Fréttablaðið - 30.05.2013, Side 26

30. maí 2013 FIMMTUDAGUR| SKOÐUN | 26
„Fréttir af slæmu ástandi
lífríkis Lagarfljóts eru
rangar og voru sagðar í til-
efni kosninga. Stjórnendur
Landsvirkjunar eru á leið-
inni austur til að upplýsa
hið rétta í málinu.“ Þetta
sagði forstjóri fyrirtækis-
ins á upplýsinga- og sam-
ráðsfundi með Mývetning-
um á dögunum.
Fundurinn snerist um
virkjana áform Lands-
v i rkju na r í Suður -
Þingeyjar sýslu. Sérstaklega um
Bjarnarflagsvirkjun enda hafa
heimamenn margvíslegar áhyggj-
ur af slæmum áhrifum hennar á
heilsufar íbúa og lífríki Mývatns
og Laxár. Ekki er upplýst hver
efnahags legur ávinningur sam-
félagsins í Mývatnssveit gæti verið
eftir framkvæmdatímann. En for-
stjóri Landsvirkjunar sér fyrir sér
að þegar framkvæmdum
ljúki í Bjarnarflagi verði
hafist handa á Þeista-
reykjum og þegar menn
verði búnir þar verði farið
í Kröflu II og svo aftur í
Bjarnarflag og þannig koll
af kolli. Þessi virkjanakeðja
gæti tekið áratugi, eða eins
og forstjórinn sagði: „Þegar
framkvæmdum lyki við síð-
ustu virkjunina yrði líftími
þeirrar fyrstu um það bil
liðinn.“ Orkuveita Reykja-
víkur gerir ráð fyrir að virkjanir
hennar á Hellisheiði dugi í 50-60
ár hið minnsta, en ekki er vitað
hvaða líftíma Landsvirkjun ætlar
gufuvirkjunum sínum í nágrenni
Mývatns.
Gullgrafarablær
Á sex hektara lóð í Bjarnarflagi,
þar sem eitt sinn var unninn kísil-
gúr, stendur til að reisa vinnubúðir
fyrir 180 manns. Gert er ráð fyrir
tólf byggingarreitum, samtals
13.200 fermetrum. Í ljósi áforma
um keðju virkjana er rétt að velta
fyrir sér samfélagslegum áhrif-
um svo fjölmennra vinnubúða sem
kunna að verða notaðar í áratugi. Í
Mývatnssveit er fámennt sam félag,
íbúar í Reykjahlíðarþorpi eru um
150 og innan við 400 í sveitinni
allri. Búast má við að svo stór flokk-
ur „virkjunar manna Íslands“ hafi
afgerandi áhrif og ljái sam félaginu
gullgrafarablæ. Það er þegar undir
miklu álagi af ferðamennsku. Sveit-
ungarnir líta þá atvinnugrein frem-
ur jákvæðum augum þótt þeir séu
meðvitaðir um galla svo sem nei-
kvæð umhverfisáhrif, mengun, rusl
og árstíðabundin láglaunastörf.
Umhverfisstofnun hefur nýlega
sett verndarsvæði Mývatns og
Laxár á rauðan lista vegna áforma
um Bjarnarflagsvirkjun, ágangs
ferðamanna, mengandi frá rennslis
frá mannabyggð og hnignunar kúlu-
skíts, sem er friðaður að lögum.
Svæði á válistanum eru undir svo
miklu álagi að talið er að bregðast
þurfi við strax. Rannsóknir á lífríki
svæðisins hafa staðið í áratugi og
leitt í ljós að litlar breytingar geta
valdið kollsteypum, samspil ein-
stakra þátta er flókið og lítt fyrir-
sjáanlegt. Þau áhrif gufuvirkjunar
í Bjarnarflagi sem mestum áhyggj-
um valda eru minna kísilstreymi
til vatnsins vegna kólnunar og/eða
minna rennslis, eiturefnamengun
af borholuvökva og síðast en ekki
síst mengun af brennisteinsvetni í
andrúmslofti. Á fyrrnefndum upp-
lýsinga- og samráðsfundi Lands-
virkjunar kom fram hjá forstöðu-
manni Rannsóknarstöðvarinnar við
Mývatn að vegna sveiflna í lífríkinu
væri erfitt að rekja áhrif einstakra
þátta. Það hefði tekið 30 ár að gera
grein fyrir áhrifum Kísil iðjunnar á
lífríki Mývatns og gæti þess vegna
vel tekið tuttugu ár að átta sig á
áhrifum Bjarnarflagsvirkjunar.
