups Skúlasonar (1597-1656). Fmmrit bréfa- bókarinnar er glatað, en til er afrit frá síðari hluta 17. aldar. Skrifarar eru ýrosir, en talið er að öll bókin hafi verið skrifuð í biskupstíð Gísla horiákssonar, sonar Þorláks biskups (Bréfabók Þorláks biskups Skúla- s°nar 1979:xxii-xxiii). Myndin þettað getur því verið kynslóð yngri en Þorlákur og mið 17. öld kann að vera upphafstími breytingarinnar Þetta -^þettað. Næstelsta dæmið um myndina þettað í OH er úr hand- ritinu JS 496, 8vo. Þar segir (bls. 315-316): Meðal þess sem menn á 19. öld tóku að beygja að fomum hætti vom eignar- ornöfnin okkarr, ykkarr og yð(v)arr (sbr. Katrínu Axelsdóttur 2002:141-142). Þessi °möfn vom þó horfin úr málinu á 17. öld. Tvítala, sem hvarf að mestu á 17. öld, var StUndum notuð af lærðum mönnum á 19. öld, og þá var einnig stundum gerður grein- arniunur á œ og * en þau hljóð féllu saman á 13. öld (Helgi Guðmundsson /-:! 08— 110). Hér að framan (4.1) kom fram að til em dæmi um hinar fomu mynd- nþvísa og þeima frá 19. og 20. öld.
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132
Qupperneq 133
Qupperneq 134
Qupperneq 135
Qupperneq 136
Qupperneq 137
Qupperneq 138
Qupperneq 139
Qupperneq 140
Qupperneq 141
Qupperneq 142
Qupperneq 143
Qupperneq 144
Qupperneq 145
Qupperneq 146
Qupperneq 147
Qupperneq 148
Qupperneq 149
Qupperneq 150
Qupperneq 151
Qupperneq 152
Qupperneq 153
Qupperneq 154
Qupperneq 155
Qupperneq 156
Qupperneq 157
Qupperneq 158
Qupperneq 159
Qupperneq 160
Qupperneq 161
Qupperneq 162
Qupperneq 163
Qupperneq 164
Qupperneq 165
Qupperneq 166
Qupperneq 167
Qupperneq 168
Qupperneq 169
Qupperneq 170
Qupperneq 171
Qupperneq 172
Qupperneq 173
Qupperneq 174
Qupperneq 175
Qupperneq 176
Qupperneq 177
Qupperneq 178
Qupperneq 179
Qupperneq 180
Qupperneq 181
Qupperneq 182
Qupperneq 183
Qupperneq 184
Qupperneq 185
Qupperneq 186
Qupperneq 187
Qupperneq 188
Qupperneq 189
Qupperneq 190
Qupperneq 191
Qupperneq 192
Qupperneq 193
Qupperneq 194
Qupperneq 195
Qupperneq 196

x

Íslenskt mál og almenn málfræði

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Íslenskt mál og almenn málfræði
https://timarit.is/publication/832

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.