Bændablaðið - 30.03.1999, Qupperneq 14

14
BÆNDABLAÐIÐ
Þriðjudagur 30. mars 1999
Dúnbúskapur
Senn fer að vora, og þá líður að
þeim tíma að „hreiðra sig blikinn
og æðurinn fer“.
Þá falla til árlega mikil verð-
mæti, á nokkrum vikum, sem
bændur og búalið leggja sig fram
við að nýta og forða frá skemmd-
um, hreinsa síðan og gera að dýr-
mætri útflutningsvöru.
Islenskur æðardúnn er, og hef-
ur lengi verið, nokkuð sem við
gjaman státum af, högnumst á, og
kappkostum að gera orðstír hans
sem bestan.
Dúnninn okkar er aðeins lítið
brotabrot af því fyllingarefni í
sængur sem notað er í heiminum
og er þar í samkeppni við margt
annað, eins og fiður, gæsa- og
andadún og gerviefni sem stöðugt
verða fullkomnari. Vegna
yfirburða varðandi eiginleika og
gæði er hann oftast í háu verði og á
að vera það. Hann nýtur engra
framleiðslustyrkja og verður að
standa á eigin fótum.
A undanfömum ámm hefur
áhugi fyrir æðarvarpi og dúntekju
aukist. Tekist hefur að auka fram-
leiðsluna vemlega, eftir langt sam-
dráttartímabil þar áður. Ýmislegt
veldur því s.s. fræðsla og leiðbein-
ingaþjónusta, hátt útflutningsverð
og næg eftirspum, annað slagið,
og ekki síst má nefna vélvæðingu
við hreinsun dúnsins. Sú
verkþekking sem þar hefur orðið
til er heimafengin, sénslensk og
skapar okkur sérstöðu á markaðn-
um. Hreinsun dúnsins miðast við
að fjarlægja úr honum mslið sem
blandast saman við hann í hreiðr-
unum. Til þess er hann þurrkaður,
hitaður, "krafsaður" og fjaðratínd-
ur í vélum og síðast í höndum. Að
því loknu ,er hann laus við öll
óhreinindi og lífvemr, að því að
talið hefur verið, og orðinn að
þeirri eftirsóttu afburða vöm sem
hefðarfólk heimsins kaupir háu
verði. Stundum hafa menn reynt
að ófrægja hann og komið á kreik
getsökum um að æðarfugl sé í út-
rýmingarhættu vegna þess að hann
sé drepinn og reyttur, bæði lifandi
og dauður, af dúnframleiðendum.
Slíkum öfugmælum hefur þó tekist
að vísa á bug, enda hér um að ræða
jákvæðustu nytjar af villtum dýr-
um sem hægt er að hugsa sér.
Næg eftirspum og hátt verð
hafa freistað margra til að flytja út
dún undanfarið, eftir að frjálsræði
jókst á því sviði. Samkeppni hefur
þá stundum leitt til verðhækkunar
til bænda. Þó má segja að í því efni
sem öðrum sé kapp best með for-
sjá. Hvað eftir annað hefur það
gerst, þegar verðið er orðið mjög
hátt, að dregið hefur úr eftirspum.
Augljós ástæða sýnist þá vera of
hátt verð og krafa markaðarins um
verðlækkun. Stundum hefur sala
ekki aukist á ný fyrr en eftir mikla
verðlækkun. Síðan hefur sótt í
sama horfið, verðhækkanir, sölu-
tregðu og lágt verð. Dúnbændur
em flestir sammála um að þetta sé
óviðunandi, og margir óttast að
þetta ástand dragi úr áhuga bænda
á þessari gömlu séríslensku bú-
grein. Full ástæða er til að ætla að
reglubundnar og miklar verðsveifl-
ur dragi úr áhuga kaupenda á þess-
ari vöm, enda enginn hörgull á
margs konar öðmm fyllingar-
efnum, miklu ódýrari. Öllum ætti
að vera ljóst að meiri stöðugleiki á
verði æðardúns, jafnt sem annarri
vöm, er nauðsynlegur, og að hinar
miklu verðsveiflur geti verið afar
óheppilegar. Margendurtekin
reynsla á að geta sagt okkur hversu
langt má ganga í verðkröfum.
Stundum hefur hagstætt verð hald-
ist stöðugt um langt skeið, þar til
einhver útflytjandinn fór að bjóða
bændum hærra verð, sem strax
leiddi til framangreindrar atburða-
rásar. Bæði bændum og æðardúns-
útflytjendum mun yera fullljós
þörfin fyrir jafnvægi og stöðug-
leika, en í hita leiksins leiðast þó
einstaklingar út í sömu
atburðarásina, aftur og aftur. Þeir
bjóða bændum hærra og hærra
verð til að ná í dúninn þegar vel
gengur að selja, en hafa síðan for-
ystu um að lækka verð þegar dreg-
ur úr eftirspum. Stundum eru það
sömu menn sem hæst tala um háa
verðið sem hægt væri að fá með
réttum útflutningsaðferðum og
sem síðan hafa fmmkvæði að
miklum verðlækkunum.