Í ljósi ummæla forstjóra Lands-
virkjunar um fréttir af Lagarfljóti
þarf ekki mikið ímyndunarafl til að
geta sér til um viðbrögð við sams
konar tíðindum af Mývatni þar sem
lífríki er flóknara og áhrif manna
enn fjölbreyttari. Rísi Bjarnarflags-
virkjun og hnigni lífríkinu verða
fréttirnar trúlega sagðar í annar-
legum tilgangi… hugsanlega jafn-
vel í aðdraganda kosninga.
Glópagull við Mývatn
Viðhafnartónleikar kvölds-
ins í kvöld, Söngvaskáldin
og Sinfó í Eldborgarsal
Hörpunnar, marka 30 ára
afmæli FTT, Félags tón-
skálda og textahöfunda.
Félagið var stofnað árið
1983 og hefur nú liðlega
400 félagsmenn innan
sinna vébanda, þ.m.t.
afkastamestu tónskáld og
textahöfunda landsins.
Sama ár markaði upp-
haf ótrúlegrar velgengni
íslenskrar hryntónlistar á
erlendri grundu, en lagið Garden
Party eftir Eyþór Gunnarsson
náði þá sterkri stöðu á alþjóð-
legum vinsældalistum í flutningi
Mezzoforte. Sú ágæta rafdjasssveit
ferðast enn heimshorna á milli og
gefur reglubundið út nýtt efni.
Rás 2 var einnig stofnsett á
þessu herrans ári og hefur verið
íslenskum hrynverjum mikil stoð
og stytta gegnum tíðina. Svo er
vissulega enn.
Sérstakt tilefni er til að staldra
við þau tímamót sem yfirstand-
andi ár markar á vettvangi hryn-
tónlistarinnar. Eftir áralanga sam-
fellda velgengni listamanna á borð
við Mezzoforte, Sykur-
mola, GusGus, Björk,
Sigur Rós, múm, Emilíönu
Torrini, o.fl. unnust á síð-
astliðnu ári fleiri sigrar
en nokkru sinni á þess-
um vettvangi. Alþjóðlegir
samningar við stórfyrir-
tæki féllu í skaut m.a. Ólafi
Arnalds, Jóni Jónssyni,
Ásgeiri Trausta og hljóm-
sveitinni Of Monsters and
Men, en sú sveit hefur náð
undraverðum árangri á
örskömmum tíma.
Sómi Íslands
Segja mætti að á meðan íslenska
þjóðin sat hnípin undir alvar-
legum ásökunum og orrahríð-
um erlendra fjölmiðla og þjóðar-
leiðtoga hafi heimsþekktir og
dáðir íslenskir hryntónlistarmenn
haldið jákvæðri ímynd hennar á
lofti, verið í raun sá sómi Íslands,
sverð og skjöldur sem stuðlaði að
umburðarlyndi og jákvæðu við-
horfi gagnvart landi og þjóð. Um
það er a.m.k. varla lengur deilt
að engin stétt hefur borið hróður
Íslands jafn hátt og víða.
Opinber viðurkenning á því
er meðal annars fólgin í þeirri
ákvörðun stjórnvalda að stofna
á sl. ári sérstakan útflutnings-
sjóð tónlistarinnar, efla jafnframt
starfsemi Útóns og lyfta hinum
skapandi greinum til aukinnar
sóknar.
Fyrrnefndir hátíðartónleikar
skarta mörgum af fremstu söngv-
urum landsins, ásamt Sinfóníu-
hljómsveit Íslands og vel skip-
aðri hrynsveit sem sameinast í
flutningi á fjölmörgum íslenskum
lögum sem í senn mætti flokka
sem nýgild og sígild. Það verður
forvitnilegt að heyra þau í sér-
hönnuðum viðhafnarbúningi á
þessum ánægjulegu tímamótum.
Full ástæða er til að óska íslensk-
um tónskáldum og textahöfundum
innilega til hamingju með afmælið
og þann frábæra árangur sem nú
blasir við og efla mun stéttina til
frekari dáða og landvinninga.
Hrynþjóð meðal þjóða
Í helgarblaði Fréttablaðs-
ins (26.5.) var viðtal við Lóu
Pind Aldísardóttur þar sem
hún ræðir um brottfall úr
framhaldsskóla og orsakir
þess. Lóa telur að of mikil
áhersla sé lögð á hefðbundið
bóknám. Mjög margir geta
eflaust verið henni sam-
mála um þetta atriði, en
hvað á til bragðs að taka?
