Fréttablaðið - 20.12.2014, Síða 60

20. desember 2014 LAUGARDAGUR| HELGIN | 60
Þær Silja Bára og Inga Dóra könnuðust vel hvor við aðra þegar þær hitt-ust í vikunni til að spjalla við blaðamann um atburði ársins á erlendum vett-
vangi.
Silja Bára: „Já, við tengjumst í
gegnum UN Women. Ég var þar í
stjórn aðeins áður en þú kemur inn.“
Inga Dóra: „Já, við höfum rek-
ist hvor á aðra. Svo hef ég reyndar
komið í partí til þín.“
Silja Bára: „Eins og margir.“
Þær eru sammála um að þegar
þær fóru að líta yfir atburði ársins,
þá hafi þær komist að því að miklu
meira hafi gerst en þær minnti:
„Var þetta óvenjulangt ár, kannski?“
spurði Inga Dóra þegar við vorum
að ljúka spjallinu.
En byrjað var á að spyrja hvað
helst sitji eftir af því sem gerðist
erlendis á árinu sem er að líða, að
þeirra mati.
Silja Bára: „Ég held að merki-
legustu alþjóðapólitísku tíðindi árs-
ins hafi kannski verið það sem er
að gerast núna með viðurkenningu
Palestínu. Þar finnst mér standa
upp úr að þeir eru loks farnir að
sjá einhverja hreyfingu á þessum
málum frá Vesturlöndum. Og það
kemur held ég beint í kjölfarið á
þessum hræðilegu árásum í sumar
og umsátrinu um Gasa. Það var ekki
hægt að líta undan lengur.“
Inga Dóra: „Já, það er svo margt
búið að gerast á þessu ári. Núna síð-
ast þessi árás á skólann í Pakistan,
og að það skuli gerast rétt eftir að
Malala er búin að fá friðarverðlaun
Nóbels. En um leið verður manni
hugsað til þess að þótt svona árásir
gerist ekki oft í Pakistan þá er þetta
daglegt brauð í Afganistan, árásir
á skóla. Ekki svona stórar samt, en
þetta er að aukast. Þetta er líka svo
undarleg tímasetning rétt eftir að
Malala flytur sinn friðarboðskap og
talar fyrir menntun kvenna.“
Ógnin sem stafar af stúlkum
Inga Dóra: „Í Afganistan, þar sem
ég þekki aðeins til, þar hefur réttur
kvenna verið að aukast og þær hafa
verið að sýna að þær sætta sig ekk-
ert við minni réttindi. Þrjátíu pró-
sent þeirra fóru að kjósa og sýna
þar með að þær vilja nota réttindi
sín, jafnvel þótt allir frambjóðendur
séu karlar sem sýna engan áhuga á
réttindum kvenna. Auðvitað vant-
ar enn gríðarlega mikið upp á, en
ég fann það mjög sterkt þarna að
konur í áhrifastöðum í Afganistan
hafa mjög miklar áhyggjur af því
núna að fjölþjóðaliðið er að draga
sig til baka. Það er að gerast núna
um áramótin.“
Silja Bára: „Það sem gerist er
að stríðið í Afganistan, sem átti að
vera að enda, það er ekkert alveg að
hverfa. Það er þvert á móti verið að
gefa í aftur, en markmiðin um leið
orðin eitthvað óljósari.“
Inga Dóra: „Ég dáist samt
óendan lega að konunum sem eru
þarna í áhrifastöðum og að þær
skuli hafa sýnt enn meiri kraft í
þessum aðstæðum.“
Silja Bára: „Þetta var að vísu
blandaður skóli í Pakistan. En þetta
er alveg stórmerkilegt hvað mennt-
un stúlkna er ógnandi, eins og þessi
tilvitnun í Malölu að það sem talib-
anarnir virðast óttast mest er stúlka
með bók.“
Inga Dóra: „Það er eins í Nígeríu,
þar sem Boko Haram er enn þá með
tvö hundruð stúlkur í haldi.“
Silja Bára: „Já, eftir meira en
hálft ár. Og enn eru stúlkur að
hverfa reglulega.“
Huggun harmi gegn
Silja Bára: „Ég las reyndar fyrir
tuttugu og eitthvað árum grein eftir
bandarískan fræðimann af arab-
ískum uppruna, Fouad Ajami. Þetta
var svar við grein Samuels Hunt-
ingtons, The Clash of Civilizations.
