Fréttablaðið - 30.05.2013, Side 24

30. maí 2013 FIMMTUDAGUR| SKOÐUN | 24
Þ orbjörn Þ órðarson
fréttamaður spurði Sig-
mund Davíð Gunnlaugs-
son forsætisráðherra út í
veiðigjaldið í Íslandi í dag
á dögunum. Sigmundur
Davíð svaraði á þessa leið:
„Eins og kemur fram í
stjórnarsáttmála þá verð-
ur áframhaldandi gjald-
taka en munurinn verður
sá að gjaldtakan verður til
þess fallin að halda litlum
og meðalstórum sjávar-
útvegsfyrirtækjum gang-
andi.“
Þessi ummæli eiga að vera rök
fyrir því að breyta sérstöku veiði-
gjaldi þannig að það verði skatt-
ur á hagnað hvers fyrirtækis í
stað þess að vera gjald á þorskí-
gildi sem ákvarðast af afkomu
greinar innar í heild. En ef til-
gangurinn væri að hlífa litlum
fyrirtækjum væri mun auðveld-
ara að lækka gjaldið á fyrstu
nokkur hundruð þorskígildistonn
hvers fyrirtækis. Ákvæði um
slíkt er meira að segja að finna
í núgildandi lögum. Einungis
þyrfti að hækka afsláttinn.
Getur verið að raunverulegur
tilgangur þess að breyta veiði-
gjaldinu sé allt annar en að hlífa
litlum fyrirtækjum? Getur verið
að tilgangurinn sé að haga gjald-
tökunni þannig að fyrirtæki í
greininni eigi auðveldara með að
koma sér hjá því að greiða gjald-
ið?
Þorbjörn fréttamaður spurði
Sigmund Davíð einnig út í þetta
atriði. Sigmundur svaraði: „Þú
tekur ekki peninga út úr fyrir-
tæki öðruvísi en að það sé hagn-
aður. Og þá greiðir þú af því
skatt.“
Ekkert heilagt
Er þetta svona einfalt? Hár
skattur á hagnað veitir eigend-
um fyrirtækja sterka hvata til
þess að „taka fé út úr fyrirtækj-
um sínum“ í formi hlunninda
sem þeir geta talið sem rekstrar-
kostnað. Hjá stærri fyrir tækjum
þarf hins vegar stórtæk-
ari aðferðir en risnu og
annað í þeim dúr til þess
að ná verulegu fé út úr
fyrirtækinu. Eigendur
slíkra fyrirtækja geta
hins vegar látið fyrir-
tækin taka lán á háum vöxtum
frá tengdum aðilum. Þannig er
fé tekið út úr fyrirtækinu í formi
óeðlilegra vaxtagreiðslna til
tengdra aðila og enginn skattur
greiddur.
Leikfimi af þessum toga er auð-
vitað strangt til tekið ólögleg. En
það er erfitt að sanna lögbrot af
þessum toga og öllum er ljóst að
yfirvöld skella skollaeyrum hvað
þetta varðar.
Mikilvægur kostur við útfærslu
núverandi veiðigjalds er að frá
sjónarhóli hvers fyrirtækis er
lítið sem þau geta gert til þess
að koma sér undan gjaldinu (þar
sem það ákvarðast af afkomu
greinarinnar). Þetta lágmarkar
neikvæð áhrif veiðigjaldsins á
hegðun sjávarútvegsfyrirtækja.
Í flestum tilfellum er sjálfstæðis-
mönnum mjög umhugað um
að lágmarka skekkjandi áhrif
skatta. En í þessu tilfelli virðast
þeir þvert á móti vilja auka þau
til muna og þannig draga úr hag-
kvæmni í greininni.
Fyrirhugaðar breytingar á
veiðigjaldinu eru síðan sérstak-
lega athyglisverðar í ljósi þess að
það málamyndaveiðigjald sem
fyrri ríkisstjórn þessara flokka
setti á fyrir um áratug var ekki
lagt á hagnað hvers fyrirtækis
einmitt af þeim ástæðum sem
raktar eru hér að ofan. En núver-
andi stjórnvöldum virðist ekkert
heilagt þegar kemur að því að
hygla útgerðarmönnum.
Veit forsætisráð-
herra ekki betur?