Nú heyrist stundum að það séu
auðvitað kaupendur sem ráði dún-
verðinu frekar en seljendur. Þeir
síðamefndu verði einfaldlega að
taka því sem í boði er hverju sinni.
Þetta er þó augljóslega rangt í að-
alatriðum. Staða okkar við æðar-
dúnsframleiðslu, þar sem við meg-
um heita einráðir, er þannig að við
ættum að geta ráðið miklu um
verðlagningu og jafnvel haft í
hendi okkar hvort dúnninn heldur
stöðu sinni á heimsmarkaði. Að
nauðsynlegum stöðugleika gætu
staðið jafnt útflytjendur sem æðar-
bændur.
Heyrst hafa kenningar um að
hægt sé að selja dún á ofurverði
með réttum aðferðum. Ein þeirra
er að þvo dúninn eftir að búið er að
fullhreinsa hann. Ekki hefur þá
komið fram hvort þvottur í upphafi
skuli endast í áratugi eða í mánuð.
Margir munu þó telja dúnþvott
óþarfan þrátt fyrir hugmyndir
sumra kaupenda um slíkt. Kaup-
endur eiga þess þá kost að ástunda
sinn dúnþvott sjálfir, framvegis
sem hingað til, meðan slíkt skilar
ekki hærra verði til framleiðenda.
Einhverjir hafa freistað þess að
auka hagnað dúnframleiðenda með
þvottinum og komið sér upp
aðstöðu og tækjum til dúnþvottar.
Ekki hefur komið fram að dúnninn
verði auðseljanlegri eftir þá
meðferð. Þess vegna flytur víst
enginn út þveginn dún um þessar
mundir þrátt fyrir að þungt sé fyrir
fæti með dúnsölu eins og er.
Óseldur dúnn hefur safnast fyrir,
eftir síðasta
verðsprengingaruppátæki, og sér
ekki fyrir endann á því ævintýri.
Ævintýramennskan og patent-
lausnimar sumar hafa ekki dugað
enn sem komið er.
Tryggur markaður, og stöðugt
verð, mun reynast dúnframleið-
endum best og með samstöðu eiga
þeir að geta ráðið einhverju um
hagsmunamál sín.
Ásgeir Gunnar Jónsson,
Stykkishólmi
Eysteinn G. Gíslason, Skáleyjum
Jón Benediktsson, Höfnum
Jónas Helgason, Æðey
Pétur Guðmundsson, Ófeigsfirði
Sigurður Þórólfsson, Innri -
Fagradal
*Litir á
merkjunum
samkvæmt
reglum um
varnarsvæði
búfjár
*Bæjarnúmer
er prentað á
aðra hlið
merkis
*Raðnúmer
eru prentuð á hina hliðina
*Hægt að fá stök númer eftir óskum
*Lambamerkin okkar eru íslensk
framleiðsla
Pantið merkin sem fyrst!
Plastiðjan Bjarg - Iðjulundur
STARFSÞJALFUN / VERNDUÐ VINNA
Dalsbraut 1, 600 Akureyri
sími 461-4606, fax 461-2995
netfang: plast.bjarg@isholf.is
Jörð til sölu
Til sölu jörðin Stórhóll, V-Hún. Jörðin getur verið laus til ábúðar
með vorinu. Bústofn og vélar geta fylgt. Bústofn 140 kindur og
15 hross. Fjárhús fyrir 280 fjár, fjós fyrir 12 kýr og mjólkurhús,
byggt 1963. íbúðarhús frá 1950. Fullvirðisréttur 122 ærgildi.
Veiðiréttur í Miðfjarðarvatni og Reyðarlæk. Jörðin er við
þjóðveg nr. 1, 15 km frá Hvammstanga. Réttur áskilinn til að
taka hvaða tilboði sem er eða hafna öllum. Upplýsingar í síma
451-2599 og á kvöldin í síma 567-7697.
Jörð til sölu
Eyði-Sandvík í Sandvíkurhreppi. Jörðin er 183 ha., ræktun er tæp-
lega 30 ha., jörðin er öll vel fallin til ræktunar. Á jörðinni er ágætt
íbúðarhús, fjós fyrir 26 kýr og 15 geldneyti, hlaða, fjárhús fyrir 90
fjár og vélaskemma. Rúmlega 72.000 lítra greiðslumark og ca. 40
ærgildi. Bústofn er um 35 nautgripir og 50 fjár. Mjög góð staðsetn-
ing; innan við 5 km frá Selfossi og klst. akstur til Reykjavíkur.
Nánari upplýsingar eru veittar í síma 482-2849.
Höfundar eru allir æðarbændur.
Lögmenn Suðurlandi, fasteignasala
Austurvegi 3, Selfossi
Opið kl. 09-12 og 13-17.
Valmet - ný sending!
® BÚIJÖFUR
Ný sending komin. Eigum einnig á lager vélar af Mezzo gerðinni. Hagstæðustu verð miðað við gæði. Kynntu þér málið! A Krókhálsi 10,110 Reykjavík, sími 567 5200, fax 567 5218