Dagblaðið Vísir - DV - 21.08.2015, Blaðsíða 24

Helgarblað 21.–24. ágúst 201524 Umræða
U
m fá lönd í okkar heims-
hluta er meira talað nú um
stundir en Úkraínu. Úkra-
ína er mun nær okkur en
margir halda, og hún er
um margt nátengd sögu okkar nor-
rænna manna: um svipað leyti og
víkingar byggðu Ísland þá réðu
þeir stórum nýlendum þar sem nú
er Úkraína, meðal annars borginni
sem þeir kölluðu Kænugarð en
heitir nú Kiev. Um hana lágu leiðir
í suðurátt, meðal annars til Mikla-
garðs en þangað sóttu hraustir
menn af Norðurlöndum til að gerast
væringjar eða málaliðar hjá keisar-
anum í Býsans, meðal annars Ís-
lendingar.
Ég er svo heppinn að hafa þrí-
vegis sótt Úkraínu heim, og ferðast
töluvert um landið, frá vestri og til
austurs, og hitt fólk sem þar býr. Af
þeim sökum hef ég reynt að kynna
mér sögu landsins og setja mig inn
í aðstæður þar, og ég neita því ekki
að sumt af því sem sagt er í opin-
berri umræðu um málefni þessa nú
stríðshrjáða ríkis finnst mér hljóma
yfirborðslega eða jafnvel bera vitni
fordómum.
Stórveldi og samningar
Eins og kunnugt er hernámu Rúss-
ar nýverið hluta Úkraínu; Krímskag-
ann. Og svo er að heyra sem mörg-
um vestrænum álitsgjöfum þyki það
minni háttar mál, eða jafnvel ekki
nema sjálfsagt, og þá með þeim
rökum að Krím hafi lengst af eða til
skamms tíma verið partur af Rúss-
landi, mikilvægur partur sem þeir
hafi eitt sinn unnið í stríði, og að
því sé ekki nema sanngjarnt að þeir
leggi þetta svæði undir sig á ný.
Áður en farið er að ræða slík
sjónarmið í samhengi við önnur
landsvæði sem hafa breytt um ríkis-
fang, þá er rétt að minna á að þegar
Úkraína varð sjálfstæð, og Rússland
raunar líka á sama tíma, við upp-
lausn Sovétríkjanna, þá gerðu þessi
tvö nýju ríki með sér samning um
það hvernig ýmsum sovéskum eig-
um yrði skipt á milli landanna, með-
al annars kjarnorkuvopnum sem
mikið var af í Úkraínu. Og það varð
niðurstaðan að þeir afsöluðu sér
slíku til Rússlands, og partur af þeim
samningi var að bæði lönd myndu
jafnframt virða landamæri hins; að
þau myndu ekki gera landakröf-
ur hvort á annað. Að hernaðarstór-
veldi virði ekki slíka samninga er
auðvitað grafalvarlegt fyrir Evrópu
og raunar allan heiminn.
Hvað með Königsberg?
En svo er það hitt, að Krím hafi áður
tilheyrt Rússlandi, og sé mikilvægt
svæði í þeirra sögu. Í því samhengi
mætti telja upp allmörg hliðstæð
dæmi. Kannast menn til dæmis við
stað sem heitir Königsberg, í Aust-
ur-Prússlandi? Þar voru nýir Prússa-
kóngar og Þýskalandskeisarar löng-
um krýndir, þetta hafði tilheyrt þeim
öldum saman, og var ein af höf-
uðborgum Þjóðverja. Það var ekki
fyrr en 1946 að staðurinn skipti um
nafn, varð partur af Sovétríkjunum
og fór að heita Kaliningrad, eftir ein-
um af bolsévikaforingjunum. Núna
telst þetta rússneskt landsvæði, þótt
það sé langt frá rússnesku landa-
mærunum, og víst er að mörgum
Þjóðverjum þætti eðlilegast að þeir
tækju það yfir á ný. Og jafnvel ekki
ótrúlegt að íbúar þar myndu verða
meira en til í að gerast þýskir þegn-
ar. En hvað halda menn að Rúss-
ar myndu segja, ef stjórnin í Berlín
myndi svo mikið sem orða slík-
ar hugmyndir? Eða ef þeir færu að
„Ég neita því ekki
að sumt af því
sem sagt er í opinberri
umræðu um málefni
þessa nú stríðshrjáða rík­
is finnst mér hljóma yfir­
borðslega eða jafnvel
bera vitni fordómum.
Einar Kárason rithöfundur skrifar
Þér að segja
Úkraína Land og saga, og líka góði dátinn
Mótmæli í Kíev „Og kannski ekki undar-
legt að Úkraínumenn geti hugsað sér að fá
að njóta þess sama og nágrannarnir; það
heyrði maður mjög á tali fólks í höfuð-
borginni, Kiev."
Mynd REutERS
H E I L S U R Ú M
70%
20
til
AFSLÁTTUR
Útsala Rekkjunnar
í fullum gangi!
Lagersala á
rúmteppum og
handklæðum