Fréttablaðið - 23.02.2013, Blaðsíða 38

| HELGIN | 38 23. febrúar 2013 LAUGARDAGUR
Við hittumst hér vikulega. Sumir eru að selja, aðrir að skipta,“ segir Viðar Ottesen, fyrsti maður sem blaðamaður víkur sér að á fundi frímerkja-
safnara. Hann kveðst hafa verið
ástríðusafnari. „Þetta er skemmti-
legt hobbý og fræðandi því það eru
gefin út alls konar frímerki sem
minna á atburði, tækniframfarir
og staði. Sumir safna bara bíla-
merkjum, aðrir blómamerkjum
eða einungis merkjum frá þeim
tíma sem Ísland var konungdæmi.“
En hvernig líður söfnurum frí-
merkja nú þegar notkun þeirra er
mjög að minnka og engin verslun
í landinu býður upp á söfnunar-
vörur? „Frímerki verða alltaf til
og það er fullur grundvöllur fyrir
að safna þeim. Nú til dags eru þau
gefin út í mun minna upplagi en
áður, þannig að nýleg merki geta
alveg orðið verðmæt. Svo eru þau
falleg,“ segir Viðar. Hann segir
frímerki útgefin á tímabilinu
1950-1990 almennt verðlítil vegna
stórra upplaga og sama sé að segja
um fyrsta dags umslögin.
Endurnýja lífskraftinn daglega
„Það er ekki hægt að losna við
söfnunarvírusinn og hann er bæði
hollur og góður fyrir sálina,“ segir
hinn þekkti kaupmaður Magni
Guðmundsson sem rak safnarabúð
á Laugaveginum um árabil. Hann
kveðst hafa verið bæði í félagi frí-
merkjasafnara og myntsafnara frá
upphafi. „Ég hef notið þess alla tíð
að vera í söfnun og kringum safn-
ara,“ segir hann og segir mikið
um að fólk hringi í hann til að leita
ráða. Telur hann mikla peninga í
söfnum?
„Það geta verið peningar í
mörgu. En aðallega er söfnun góð
fyrir fyrir heilsuna. Safnarar end-
urnýja lífskraftinn á hverjum degi
þegar þeir fara að dunda í sínum
hlutum.“
Ástríða en ekki fjárfesting
„Menn byrja oft ungir að safna
frímerkjum, hætta þegar þeir
stofna fjölskyldu og fara á vinnu-
markaðinn en byrja aftur þegar
fer að róast í kringum þá,“ segir
Árni Gústavsson, einn fundar-
manna. Spurður hvort safnið frá
ungdómsárunum sé þá orðið verð-
mætt svarar hann: „Það fer eftir
því hvað elstu frímerkin hafa
verið gömul. Menn gera þetta þó
mest ánægjunnar vegna. Margir
fara að safna ákveðnum stimplum,
til dæmis númerastimplunum því
hver póststöð hafði sitt númer frá
1903 og fram um miðja öld,“ segir
Árni sem sjálfur safnar skipspósti
frá 19. öld. „Á síðustu áratugum 19.
aldar voru þrjár, fjórar póstferð-
ir á ári frá Íslandi þannig að póst-
meistarinn notaði hvert tækifæri
til að koma pósti frá sér, kannski
með fiskibáti eða hvaða skipi sem
var og skipstjóranum bar, lögum
samkvæmt, að setja póstinn í land
í fyrstu höfn. Þar var hann stimp-
laður. Svo er hægt að lesa ferða-
sögu bréfs eftir stimplunum.“ Árni
kveðst eiga nokkuð stórt safn. „Ég
er bara að þessu mér til gamans.
Svo er þetta fræðandi. Að lesa eitt-
hvað ákveðið út úr hlutunum og
finna fróðleik um þá í bókum og
á netinu.“
Frímerkjasöfnun er ákveðin
keppni, segir Árni. „Menn setja
söfnin sín á sýningar og þar eru
þau dæmd,“ segir hann og upplýsir
að norræn frímerkjasýning verði
hér á landi í vor.
