Skólavarðan - 01.02.2005, Page 14

14
KENNARAMENNTUN
SKÓLAVARÐAN 1.TBL. 5. ÁRG. 2005
Finnar komu afar vel út úr PISA-könn-
uninni á nýliðnu ári líkt og áður. Finnsk
skólabörn voru í öðru sæti í stærðfræði-
þættinum og í efsta sæti þegar lestrar-
geta og náttúrufræðikunnátta voru
mældar. Margir velta fyrir sér hver sé
skýringin á þessum ágæta árangri Finna
og hafa ástæður eins og mikill agi,
stöðugleiki í skólakerfinu og metnaðar-
full menntun kennara verið nefndar.
Skólavarðan ákvað því að fletta upp í
stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar,
Grunnskólakennarar - fjöldi og mennt-
un frá 2003 en þar er að finna upplýs-
ingar um menntun finnskra grunnskóla-
kennara og annarra.
Tvískipt menntun finnskra
grunnskólakennara
Lengi vel mátti skipta kennaramenntun
á Norðurlöndum í tvennt. Í öðrum hópn-
um voru Ísland, Danmörk og Noregur sem
voru með eina tegund menntunar fyrir
alla grunnskólakennara þar sem sérhæf-
ing var lítil. Hins vegar voru
Svíþjóð og Finnland með tvískipta kenn-
aramenntun, annars vegar fyrir kennara
lægri bekkja grunnskólans og hins vegar
fyrir fagkennara í efri bekkjum hans. Sví-
þjóð hefur nú afnumið þessa tvískiptingu.
Besta kennaramenntun
á Norðurlöndum
Finnar eru taldir mennta kennaraefni sín
best allra Norðurlandaþjóða nú til dags.
Nám grunnskólakennara þar skiptist ann-
ars vegar í nám fyrir bekkjarkennara, þá
sem kenna öll fög í 1.-6. bekk grunnskóla,
og hins vegar í nám fyrir fagkennara, þá
sem kenna aðeins tiltekið eða tiltekin fög
í 7.-9. bekk. Menntun bekkjarkennara
felur í sér meira nám í kennslufræði en
aðrar tegundir kennaramenntunar. Nám
fagkennarans er æðri háskólagráða á bil-
inu 160-180 einingar og því má ljúka á 5-6
árum. Aðalgrein er venjulega ekki mennt-
unarfræði heldur það fag sem nemandinn
ætlar að kenna.
Kennaramenntun fer fram innan sér-
stakra kennaradeilda háskóla eða innan
menntunarfræðideilda í samvinnu við aðr-
ar deildir háskólans.
Skriflegt próf, hæfileikapróf og viðtal
Nám fyrir bekkjarkennara 1.-6. bekkj-
ar grunnskóla er 160 eininga fimm ára
M.Ed.-nám auk 35 eininga viðbótarnáms
í sérgrein sem gefur bekkjarkennara
möguleika á því að starfa sem fagkennari
í grunnskóla. Nemendur eru teknir inn í
bekkjarkennaranám að loknu inntöku-
prófi, þ.e. skriflegu prófi, hæfileikaprófi
og viðtali. Sumir háskólar krefjast þess
einnig að umsækjendur sýni hæfni sína,
m.a. í hópstarfi. Þeir sem vilja verða fag-
kennarar sækja um til viðkomandi háskóla-
deilda í aðalgrein sinni, t.d. stærðfræði,
samkvæmt hefðbundnum reglum. Þeir
sem fá inngöngu í nám til háskólagráðu
og stefna á að verða fagkennarar sækja
svo sérstaklega um fagkennaranám. Að-
gangur að því námi fæst annaðhvort með
hæfniprófi eingöngu eða bæði með hæfni-
prófi og góðum námsferli.
Vettvangsnám og æfingakennsla
ríkulegir þættir
Meistaragráða bekkjarkennara sam-
anstendur af tungumálanámi og samskipt-
um, grunn- og fagnámi í menntunarfræð-
um, framhaldsnámi í menntunarfræðum,
námi í aukagreinum og valgreinum. Vett-
vangsnám og æfingakennsla eru ríkulegir
þættir í náminu. Útskrifaðir bekkjarkenn-
arar geta haldið áfram námi og öðlast rétt-
indi sem sérkennarar, námsráðgjafar eða
kennarar í sérstökum fögum.
Fagdeild háskóla ber ábyrgð á náminu
Nemendur sem stefna að því að verða
fagkennarar stunda nám samkvæmt fag-
kennaraáætlun þeirrar deildar sem aðal-
fag þeirra heyrir undir. Námið er skipulagt
þannig að fagdeild háskólans ber ábyrgð á
kennslu í viðkomandi fagi en kennaradeild-
ir bera ábyrgð á menntunarfræðunum.
Hvoru tveggja náminu er lokið samtímis og
í samvinnu deildanna. Fagkennaranám fel-
ur í sér 35 einingar í uppeldis- og kennslu-
fræðum. Vettvangsnám og æfingakennsla
eru hluti af náminu.
Miklar umræður hafa verið um þróun
kennaramenntunar á undanförnum árum
í Finnlandi, m.a. í framhaldi af því að
stjórnunarleg skipting grunnskólans var af-
numin í ársbyrjun 1999 og ný aðalnámskrá
tók gildi. Áætlun um að auka kennara-
menntun á tímabilinu 2001-2003 var gefin
út af menntamálaráðuneytinu. Umræður
um þróun hennar nú snúast aðallega um
það að vettvangsnám og æfingakennsla
fari fram á mismunandi skólastigum því
að talið er að í framtíðinni verði þörf fyrir
menntað fólk sem getur unnið hvar sem
er innan grunnskólans, þ.e. bæði í efri og
neðri bekkjum hans.
GG
Sjá nánar: www.rikisend.althingi.is/files/
skyrslur_2003/kennarar.pdf
Menntun kennaraefna í Finnlandi
Greinarmunur á bekkjarkennslu og fagkennslu