Fréttablaðið - 28.08.2014, Qupperneq 10

28. ágúst 2014 FIMMTUDAGUR| FRÉTTIR |
Í sumar fundust skrítnir maðkar
í safnhaugi í garði í Reykjavík.
Þeir voru kvikir í hreyfingum,
stukku úr lófa og voru hálir sem
álar. Þeir eru af tegund slöngu-
maðka og þótt maðkar séu góðir
fyrir jarðveginn er óvíst hvort
þessir nýju landnemar séu það
einnig.
Slöngumaðkurinn er ein þeirra
smádýrategunda sem hafa numið
hér land á síðustu árum og ára-
tugum. Maðkurinn hefur sett
allt á annan endann í vistkerfum
í austanverðri Norður-Ameríku.
„Ég veit ekki hvernig framvind-
an verður og heldur ekki hvern-
ig hann kemur til með að haga
sér. Ég hef ekki heyrt neinar
svona sögur af honum frá Evr-
ópu, þannig að þá má ekki alveg
dæma hann fyrirfram,“ segir
Erling Ólafsson, skordýrafræð-
ingur hjá Náttúrufræðistofnun
Íslands, aðspurður.
Hann kveðst mestar áhyggj-
ur hafa af spánarsniglinum af
þeim vágestum sem hafa komið
hingað. „Hann er ekki orðinn
mesti skaðvaldurinn en hefur
alla möguleika á að verða það,“
segir hann, aðspurður. „En
þessir skaðvaldar, innan gæsa-
lappa, sem eru að berast hing-
að verða fyrst og fremst skað-
valdar á innfluttum plöntum.
Þetta byrjar yfirleitt þannig
að útlendingur er að „bögga“
útlending. Þessar útlendu pödd-
ur eru þá að ráðast á innflutt-
ar plöntutegundir í görðum.“
Spurður hver sé möguleik-
inn á að útrýma helstu skað-
völdunum segir hann erfitt að
segja til um það. „Nágranna-
þjóðunum hefur ekki tekist að
útrýma þeim og Íslendingar
hafa sýnt að þeir eru ekki snjall-
ari en þær að finna lausnir.“
Hann segir að hærra hitastig
á Íslandi í gegnum árin hafi
hjálpað skordýrunum að nema
hér land en einnig skipti máli
að þokkalega blautt sé í veðri.
Spurður hvaða vágestur sé
hættulegastur mannfólki, nefnir
hann skógarmítilinn. „Hann er
blóðsuga á mönnum og skepnum.“
Smávaxnir vágestir nema land
Slöngumaðkur fannst í fyrsta sinn hér á landi fyrr í sumar. Með hlýnandi loftslagi hefur skordýrum sem ná fótfestu hérlendis fjölgað til
muna. Sum geta þau valdið skaða í náttúrunni. Spánarsnigillinn gæti mögulega orðið mesti skaðvaldurinn að mati skordýrafræðings.
Hvað? Tilheyrir ættinni Megascolecidae og er af öðrum toga
en íslensku ánamaðkarnir sem eru af ættinni Lubricidae.
Grannur og stinnur, slengist til með snöggum hnykkjum,
hlykkjast, hoppar og skoppar. Getur sett allt á annan endann í
vistkerfum en óvíst hvernig hann hagar sér á Íslandi. Í Ameríku
hefur hann lagst á lifandi plöntur og eytt þeim.
Hvar? Fannst í safnhaugi í garði í Þingholtunum í Reykjavík.
Upprunaleg heimkynni ná frá Austur-Asíu suður til Eyjaálfu og
einhverra tegunda í Norður-Ameríku.
Hvernig? Ekki vitað en hugsanlega með innfluttum potta-
plöntum með rót í jarðvegi.
Hvenær? Fannst hér á landi í sumar.
Hvað? Snigill af ættinni Arionidae. Er auðþekktur frá öðrum sniglum hérlendis, þar sem hann er rauður á litinn.