Starfsfólk og velunnarar
Grensásdeildar fagna á
þessu ári 40 ára afmæli
deildarinnar. Frá opnun
hennar þann 26. apríl 1973
hefur endurhæfing verið
hinn rauði þráður starf-
seminnar. Með sameiningu
sjúkrahúsanna í Reykjavík
árið 2000 var svo endur-
hæfingarhlutverk deildar-
innar fest í sessi gagn-
vart sjúklingum á öllum
deildum í Fossvogi og við
Hringbraut. Árlega koma
um 400 einstaklingar á dagdeild
og 250 á sólarhringsdeild, lang-
flestir beint af bráðadeildum
Landspítala. Heilablóðföll eru
algengasta ástæða innlagnar á
Grensásdeild, en auk þess margs
konar veikindi og afleiðingar slysa
sem valda færniskerðingu. Má þar
nefna höfuðáverka, mænuskaða,
útlimsmissi og afleiðingar ýmissa
langvinnra sjúkdóma.
Samstarfsverkefni
Endurhæfing er samstarfsverkefni
þar sem skapaðar eru aðstæður
fyrir sjúklinga að vinna með breið-
um hópi fagfólks til að ná til baka
sem mestu af þeirri færni sem
tapast hefur. Til þess þarf margt
að fara saman. Nægilegt umfang
starfsemi til að svara þörfum sjúk-
linga Landspítala, húsnæði sem í
senn er bæði öruggt og nægilega
rúmgott til að mæta þörfum fatl-
aðra og fjölbreyttur hópur vel
menntaðs starfsfólks með brenn-
andi áhuga á viðfangsefninu.
Breytingar
Á undanförnum árum höfum
við séð talsverðar breytingar
í sjúkdóma- og slysamynstri
samfélagsins sem m.a. tengist
breyttum lífsháttum. Frítíma-
slys af ýmsum toga og nýir far-
aldrar skæðra örvera eru dæmi
um þetta. Aldurssamsetning
þjóðarinnar er að breytast, legu-
tími á sjúkrahúsum mun áfram
styttast með aukinni þörf fyrir
ferliþjónustu og heimaþjónustu.
Fleiri lifa af alvarleg veikindi
og slys, oft þó með varanlegri
færniskerðingu. Þörfin fyrir
öfluga endurhæfingarmiðstöð
Landspítala sem getur tekist
á við fleiri og flóknari verk-
efni er augljós. Ekki er lengur
hjá því komist að bæta aðbúnað
sjúklinga með aðgang að einbýli
með salerni fyrir alla, viðunandi
aðstöðu fyrir aðstandendur og
auka verulega þjálfunaraðstöðu
fyrir fjölþætta endurhæfingu.
Með skilningi og tilstyrk Holl-
vina Grensásdeildar og stjórn-
valda eygjum við von um að
bætt aðstaða með nýrri viðbygg-
ingu og endurbótum verði að
veruleika innan fárra ára.
Grensásdeild 40 ára
Án öflugrar réttinda-
baráttu væri staða fólks
sem almennt er þögult um
aðstæður sínar mun verri
en hún er. Þjónusta við fatl-
að fólk þarf að þróast, um
það eru allir sammála sem
til þekkja. Eftir áralangt
fjársvelti hafa væntingar
farið á flug um betri tíð,
ekki síst eftir að sveitar-
félögin tóku við þjónustunni
árið 2011. Það er gott. En
því miður komast sveitar-
félögin ekki almennilega
á flug, vegna þess hversu
þjónustuþörfum margra hefur
lítið verið mætt. Margt er sérstak-
lega vel gert í þessum málaflokki,
en of margir bíða eftir viðeigandi
þjónustu og ekki síður notenda-
stýrðri persónulegri aðstoð. Vilj-
inn er fyrir hendi, það á „bara“
eftir að fjármagna betri þjónustu
og aðstoð úr sameiginlegum sjóð-
um okkar landsmanna. Sveitar-
félögin fá of lítinn hluta til sín og
það hamlar framþróun.
Auður Guðjónsdóttir vakti
athygli á því í Fréttablaðinu 28.
maí að fatlað fólk í Reykjavík geti
ekki nýtt sér Ferðaþjónustu fatl-
aða ef það fær bifreiðastyrki frá
Tryggingastofnun. Hennar sýn
og margra er sú að fatlaðir eigi
að hafa val um hvenær þeir taki
sinn strætó (Ferðaþjónustu fatl-
aðra) óháð bifreiðahlunnindum.
