Bændablaðið - 24.02.2006, Blaðsíða 22

22 Þriðjudagur 28. febrúar 2006
Nýverið var opnaður nýr og glæsi-
legur innidýragarður í dýragarðin-
um Slakka í Biskupstungum. Þar
eru risastór fiskabúr, fuglar og
ýmiskonar smádýr. Garðurinn
verður opinn í vetur fyrir skóla-
hópa og fyrirfram pantaða hópa en
opnar formlega í maí. Garðurinn
er nú orðinn 12 ára og leitast hefur
verið við að byggja upp og bæta á
hverju ári. „Með þessari viðbót
opnast nú möguleikar á taka á
móti hópum í fræðslu og
skemmtiferðir í Slakka allan árs-
ins hring. Veitingaaðstaða og
minigolf er einnig til staðar ásamt
stórum sjónvarpsskjá o.fl. Það er
kjörið að koma með skólahópa að
Slakka þar sem krakkarnir geta í
einni ferð fræðst um dýrin, spilað
minigolf, farið í leiki og fengið sér
pizzu“, sagði Helgi Sveinbjörns-
son, eigandi garðsins í samtali við
blaðið. Allar nánari upplýsingar
um dýragarðinn, móttöku hópa og
tilboð má fá hjá Helga í síma 868-
7626. /MHH
Nýr innidýragarður í Slakka í Biskupstungum
Í Slakka vekur hani nokkur sér-
staka athygli en hann er skírður í
höfuðið á bæjarstjóra Kópavogs-
bæjar, Gunnari Birgissyni. Þetta er
haninn sem olli usla í bænum sl.
sumar út í garði hjá fólki en eftir ít-
rekaðar kvartanir nágranna var
ákveðið að fara með hanan í
Slakka. ./MHH
Norðurferð búfjárræktarklúbbs 2006
Helgina 17. – 19. febrúar sl. fór hópur nemenda frá Hvanneyri í búfjár-
ræktar- og menningarferð norður í land. Ferðin tókst í alla staði mjög
vel. Farið var af stað á föstudagsmorgni og var fyrsti viðkomustaður á
Syðra-Kolugili í Víðidal en þar er myndarlegt fé í nýlegum fjárhúsum.
Næst var stoppað á Stóru-Ásgeirsá í Víðidal og skoðað nýtt hesthús sem
innréttað var í gömlu fjósi á síðasta ári. Síðasti viðkomustaður á föstu-
deginum var gamli bærinn í Glaumbæ í Skagafirði. Á laugardeginum
voru Hrafnagilsbændur fyrst heimsóttir og nýja mjaltahringekjan skoðuð
hjá þeim. Þá var haldið áfram fram Eyjafjörð og næst áð á Gullbrekku en
þar er rekið blandað bú. Þeir, sem ekki kærðu sig um að fara í bæjar-
heimsóknir, fengu leiðsögn um Kjarnaskóg og heimsóttu Minjasafnið á
Akureyri. Eftir hádegi á laugardeginum var farið á starfsstöð skólans á
Möðruvöllum í Hörgárdal, þar fékk hópurinn söguleiðsögn um staðinn
ásamt kynningu á þeim rannsóknum sem þar fara fram. Að lokinni kynn-
ingu á Möðruvöllum var haldið að bænum Skriðu en þar var búið að
safna saman úrvalshrútum af nokkrum bæjum í Hörgárdal og mönnum
gefin kostur á að skoða þá. Um kvöldið fjölmennti hópurinn síðan á ís-
töltmót Bautans í Skautahöllinni á Akureyri. Í heimferðinni á sunnudeg-
inum var komið við á bænum Stóru-Ökrum í Blönduhlíð í Skagafirði og
skoðað nýbyggt fjós sem er frábrugðið mörgum öðrum að því leyti að
það er með keðjufóðurgangi.
Hópurinn vill þakka öllum þeim, sem komu að skiplagningu ferðar-
innar, og þeim sem styrktu hann til fararinnar, en þeir eru: Bændasamtök
Íslands, Bústólpi, Landssamband kúabænda, Kaupfélag Skagfirðinga,
Norðurmjólk, Vélaborg, Lífland, B. Jensen, SS og Kjarnafæði.Án stuðn-
ings þeirra hefði ferðin ekki verið farin.
Fyrir hönd hópsins,Eyjólfur Ingvi Bjarnason.