Hver ákveður svo verð merkja?
„Það er markaðurinn. Ef allir
safna númerastimplum, eins og í
dag, þá fer verðið upp, svo kannski
hætta allir og þá fer það niður.
Söfnun er ástríða en ekki fjárfest-
ing. Ég held að alvöru safnarar séu
ekki í þessu út af peningum.“
Söfnun er góð fyrir sálina
Þótt bæði frímerki og mynt séu nánast að hverfa úr notkun er líflegt á félagsfundum safnara. Að stíga þar inn er eins og að
koma á markaðstorg. Menn fletta möppum eða síðum á netinu og á borðum eru haugar af góssi til skoðunar.
Gömul merki með hátt verðgildi, eins og alþingis-
hússmerkin, voru ekki gefin út nema í 150 þúsund
eintökum. Þau eru verðmæt í dag. Sum merki
voru hins vegar gefin út í allt að fjórum milljónum
eintaka og verða aldrei verðmæt að sögn safnara
nútímans. Sum gömlu fiskamerkin eru til í of miklu
magni til að teljast verðmæt nú.
Meira og minna verðmæt
Á FUNDI FRÍMERKJASAFNARA Viðar Ottesen horfir yfir öxlina á Hjalta Jóhannes-
syni með i-padinn. Ævar Petersen fylgist með. Við hlið hans er barnabarnið
Matthías Ævar, sem safnar bara fuglamerkjum, og vinur hans Skúli, sem er líka
frímerkjasafnari.
UMSLÖGIN VERÐ-
MÆT Umslög með
frímerkjum á eru
mun verðmætari en
frímerkin ein og sér.
GAMALT OG GOTT
Umslag notað sem minnis-
miði fyrir vísu.
SVONA SÖFN
LEYNAST VÍÐA
Yfirleitt klipptu
menn frímerkin
af umslögunum
eða rifu.
FYRSTA DAGS UMSLAG
Margir söfnuðu fyrsta
dags umslögum en flest
eru verðlítil í dag, vegna
stórra upplaga.
Myntsafnarar sækjast eftir mörgu sem hefur
verið notað sem gjaldmiðill á Íslandi,“ segir
Freyr Jóhannesson, formaður Myntsafnara-
félagsins. „Fyrst og fremst er það slegin mynt
og seðlar en líka brauð- og vörupeningar,
herstöðvargjaldmiðill, sérstakir seðlar sem
kaupfélögin gáfu út, tunnumerki, víxlar,
ávísanir og hlutabréf. Einnig safna menn
íslenskum minnispeningum, heiðurspeningum
og heiðursmerkjum.“
Íslensk mynt til almennra nota var ekki sleg-
in fyrr en árið 1922 en íslenskir seðlar voru
til löngu áður, að sögn Freys. Árið 1777 gaf
Kurantbanken í Kaupmannahöfn út seðla með
íslenskri áletrun en Íslendingar fúlsuðu við
pappírnum og vildu heldur fá mynt úr silfri og
gulli. Rigsbanken gaf síðan út seðil árið 1815
með íslenskum texta á bakhlið, sérstaklega
ætlaðan til nota hérlendis. Af þessum seðli
eru til færri en tíu eintök í öllum heiminum.
Landsstjórnin prentaði síðan fyrstu íslensku
peningaseðlana í Danmörku árið 1886 og voru
gefnir út 5, 10 og 50 krónu seðlar.
