Morgunblaðið - 04.08.2015, Síða 30

30 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 4. ÁGÚST 2015
YOUR TIME IS NOW.
MAKE A STATEMENT WITH EVERY SECOND.
Pontos Day/Date
Sígild en engu að síður nútímaleg
hönnun sem sýnir það allra nauðsynlegasta.
Áreiðanlegt sjálfvindu úrverk sem sýnir
vikudaga og dagsetningu. Einfalt
og stílhreint úr sem sendir skýr skilaboð.
jonogoskar.is Sími 5524910 Laugavegi 6 1 Kringlan Smáralind
Böðvar Guðmundsson samdi óp-
erutextann og skilaði honum til
mín í byrjun árs 1988 en þá var ég
reyndar kominn í Tónlistarháskól-
ann í Freiburg í Þýskalandi. Um
sumarið dvaldi ég einn mánuð í
grískum sumarbústað með félaga
mínum, tónskáldinu Georgios Sfi-
ridis og þar hófst ég handa við
smíði verksins.
Upphaflega gerði ég ráð fyrir
fjórum persónum í óperunni: Bald-
ursbrá, Rebba, Spóa og Hrúti
ásamt yrðlingum, sungnum af
börnum. Þegar ég var hins vegar á
leiðinni til Grikklands hugsaði ég
með mér að best væri að einfalda
söguþráðinn og sleppa yrðling-
unum, láta söguna aðeins hverfast
um aðalpersónurnar fjórar.
Þegar ég kom hins vegar í
gríska bústaðinn voru þar sjö ný-
fæddir hvolpar fyrir. Þeir léku sér
í garðinum, nudduðu sér við lapp-
irnar á mér þar sem ég sat við
skriftir eins og þeir væru að biðja
um að fá að vera með í leiknum.
Ég gat ekki annað en orðið við
þeirri bón.
Flestar laglínur óperunnar urðu
til í Grikklandi en eftir að ég sneri
aftur til Þýskalands endaði verkið
ofan í skúffu og ég snerti það ekki
áratugum saman. Mér fannst sögu-
þráðurinn ekki nógu sterkur.“
Hvað varð svo til þess að þú
tókst aftur upp þráðinn?
„Sveinn Einarsson leikstjóri
benti mér á hvar breyta þyrfti
söguþræðinum svo verkið kæmist á
flug. Ég endurskrifaði tónlistina
2011 og samdi sjálfur nýjan texta
fyrir þriðja þátt en það verður að
taka fram að andinn í verkinu, kar-
akterarnir, eru Böðvars og ég hélt
bara áfram í sama anda og hann.
Ég lýk verkinu árið 2013, er að
vinna í þessu með hléum, aðallega á
Siglufirði. Tilraunir til þess að afla
styrkja fyrir sviðssetningu óper-
unnar í fyrra gengu erfiðlega, svo
niðurstaðan varð að flytja óperuna
á tvennum tónleikum sumarið 2014,
á Þjóðlagahátíðinni á Siglufirði og í
Langholtskirkju.“
Viðtökurnar góðar
„Við fengum frábæra dóma.
Fjóla Nikulásdóttir söng Baldurs-
brá, Eyjólfur Eyjólfsson var Spói,
Jón Svavar Jósefsson stökk inn á
síðustu stundu fyrir Rebba og Dav-
íð Ólafsson var Hrúturinn. Krakk-
arnir í hlutverki yrðlinganna stóðu
sig frábærlega og ég var mjög
heppinn með hljóðfæraleikara. Tón-
leikarnir voru meira að segja til-
nefndir til Íslensku tónlistarverð-
launanna. Það þýddi að við gátum
ekki látið staðar numið. Við yrðum
að setja verkið á svið.
Aftur var leitað styrkja og nú
skipti sköpum myndarlegt framlag
úr Náttúruverndarsjóði Pálma
Jónssonar í Hagkaupum. Fleiri
styrkir, sem og velvild Hörpu og
Íslensku óperunnar, gerðu okkur
að endingu kleift að setja verkið á
svið í Hörpu.“
Hvað er eiginlega ævintýra-
ópera?
„Ævintýraópera er óhefðbundin
ópera einkum hugsuð fyrir börn.