Þeir sem ekki búa við fötlun taka
strætó óháð bílaeign. Þetta er því
ekki langsótt krafa.
Ekki við borgina að sakast
En það er ekki við Reykjavíkur-
borg að sakast. Borgin,
umfram önnur sveitar-
félög, leggur sig fram
um að bera félagslega
ábyrgð í samræmi við
lög, reglur og þarfir
sinna íbúa. Velferðar-
ráðuneytið setur leið-
beinandi reglur um
Ferðaþjónustu fatlaðra
sem grundvallast á 35.
gr. laga um málefni fatl-
aðs fólks. Í þeim reglum
segir: „Reglur sveitar-
félags skulu skilgreina
þann hóp notenda sem á
rétt á þjónustu.“ Að lágmarki ætti
skilgreiningin að fela í sér eftir-
farandi:
a. Að notandi eigi lögheimili í
sveitarfélaginu.
b. Að notandi geti ekki nýtt sér
almenningsfarartæki vegna
fötlunar.
c. Að notandi eigi ekki bifreið
sem keypt er með styrkjum frá
Tryggingastofnun ríkisins, sbr.
þó 4. gr.
Umrædd 4. grein tekur á
undan þágum og frávikum vegna
sérstakra aðstæðna, svo sem ef
fatlað fólk sem á bifreið þarf á
ferðaþjónustu að halda. Í grein-
inni er þó bara talað um að eiga
bifreið en það ekki tengt bifreiða-
hlunnindum almannatrygginga.
Samræmdar reglur
Ef Reykjavíkurborg ákveður að
opna enn frekar ferðaþjónustuna
gæti það leitt til mikils kostnaðar-
auka. Það getur borgin ekki axlað
ein, enda væri hún þá ein um að
ákveða slíkt á meðan lög og leið-
beinandi reglur ráðuneytisins
kveða á um annað. Því þarf kraf-
an um rýmri löggjöf að beinast að
ríkisvaldinu. Framlag borgarinn-
ar árið 2012 til ferðaþjónustunn-
ar var ríflega 600 m.kr. og hefur
farið stöðugt hækkandi.
Sveitarfélögin á höfuðborgar-
svæðinu vinna nú að samræmd-
um reglum í takti við leiðbeinandi
tilmæli ráðuneytisins. Einnig er
unnið að því að bjóða út þjón-
ustuna með það að markmiði að
bæta hana, gera hana sveigjan-
legri en um leið hagkvæmari.
Sveitarfélögin þurfa að koma sér
saman um gæðakröfur og þjón-
ustuviðmið og er unnið að því.
Þegar þjónustan verður opnuð,
m.a. fyrir pöntun ferðar án fyrir-
vara eða samdægurs eins og til
stendur, þá erum við búin að
skapa kerfi sem getur tekið mið
af þörfum fólks hverju sinni.
Kerfið mun ekki vera hamlandi
þróist ferðaþjónustan í átt að því
sem Auður talar um í grein sinni
og getur betur tekið á undan-
þágum og frávikum sem nú þegar
er opið fyrir.
Að lokum vil ég þakka Auði
fyrir baráttu hennar fyrir rétt-
indum fatlaðs fólks og endur-
hæfingu þeirra sem hlotið hafa
mænuskaða.
Ferðaþjónusta fatlaðra
þarf að breytast
HEILBRIGÐIS-
MÁL
Stefán
Yngvason
yfi rlæknir á
Grensásdeild
SAMFÉLAG
Björk
Vilhelmsdóttir
borgarfulltrúi og
formaður velferðar-
ráðs Reykjavíkur-
borgar
➜ Sveitarfélögin á höfuð-
borgarsvæðinu vinna nú að
samræmdum reglum í takti
við leiðbeinandi tilmæli
ráðuneytisins.
SJÁVAR-
ÚTVEGSMÁL
Jón
Steinsson
dósent í hagfræði
við Columbia-
háskóla í New York
➜ Getur verið að
raunverulegur til-
gangur þess að breyta
veiðigjaldinu sé allt
annar en að hlífa
litlum fyrirtækjum?
➜ Með skilningi
og tilstyrk Hollvina
Grensásdeildar og
stjórnvalda eygjum
við von um að bætt
aðstaða með nýrri
viðbyggingu og
endurbótum verði að
veruleika innan fárra
ára.