Myndin hér fyrir ofan var tekin í fjárhús-
unum á Syðra-Kolugili. F.v. Daníel Páls-
son, Hjálmsstöðum, Maríus Snær Hall-
dórsson, Bjarnastöðum, Einar Guð-
mundur Þorláksson, Svalbarði og Árni
Sigurðsson, Presthólum. T.h. er Vigfús
Friðriksson, Valþjófsstað að ræða við á
er hann hitti á bænum Syðra-Kolugili í
Víðidal. Myndin fyrir neðan er tekin í
fjósinu á Gullbrekku. F.v Einar Kári
Magnússon, Hamratungu, Óðinn Gísla-
son, Vöglum, Daníel Pálsson, Hjálms-
stöðum, Birgir Arason, Gullbrekku og
Steingrímur Þór Einarsson, Hvolsvelli.
/Bbl. Eyjólfur Ingvi Bjarnason.
Niðurstöður rannsóknarinnar
sýna að skýrt jákvætt samhengi er
milli kynbótagildis gripanna og
hagnaðar búsins. Jafnframt er
marktækt neikvætt samhengi
milli hlutfalls ófeðraðra kúa og
hagnaðar, sem bendir til þess að
kynbótagildi óþekktra kýrfeðra sé
einungis um 90% af kynbótagildi
þekktra kýrfeðra. Fáar mælingar
aftra því að nákvæmari niðurstöð-
ur fáist, s.s. um hvert er hag-
kvæmasta vægi einstakra eigin-
leika. Verulegur akkur væri í að
fleiri kúabú skiluðu búreikning-
um þannig að auðveldara væri að
framkvæma rannsóknir af þessu
tagi.
Óhætt er að fullyrða að kyn-
bætur hafa haft mikil áhrif á af-
komu bænda. Endur-
vakning umræðunnar
um innflutning á
erfðaefni til kynbóta á
kúastofninum byggir
jafnframt á bjargfastri
trú á arðsemi kyn-
bóta. Hins vegar er
ekki heiglum hent að
finna rannsóknir sem
beinlínis sýna fram á
jákvætt samhengi
milli kynbóta og af-
komu búa. Slíkar
rannsóknir eru að
sjálfsögðu mikilvægt
innlegg í umræðu um
áherslur í ræktunar-
starfi jafnframt því að
gefa vísbendingu um
möguleg arðsemis-
áhrif innflutnings á
erfðaefni og það
hvaða eiginleika ber að hafa í
huga hvað varðar val á erfðaefni
til innflutnings, ef til hans kemur.
Rannsókn að
norskri fyrirmynd
Nýlega voru kynntar niður-
stöður um arðsemi kynbóta fyrir
norska NRF-kynið í Buskap,
tímariti norsku kynbótasamtak-
anna Geno, þar sem nýrri aðferða-
fræði er beitt. Niðurstöður þessar-
ar norsku rannsóknar sýndu að
marktækt, jákvætt samhengi var
milli afkomu búanna og meðal-
talseinkunnar hjarðarinnar fyrir 8
af 10 eiginleikum sem kynbætt er
fyrir í NRF (Steine, Kristófersson
og Guttormsen 2005). Rannsókn-
in sýndi jafnframt fram á að hið
litla vægi sem mjólkurlagni hefur
í norska kynbótamatinu, 24%, er
fyllilega réttlætanlegt útfrá hagn-
aðarsjónarmiði og að aðrir eigin-
leikar, s.s. heilbrigði, júgur og
mjaltaeiginleikar og skap. hafa
umtalsverð jákvæð áhrif á af-
komu búanna. Um mitt síðasta ár
var ákveðið að framkvæma sam-
bærilega rannsókn á samhengi
kynbóta og arðsemi búanna hér á
landi. Niðurstöðurnar liggja nú
fyrir og voru kynntar á síðasta
fræðaþingi landbúnaðarins, 3.
febrúar síðastliðinn (Kristófers-
son og Jónmundsson 2006). Hér
verða gerð skil helstu niðurstöð-
um úr þeirri rannsókn. Áhuga-
samir geta nálgast niðurstöðurnar
í heild sinni á www.landbunad-
ur.is.
Samhengi kynbótagildis
og hagnaðar
Aðferðin sem rannsóknin
byggir á gengur út að finna sam-
hengi veginna meðaltalskynbóta-
eiginleika hjarðarinnar og rekstr-
arniðurstöðu búsins. Notast er við
svokallað takmarkað hagnaðar-
fall, þar sem tekið er tillit til allra
megin þátta í rekstri búsins, bæði
fastra og breytilegra. Rannsókn af
þessu tagi krefst ganga af tvenn-
um toga. Annars vegar er um að
ræða kynbótagögn úr skýrsluhaldi
Bændasamtaka Íslands. Stuðst er
við kynbótagildi föður þegar kyn-
bótagildi kúa er reiknað út. Kyn-
bótagildi föður er mun nákvæmar
ákvarðað en kynbótagildi kúa.
Nokkuð er um að kýr séu ófeðr-
aðar í kynbótagögnunum, bæði
fyrir vöntun á skráningu en einnig
vegna notkunar heimanauta.