Huntington fékk náttúrlega mikinn
meðbyr strax eftir 11. september, en
Ajami sagði strax eftir útkomuna að
málið með hefðir væri að þær eru
sterkastar þegar þær eru við það
að bresta. Og alltaf þegar maður er
bara að grafa sig í sandinn einhvers
staðar í þunglyndi út af svona hlut-
um þá heldur þetta manni einhvern
veginn gangandi. Við sjáum þetta
alls staðar að þessir karlar reka sig
á að afturhaldssemin og völdin, sem
þeir halda í, er ekki það sem nýja
kynslóðin vill. Æskan vill aðra póli-
tík en það sem þeir eru að bjóða, og
þá reyna þeir bara að halda völd-
unum með ofbeldi.“
Inga Dóra: „Og oft eru þeir að
heimta eitthvað til baka. Því konur
í Afganistan höfðu til dæmis miklu
meiri réttindi fyrir 20 til 30 árum.
Þannig að það er ekki eins og þetta
hafi alltaf verið svona.“
Meira en nóg af frostpunktum
En hvað segið þið um Vladimír
Pútín og Úkraínustríðið? Hvað er
eiginlega í gangi þar?
Silja Bára: „Einhvern tímann
lærði ég að Rússland hefði aldrei
unnið árásarstríð. Kosturinn við
að þeir séu með frumkvæðið er
sá að þá segir maður bara: Já,
þetta vinnst aldrei hjá þeim. En
inn í þetta kemur líka að stöðu
Rússlands er ógnað. Þetta er ríki
sem í 300 ár hefur í mismunandi
útgáfum verið mjög valdamikið
og hefur alltaf haft algert úrslita-
vald yfir nágrannaríkjunum, og nú
eru þau að reyna að komast inn í
NATO. Ástandið í Úkraínu er svo
alveg skelfilegt og eiginlega alla
þessa öld hafa verið að koma upp
einhver spillingarmál, það hafa
verið vafasamar kosningar og
hallarbyltingar fram og til baka.
Svo kemur einhver billjóner og
sigrar í forsetakosningunum, en
kann hann að tala við fólk og leiða
saman þessa klofnu þjóð? Maður
hefur efasemdir um það, en vonar
bara að þarna verði ekki enn einn
frostpunkturinn eins og nóg er
af, eins og í Georgíu, Moldóvu og
víðar þarna. Í Tansnistríu, austur-
hluta Moldóvu, varð ein deild sov-
éska hersins hreinlega eftir við
fall Sovétríkjanna og hún situr
þarna enn og er að vakta eitthvað.“
Inga Dóra: „Finnst þér að
Vestur lönd eigi að grípa inn í?“
Silja Bára: „Ég veit það ekki,
mér finnst bara að það sé Rússland
sem þurfi að fara að koma sér inn
í 21. öldina.“
Tíu forsetar hafa ekkert gert
Svo er Obama nú allt í einu farinn að
semja við Kúbu, og hann er nýbúinn
að veita ólöglegum innflytjendum
dvalarleyfi í stórum stíl. Er hann
kannski að koma sterkur inn núna
eftir kosningarnar í staðinn fyrir að
sitja sem lamaður?
Silja Bára: „Já, hann er að nota
framkvæmdavaldið. Þetta hefur
líka fengið svo góð viðbrögð, þetta
fjölskyldusameiningarverkefni sem
hann fór í strax eftir kosningarnar,
að leyfa ólöglegum innflytjendum
sem eiga börn sem eru ríkisborg-
arar að fá dvalarleyfi, að þeir hafa
talað um að hann hefði átt að gera
þetta fyrir kosningarnar. En þeir
voru svo hræddir við þetta að það
var setið á þessu fram yfir kosn-
ingar. Svo náttúrlega er skondið við
þetta að Jeb Bush, sem er að byrja
að þreifa fyrir sér, hann hefur
latínó fylgið því hann talar spænsku
og á konu af rómansk-amerískum
ættum. Og þá mögulega mun þetta
styrkja hann, þannig að repúblik-
ani geti kannski flotið inn á þess-
ari löggjöf og verði forseti næst. En
þetta er virkilega merkilegt. Það
eru tíu forsetar sem hafa ekkert
gert í þessu máli, og einu ríkin sem
Bandaríkin hafa ekki verið í stjórn-
málasambandi við eru Íran, Norður-
Kórea og Kúba.“
Læknar í geimfarabúningum
Hvað með ebólufaraldurinn? Það er
merkilegt að að allt í einu séu menn
farnir að búa til lyf í stórum stíl.
