Ljósmæðrablaðið - 15.11.2001, Blaðsíða 6

ómeðhöndluðum heilsufarsvandamálum (Tew
1995; Wagner 1994; Arney 1994). Á íslandi
skipulagði hjúkrunarfélagið Líkn mæðravernd
fyrir konur í Reykjavík árið 1928 og var það
fyrsti vísir að skipulagðri mæðravernd hér á
landi (María Pétursdóttir 1969 Ingibjörg
Magnúsdóttirl985;).
Gildi og árangur mæðraverndar
fyrstu heimsókn í mæðravemd. Þessi rannsókn
leiddi í ljós að þættir sem tengdust líkamlegri
líðan og upplýsingar um líkamlegt heilsufar
komu álíka oft fyrir í viðtalinu og umQöllun
um andlega og félagslega þætti ásamt þáttum
sem tengjast mæðravemd og lifnaðarháttum á
meðgöngu til samans. Rannsóknin sýndi einnig
að ljósmóðirin var sá aðili sem stýrði
samskiptunum og leiddi samræðurnar.
Ýmsir hafa bent á að
meðgangan sé sá tími í lífi
fólks sem það er hvað
móttœkil egast fyri r frœðslu
og leiðbeiningum og því sé
hlutverk Ijósmœðra ekki síður
það að styrkja verðandi
foreldra í aó undirbúa sig
fyrir breyttar aðstœður.
Á íslandi hefúr eins og í mörgum vestrænum
ríkjum verið umræða undanfarin ár um gildi
og árangur mæðraverndar. Skiptar skoðanir
hafa verið á þeim forsendum sem
mæðraverndin byggir á og hvort umönnun og
eftirlit á meðgöngu skuli eingöngu metið á
grundvelli líkamlegra þátta. Sýnt hefur verið
frarn á að skipulögð mæðravemd hefúr jákvæð
áhrif á lækkun ungbarnadauða en oft er erfitt
að meta hvað það nákvæmlega er í
mæðraverndinni sem hefur áhrif á árangur.
Ýmsir hafa bent á að meðgangan sé sá tími í
lífi fólks sem það er hvað móttækilegast fyrir
fræðslu og leiðbeiningum og því sé hlutverk
ljósmæðra ekki síður það að styrkja verðandi
foreldra í að undirbúa sig fyrir breyttar aðstæður
(Page 1998; Ljósmæðrafélag íslands 2000).
Rannsóknum á meðgöngu hefur fjölgað
undanfarin ár og em líkur á að sú þróun haldi
áfram, sérstaklega varðandi fósturrannsóknir.
Meiri tækni gerir okkur kleift að fylgjast nánar
með líkamlegri líðan móður og fósturs og hefúr
þetta áhrif á viðhorf verðandi mæðra og
ljósmæðra til þeirrar þjónustu sem felst í
mæðravernd. Hins vegar hefur innihald
mæðraverndar lítið verið kannað. í rannsókn
Lehrman (1981) var upplýsinga aflað úr fyrstu
komu kvenna í mæðravernd og var notuð til
þess myndbandstækni. Greindir voru nokkrir
þættir sem að lýstu samskiptunum. Þættirnir
voru greindir á grundvelli þess hve oft þeir
komu fyrir í samskiptum kvenna og ljósmæðra
og hve miklum tíma var eytt í þá. Þessir þættir
voru: samfelld þjónusta, fjölskyldumiðuð
þjónusta, fræðsla og ráðgjöf, sveigjanleiki í
þjónustu, ákvarðanataka skjólstæðings og tími.
Methven (1980) kannaði hvað fór fram í fyrstu
komu til ljósmóður en tengdi umfjöllun sína
aðallega við það skipulag sem ljósmæður vinna
við. Að hennar mati hefúr form skráningar og
áherslur í skráningu ráðandi áhrif á samskipti
ljósmóður og konunnar. Rannsókn Olson,
Sandmann og Janson sem gerð var 1996 og
náði til fimm heilsugæslustöðva í Svíþjóð lýsti
samskiptum ljósmóður og verðandi foreldra í
Hvað felst í mæðravernd ? Sjónarhorn
kvenna og ljósmæðra
í ýmsum rannsóknum hafa viðhorf kvenna til
þjónustu á meðgöngu verið könnuð. Athygli
hefur helst beinst að viðhorfi kvenna til
skipulagningar mæðravemdar en minni gaumur
hefúr verið gefinn að innihaldi þjónustunnar.
Hirst (1998) telur að í grundvallaratriðum séu
allar konur að leita eftir því sama í mæðravemd.
Þessi atriði em: að fá útskýringar, að vera sýnd
virðing og geta látið í ljós óskir sínar. Rannsókn
Williamson og Thomson (1996) sýndi að þeir
þættir sem lúta að innihaldi þjónustunnar og
skipta konur mestu máli eru; að fylgst sé með
barninu, fullvissa um að allt sé i lagi og
samfelld þjónusta. Fjölmargar rannsóknir hafa
sýnt fram á gildi þess að þekkja þann sem
veitir þjónustuna ( Walsh 1998, McCourt og
Page 1996, Department of Health 1993).
Rannsóknir hafa einnig sýnt að konur sem
hitta oftar sama fagaðila í mæðravernd eru
líklegri til að skilgreina þjónustuna sem góða
þjónustu (Flessig og Kroll 1996). Handler
(1996) athugaði samband milli mismunandi
þjónustuforma í mæðravernd og ánægju hjá
konum á meðgöngu. Þrátt fyrir að haldgóða
skilgreiningu vantaði í rannsóknina varðandi
mismunandi þjónustuform sem stóðu konunum
til boða þá komu í ljós þeir þættir sem konumar
mátu helst. Þeir voru; “the art of care” sem
getur átt við virðingu og skilning á þeirri
reynslu sem konan býr yfir auk eðli samskipta
milli verðandi mæðra og fagfólks. Klinisk
færni þess sem sér um mæðraverndina og það
að hitta sama fagaðila vóg einnig þungt.
Undanfarin ár hefúr umræða meðal ljósmæðra
farið vaxandi varðandi skipulag og innihald
þeirrar þjónustu sem veitt er. Umræðan hefúr
þó frekar tengst skipulagi þjónustunnar þar
með talið þáttum eins og hver veitir þjónustuna
og mismunandi þjónustuformum. Fremur lítið
hefur verið gert af því að meta viðhorf
ljósmæðra til innihalds þeirrar þjónustu sem
þær eru að veita. Þetta er flókið fyrirbæri þar
OLjósmæðrablaðið
nóv 2001