Fullvaxinn er hann miklu stærri en aðrir sniglar af Arion-ættkvíslinni. Veldur miklum skaða í görðum og garðrækt.
Hvar? Finnst í húsagörðum og gróðrarstöðvum. Hefur sést til hans á höfuðborgarsvæðinu, í Hnífsdal, Hvera-
gerði, á Heimaey, Akranesi, Hofsósi, í Ólafsfirði og Höfn í Hornafirði. Upprunninn á vesturhluta Spánar, Portúgal
og S-Frakklandi.
Hvernig? Hefur átt greiða leið til Íslands með innfluttum plöntum og jarðvegi í blómapottum.
Hvenær? Þeir fyrstu hér á landi fundust í Reykjavík og Kópavogi árið 2003.
Hvað? Geitungur af ættinni Vespidae. Hann er tvílitur, svartur og gulur. Hann
er kvikur og auðvelt er að fá hann upp á móti sér. Við geitungabúin þarf
stundum lítið til að hann snúist til varnar. Einnig er hann nærgöngull á góð-
viðrisdögum í ágúst.
Hvar? Heldur sig einkum í byggð, í húsagörðum og húsum og er mest
áberandi á suðvestanverðu landinu. Hefur breiðst út um alla Evrópu en finnst
líka í Asíu og norðanverðri N-Ameríku.
Hvernig? Hefur slæðst hingað með varningi að utan.
Hvenær? Fannst fyrst með bú í Laugarneshverfi í Reykjavík 1977. Tíu árum
síðar hafði hann náð að leggja undir sig höfuðborgarsvæðið.
SLÖNGUMAÐKUR
SPÁNARSNIGILL
Hvað? Blóðsuga á spendýrum af ættinni Ixodidae. Dæmi-
gerður stórmítill, með munnlimi til að grafa ofan í húð, dökkan
hálsskjöld og fætur, ljósan afturbol sem þenst út þegar hann
fyllist blóði. Getur borið alvarlega sýkla í fórnarlömb sín, t.d.
bakteríuna Borrelia burgdorferi sem getur valdið alvarlegum
skaða á taugakerfi.
Hvar? Heldur sig í gróðri, einkum í skógarbotnum. Hefur
fundist víða á sunnanverðu landinu en einnig á Patreksfirði,
Egilsstöðum og í Skagafirði. Fyrirfinnst víða í Evrópu.
Hvernig? Getur borist til landsins með fuglum. Flestir hafa
fundist á hundum og köttum eftir útiveru í íslenskri náttúru.
Einnig má rekja fundina til heimkomu fólks frá útlöndum.
Hvenær? Fyrsti skógarmítillinn sem fannst hér á landi var
tekinn af þúfutittlingi sem var skotinn í Surtsey 1967.
SKÓGARMÍTILL
HOLUGEITUNGUR
Freyr
Bjarnason
freyr@frettabladid.is
Þetta
byrjar yfir-
leitt þannig
að útlend-
ingur er að
„bögga“
útlending.
Þessar útlendu pöddur eru
þá að ráðast á innfluttar
plöntutegundir í görðum.
Erling Ólafsson
skordýrafræðingur
Hvað? Smávaxin laufbjalla af ættinni Chrysomelidae. Hún er
kúpt, skelin er hágljáandi og slær á hana breytilegum litum.
Kemur sér fyrir á stofnum og greinum aspa og víðitrjáa og étur
laufblöðin.
Hvar? Finnst í skógum og görðum með þéttvöxnum öspum og
víðitrjám á Suðvesturlandi. Hefur fundist um mestalla Evrópu
en nánari upplýsingar liggja ekki fyrir um aðrar álfur.
Hvernig? Ekki vitað.
Hvenær? Fannst fyrst með vissu í ágúst 2005 í trjárækt
Skógræktar ríkisins að Mógilsá í Kollafirði.
ASPARGLYTTA
ASKÝRING | 10
NÁTTÚRA
Heimild: Vefur Náttúrufræðistofnunar Íslands, Ni.is.