Einnig voru til einkagjaldmiðlar af ýmsu
tagi. „Kaupmenn á svæðinu frá Vestfjörðum
til Stokkseyrar gáfu margir út eigin mynt og
seðla, mest um og fyrir aldamótin 1900. Elsta
mynt sem ég á af þeim toga er þó frá 1846,
merkt Zimsen, dönskum kaupmanni. Svo var
Pjetur Thorsteinsson á Bíldudal með mynt og
margir hér í Reykjavík, til dæmis Thomsens-
verslun, gáfu út seðla.“
Freyr segir félagsmönnum Myntsafnara-
félagsins að fjölga. „Um áramót vorum við
231 í félaginu og höfum ekki verið svo mörg
síðan á 8. áratugnum. Menn selja og kaupa
mikið á netinu og við það hefur eftirspurn
eftir íslenskum seðlum aukist,“ upplýsir
hann. Félagið heldur uppboð fyrsta sunnudag
hvers mánaðar nema í júlí og ágúst. Síðasta
sunnudag mættu um 50 manns, að sögn Freys.
Enginn má bjóða í utan félagsins. „Við sjáum
hlutina sem við bjóðum upp stundum á Ebay
daginn eftir og getum ekkert ráðið við það.“
En verða hlutir alltaf verðmætari með
tímanum? „Það veit enginn, það fer eftir
tískusveiflum. Eftir því sem ég hef heyrt frá
Seðlabankanum eru til í landinu um 600 tonn
af íslenskri mynt. Mest af því er lýðveldismynt
í lágu verði. Eitt er víst, flotkrónan fer aldrei í
verð.“
Freyr telur dýrustu myntina í dag af
íslenskri sláttu tíu þúsund króna peninginn
frá 1974 sem Seðlabankinn gaf út í gulli. Segir
hann ganga á 80-100 þúsund. „En söfnun
er fræði,“ tekur hann fram. „Það er tvennt
ólíkt að sanka að sér hlutum óháð sögulegu
verðmæti þeirra og safna sögulegum gripum
með skipulögðum og kerfisbundnum hætti.
Söfnun er að mörgu leyti sagnfræðileg rann-
sókn á tiltölulega afmörkuðum vettvangi og
byggist því vitaskuld á sagnfræðilegum áhuga,
jafnvel ástríðu, og upphaf stórra safna eins
og Landsbókasafns og Þjóðminjasafns má
rekja til einstaklingssafna. Myntsöfnun tengist
verslunarsögu og atvinnuháttum landsins og
menn eru ekkert alltaf að hugsa um verðmæti
safna sinna þó þeir greiði stundum hátt verð
fyrir vissa hluti til að eignast þá og rannsaka.
Tunnumerkin eru þannig bráðskemmtilegur
hlutur þó þau seljist ekki nema á þúsund kall.
Mér finnst alveg nóg fyrir safnara að vita að
þeir séu að bjarga sögulegum verðmætum. Allt
hitt er bara bónus.“
FLOTKRÓNAN FER ALDREI Í VERÐ
GAMALL SEÐILL ÚR SAFNI FREYS og tveggja
krónu peningur frá 1940
FORMAÐURINN Freyr með litljósrit af hluta
seðlasafns síns.
Tunnumerki voru gjaldmiðill á sínum
tíma eins og Freyr Jóhannesson lýsir:
„Þegar konurnar voru að salta náðu
strákar í fullu tunnurnar til þeirra og
renndu um leið svona peningi ofan í
stígvélin þeirra. Eftir þeim fengu þær
greitt. Fyrir eitt tunnumerki fengu
þær um það bil tímakaup verkamanns
en söltuðu tvær til þrjár tunnur á
klukkutímann,“ útskýrir hann. „Það
var saltað á 70 stöðum á landinu
og sums staðar á mörgum plönum
svo margs konar tunnumerki voru
í umferð. Ég fór í nokkur ferðalög
um landið til að safna þeim því
svona nokkuð hverfur mjög hratt.“
Tunnumerki, hvað er það?
TUNNUMERKI
Þetta merki
tilheyrði
Söltunarstöð
Ísfirðinga á
Siglufirði 1932-
1961.
TUNNU-
MERKI Jón
Kristjánsson á
Akureyri átti
þetta merki.
Safnarar endurnýja
lífskraftinn á hverjum
degi þegar þeir fara að
dunda í sínum hlutum.“
Magni Guðmundsson