Nauðsynlegt er að taka á einhvern
hátt tillit til þeirra við útreikning-
ana. Sú leið var farin að bæta við
hlutfalli ófeðraðra árskúa af
heildarfjölda árskúa sem breytu í
módelið. Þannig má reikna áhrif
þess þegar kýr eru ófeðraðar, sem
inniheldur áhrif heimanautanotk-
unar, á hagnað búsins.Hins vegar
veitti Hagþjónusta landbúnaðar-
ins nauðsynleg gögn úr rekstri bú-
anna. Ákveðið var í samráði við
Hagþjónustuna að takmarka tíma-
bilið við 1997-2003, en nýrri
gögn lágu ekki fyrir þegar Hag-
þjónusta landbúnaðarins veitti
nauðsynleg gögn úr rekstri bú-
anna. Hið endanlega gagnasafn
innihélt 823 mælingar fyrir 256
bú frá 1997 til 2003.
Kynbætur auka hagnað
Niðurstöður rannsóknarinnar
sýndu tölfræðilega marktæk já-
kvæð áhrif kynbótagildis á hagn-
að. Samkvæmt niðurstöðunum
hækkar hagnaður bús um 0,84%
við að meðalkynbótagildi kýr-
feðra hækki um 1%. Þessi niður-
staða er afar jákvæð og undir-
strikar mikilvægi kynbóta. Fyrir
meðalbúið myndi hækkun á kyn-
bótagildi um 1% þýða aukinn
hagnað um 27.504 kr. á ári1. Mið-
að við meðaltalshækkun kynbóta-
gildisins í íslenska kúastofninum
upp á 0,6% á ári og núverandi
vexti á markaði er núvirði árlegr-
ar hækkunar því um 154 þús. kr.
fyrir meðalbúið.
Óþekktir feður mun
lakari en sæðinganaut
Áhrif hlutfalls ófeðraðra kúa á
hagnað reyndist neikvætt og töl-
fræðilega marktækt. Þannig er
hægt að hafna núlltilgátunni um
að hinir óþekktu feður séu jafn-
góðir sæðinganautunum, við 5%
mörk. Bú, sem einungis notast við
óþekkta feður, hagnist að jafnaði
8,6% minna en bú, sem notast við
sæðinganaut, eða 290 þús. kr.
minna á ári. Reiknað kynbótagildi
hinna óþekktu feðra út frá niður-
stöðunni reyndist vera 90,2% af
meðalkynbótagildi sæðinganaut-
anna. Fyrir heildarmeðaltalið, þ.e.
kynbótagildi 102,6,
er kynbótagildi
óþekktra feðra 92,6.
Þrátt fyrir að ekki
megi túlka þessa nið-
urstöðu beint sem
meðalkynbótagildi
heimanauta. vekur
þessi niðurstaða okk-
ur til umhugsunar um
áhrif útbreiddrar
notkunar heimanauta
á kvígur. Niðurstöð-
urnar benda til þess
að verulega mætti
auka hraða framfara í
kynbótastarfinu með
útbreiddari sæðingu
kvígna og þar með
auka arðsemi búr-
ekstrar til skemmri
sem lengri tíma.
Fá búreikningabú
skerða niðurstöðuna
Frekari athugun á hvaða ein-
stakir eiginleikar hafa mest áhrif á
hagnað bar ekki sama árangur og
í norsku rannsókninni. Ástæða
þess er að íslenska gagnasafnið
reyndist of lítið og því var töl-
fræðilegur styrkur greiningarinn-
ar ekki nægilegur. Mjög væri til
bóta að fleiri bú skiluðu búreikn-
ingum því í flókinni greiningu
sem þessari er allt undir því kom-
ið að nógu margar mælingar séu
aðgengilegar. Þrátt fyrir þetta eru
niðurstöðurnar afar lofandi og
eðlilegt að þessi rannsókn verði
endurtekin um leið og búreikn-
ingar 2005 liggja fyrir með haust-
inu.
Heimildir
Daði Már Kristófersson, og Jón Viðar
Jónmundsson, 2006. Hagfræðilegt
vægi eiginleika í ræktunarstarfi naut-
gripa. Fræðaþing landbúnaðarins
2006, Reykjavík 2-3. febrúar 2006.
Gro Steine, Daði Már Kristófersson og
Atle Guttorm Guttormsen, 2005. Avl
lønnar sig. Buskap, 7-2005.
1 Rétt er að benda á að um takmarkað
hagnaðarfall er að ræða. Þannig eru
hálffastir og fastir þættir ekki teknir
með þegar hagnaður er reiknaður,
heldur einungis sem breytur í módel-
inu, sjá grein á www.landbúnadur.is til
frekari skýringar.
Jón Viðar Jónmundsson
Daði Már Kristófersson
Arðsemis-
áhrif kynbóta