Í umræðum um skólamál
hefur finnskum skólum oft
verið teflt fram sem fyrirmyndar-
kerfi. Því langar mig að segja lítil-
lega frá reynslu minni sem kennari
í Finnlandi.
Iðngreinar skortir ímynd
Síðast kenndi ég við menntaskóla
sem bauð eingöngu upp á hefðbund-
ið bóknám. Meðal nemenda minna
voru nokkrir sem enga hæfileika
höfðu til slíks náms. Ár eftir ár
urðu þeir að endurtaka sömu áfang-
ana til að komast áfram en lág-
markseinkunnina 5 þurfti í einum
áfanga til að komast áfram í þann
næsta.
Skólalóðin okkar var við
hlið skólalóðar iðnskólans
og einu sinni sagði ég við
nemendur mína: „Ég skil
ekki af hverju þið flykkist ekki í
iðnskólann sem býður upp á áhuga-
vert og fjölbreytt nám.“ Einn af
drengjunum svaraði að bragði:
„Iðnskólann skortir ímynd.“
Það er væntanlega ímynd sem
iðnskólann skortir einnig hér á
landi. En hvernig eigum við að laða
fram nýja og áhugaverða ímynd? Er
það með því að gera tækniskóla að
háskóla og breyta iðnskóla í tækni-
skóla? Mér finnst það frekar undir-
strika þá hugsun að „iðn“ þyki ekki
nógu fín. Með þessum tilfæringum
eru yfirvöld og hugmyndasmiðir
menntastefnunnar að senda ákveð-
in skilaboð til þjóðfélagsins.
Afleiðingar offjölgunar hvíthúfa
Finnar hafa í meira en hálfa öld
verið með fjöldatakmarkanir í
háskóla og þeir sem ekki kom-
ast í háskóla verða að sækja sér
starfsmenntun annars staðar. Með
árunum hefur aðsókn stúdenta
í iðnskólana aukist svo mikið að
eyrnamerkja hefur þurft ákveðinn
fjölda námsplássa fyrir þá sem ekki
eru með stúdentspróf. Afleiðingin
er sú að þeir sem mesta hæfileika
hafa í ákveðinni iðngrein komast
ef til vill ekki inn þar sem stúdent-
ar fá aukastig í umsóknarferlinu.
Stúdentar aftur á móti eyða mörg-
um árum í árangurslausar tilraunir
til að komast í háskóla áður en þeir
að endingu gefast upp og sækja um
iðnnám.
Nýrrar hugsunar er þörf
Vandamálið er mjög djúpstætt og
eflaust ekki hægt að finna einfald-
ar lausnir. Skólinn er íhaldssamur
í eðli sínu og breytingar erfiðar.
Þó að kennslan hafi breyst mikið
byggir hún enn að miklu leyti á
aldagömlum hefðum sem snerust
um bóknám. Spurningin er ekki
eingöngu um hugmyndafræði held-
ur einnig um afkomu og ævistarf
kennara, en hver og einn hlýtur að
líta á sitt fag sem mikilvægt. Eins
og Lóa bendir á þá þurfum við að
byrja á að líta á grunnskólann, ekki
eingöngu að einblína á framhalds-
skóla. Það sem gerst hefur hér á
landi og víðar í vestrænum heimi
er að of mikil krafa um sama skóla
og sömu menntun fyrir alla hefur
leitt okkur í ógöngur. Við þurfum
að hugsa allt upp á nýtt og læra að
skilja að menntun fæst víðar en með
bókalestri.
Dæmisaga
frá Finnlandi
➜ Búast má við að svo stór
fl okkur „virkjunarmanna
Íslands“ hafi afgerandi áhrif
og ljái samfélaginu gull-
grafarablæ.
➜ Sérstakt tilefni er til að
staldra við þau tímamót sem
yfi rstandandi ár markar á
vettvangi hryntónlistarinnar.
➜ Við þurfum að
hugsa allt upp á nýtt
og læra að skilja að
menntun fæst víðar
en með bókalestri.
UMHVERFISMÁL
Hjördís
Finnbogadóttir
kennari og íbúi í
Mývatnssveit
MENNING
Jakob Frímann
Magnússon
formaður FTT,
Félags tónskálda og
textahöfunda
MENNTUN
Marjatta Ísberg
kennari
gleraugnaumgjarðir