Nútímaóperur eru yfirleitt alvar-
legs eðlis og skírskota beint til
samtímans. Baldursbrá byggist
hins vegar á tímalausu ævintýri, er
gamansöm og tónmálið er yfirleitt
hefðbundið.
Þetta er saga um vináttu, svik,
eðlislægt hatur sem hægt er að
vinna bug á og síðast en ekki síst
um drauminn sem verður að ræt-
ast. Túlkunin á sögunni er samt vit-
anlega hverjum og einum í sjálfs-
vald sett.“
Yngri áhorfendur koma ekki
fyrst upp í hugann þegar óperur
ber á góma.
„Mig langaði til að skapa verk
sem höfðaði til barna líkt og leikrit
Thorbjörns Egner en sem sprytti
upp úr íslensku umhverfi. Ég vildi
að verkið talaði beint til þeirra en
hefði samt alþjóðlega skírskotun.
Ég notaði íslensk þjóðlög, rímnalög
og þulur sem og dansa.
Önnur fyrirmynd var ítalska tón-
skáldið Claudio Monteverdi. Hann
notaði öll stílbrigði sem þá voru
þekkt í tónlist um 1600, bæði gömul
og ný og úr varð nýtt form, óperan.
Ég reyndi að hafa tónlistina eins
fjölbreytta og kostur var og gerði
reyndar í því að fara fram úr sjálf-
um mér í þeim efnum. Hvert ein-
asta sviðsatriði átti að koma áheyr-
andanum í opna skjöldu en þó
þannig að börn hefðu trú á því.“
Þjóðlegt á Siglufirði
Þú stóðst að stofnun Þjóðlagaset-
urs og Þjóðlagahátíðar á Siglufirði.
Hvað er að gerast á þeim vett-
vangi?
„Við stofnuðum Félag um Þjóð-
lagasetur sr. Bjarna Þorsteinssonar
árið 1999 og í kjölfarið var fyrsta
Þjóðlagahátíðin haldin árið 2000.
Þjóðlagasetrið var sett á laggirnar
árið 2006 og því fylgdi þjóðlaga-
söfnun um allt land. Það sem þetta
starf hefur helst skilað er að ungt
fólkt lætur sig þjóðlagaarfinn meira
varða en áður.
En það hefur gengið mjög erfið-
lega að reka setrið eftir að fjár-
laganefnd hætti að styrkja það. Það
Ævintýraóperan Baldursbrá
 Gunnsteinn Ólafsson lærði tónsmíðar í Ungverjalandi
 Ævintýraóperan endaði í skúffunni þar sem hún beið í
rúm 20 ár  Tilnefning til Íslensku tónlistarverðlaunanna
árið 2014  Þjóðlög á Siglufirði og þjóðlagasetur þar í bæ
Heilsar Gunnsteinn heilsar
upp á Gústa Guðsmann í Báta-
húsi Síldarminjasafnsins á
þjóðlagahátíð.
»Ég reyndi að hafa tón-listina eins fjölbreytta
og kostur var og gerði
reyndar í því að fara fram
úr sjálfum mér í þeim efn-
um.
VIÐTAL
Kjartan Már Ómarsson
kmo@mbl.is
Gunnsteinn Ólafsson kemur víða
við. Hann setti á fót þjóðlagahátíð á
Siglufirði og stofnaði Þjóðlagasetur
þar í bæ. Hann er náttúruverndar-
sinni, tónlistarkennari, stjórnandi
Háskólakórsins og höfundur
ævintýraóperunnar Baldursbrár,
svo fátt eitt sé nefnt.
Baldursbrá, sem Gunnsteinn
samdi ásamt Böðvari Guðmunds-
syni var frumflutt á tónleikum á
þjóðlagahátíðinni á Siglufirði síð-
asta sumar og var í kjölfarið til-
nefnd til Íslensku tónlistarverð-
launanna. Nú á að sýna hana í
Hörpu hinn 29. ágúst.
27 ár í vinnslu
Hvert er upphaf Baldursbrár?
„Upphaf þessa verks má rekja til
ársins 1987 þegar ég var á ferðalagi
í Transylvaníu. Þá var ég við nám í
tónsmíðum í Búdapest í Ungverja-
landi á fjórða og síðasta ári. Sagan
af Baldursbrá varð til og ég fékk
styrk frá Lista- og menningarráði
Kópavogs til þess að gera barna-
óperu úr efniviðnum.