Inga Dóra: „Já, en sú tilviljun!
Mér finnst samt ofsalega skrýtið að
ebólan skuli vera orðin eitt af þess-
um stóru málum.“
Silja Bára: „Já, það eru fjögur til
fimm þúsund manns dánir, en það
deyr hálf milljón manna árlega af
flensunni. Þetta er sérlega ógeðs-
legur dauðdagi að vísu.“
Inga Dóra: „Auðvitað er frábært
að heimurinn sé loksins farinn að
rumska, farinn að safna og senda
eitthvað, en þetta er svo skýrt dæmi
um að þegar eitthvað fer að snerta
okkur beint á Vesturlöndum þá fyrst
er brugðist við, í staðinn fyrir að
bregðast við kerfisbundnum vanda
á miklu stærra sviði. Hversu marg-
ir eru að látast úr ebólu og hversu
margir eru að látast vegna þess að
þeir hafa ekki aðgang að lyfjum?
Þetta minnir svo mikið á HIV. Ég
sá það sérstaklega í Malaví þegar ég
kom á sjúkrahús að þá var þar ekki
neitt, en svo var HIV-deildin hin
glæsilegasta, allt splunkunýtt með
búnaði og húsgögnum, En það var
ekki hægt að fá lyf við algengustu
kvillum. Mér finnst þetta óttalega
mikið hæp, þótt ebólan sé hræðileg
auðvitað. Svo er líka brugðist við
alltof seint. Og þá eru sendir þess-
ir menn í geimfarabúningum. Hún
er líka búin að viðurkenna, konan
sem er yfir WHO, að það hefði verið
hægt að ráða niðurlögum þessa
sjúkdóms mjög auðveldlega þegar
þeir fengu fyrstu fréttirnar. Þegar
þetta var bara í einu litlu þorpi. Ef
þeir hefðu gripið inn í, en þá brugð-
ust þeir ekki við.“
Silja Bára: „Ég fékk reyndar
mikinn áhuga á þessu núna í haust.
Þetta er svona eftirlenduhugsun:
Aumingja fólkið þarna sem kann
ekki að þvo sér um hendurnar.“
Inga Dóra: „Og alltaf er talað um
jarðarfararsiðina þeirra, sem eru
nákvæmlega eins og okkar: Þeir
kveðja manneskjuna þegar hún er
látin og grafa hana.“
Silja Bára: „Það eina sem er öðru-
vísi, hef ég heyrt, er að þeir láta
manneskjuna standa uppi heima,
sem er ekkert langt síðan var gert
hér. Og það er fjölskyldan sjálf sem
þvær látna líkamann. En þetta er
bara öðruvísi vegna þess að við
erum búin að stofnanavæða dauð-
ann, sem er ekkert sérstaklega
jákvætt heldur.“
Inga Dóra: „Það er svo mikil
framandvæðing í þessu: Þeir skilja
ekki hvernig þetta smitast, greyin,
og við þurfum að senda fleira fólk í
búningum.“
Silja Bára: „Og talandi um hvað
er ógnandi. Er það þriggja ára barn
með ebólu sem er ógnandi eða er
það vestræni læknirinn sem kemur
þarna inn í geimfarabúningnum?“
SILJA BÁRA OG INGA DÓRA Úkraínustríðið, árásin á skóla í Pakistan, réttindi kvenna í Afganistan, ebóluhæpið og Kúbufrumkvæði Bandaríkjaforseta er meðal þess sem skaut upp kollinum í spjalli þeirra. FRÉTTABLAÐIÐ/ERNIR
Guðsteinn
Bjarnason
gudsteinn@frettabladid.is
Á RÖKSTÓLUM
Virðist hafa verið ógnarlangt ár
Silja Bára Ómarsdóttir, stjórnmálafræðikennari við Háskóla Íslands, og Inga Dóra Pétursdóttir, framkvæmdastýra UN
Women, settust niður með blaðamanni til að fara yfir það sem helst bar til tíðinda á árinu í útlöndum. Einungis var hægt
að stikla á stóru en þeim kom saman um að árið hefði verið miklu tíðindaríkara, eftir á að hyggja, en þær annars minnti.