Morgunblaðið - 09.04.2019, Qupperneq 15

15
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 9. APRÍL 2019
Væta Kona í góðum félagsskap í Austurstræti í rigningu. Líklegt er að regnhlífar landsmanna komi að góðum notum á næstunni því að spáð er rigningu víða á landinu seinni hluta vikunnar.
Eggert
Í Morgunblaðinu 26.
mars sl. er fjallað um
andstöðu sveit-
arstjórnar Blá-
skógabyggðar við hug-
myndir um
miðhálendisþjóðgarð
og rætt við oddvita
sveitarfélagsins af
sama tilefni. Hann seg-
ir sveitarstjórn óttast
að missa skipulagsvald
og vísar einnig í minn-
isblað Húnavatnshrepps þar sem
áþekkum ótta er lýst; að sveitarfélag-
ið missi það vald sem það hefur yfir
hálendinu innan sveitarfélagsmarka.
Í framhaldi af því veltir oddvitinn
upp þeirri spurningu hvað kalli á að
miðhálendið verði gert að þjóðgarði.
Svarið við spurningu oddvitans er
einfalt: Miðhálendið er að stærstum
hluta þjóðlenda, þ.e. í eigu ríkisins og
þannig sameign allra landsmanna.
Samkvæmt skoðanakönnunum vill
meirihluti landsmanna þjóðgarð á
miðhálendi Íslands. Það
eru því lýðræðisleg rök
fyrir því að stofna þjóð-
garð á miðhálendinu.
Einnig eru sömu rök og
voru til staðar þegar
Þingvallaþjóðgarður
var stofnaður: að
vernda og gefa almenn-
ingi kost á að njóta.
Valddreifing en
ekki samþjöppun
Sveitarstjórn Blá-
skógabyggðar telur
ekki ásættanlegt að
stjórn og umráð yfir 40% Íslands
verði í höndum fárra aðila. Það er þó
alls ekki stefnan með miðhálend-
isþjóðgarði. Í sviðsmyndum nefndar
sem umhverfis- og auðlindaráðherra
skipaði 2016 er lagt til að miðhálend-
isþjóðgarður byggi stjórnkerfi sitt á
Vatnajökulsþjóðgarði. Þar mynda
fulltrúar sveitarfélaganna meirihluta
í stjórn og eiga þrjá fulltrúa af sex í
svæðisráðum, þ.á m. formann. Auk
þeirra eiga umhverfis- og
náttúruverndarsamtök, útvist-
arsamtök og ferðamálasamtök einn
fulltrúa hvert í svæðisráði (í flestum
tilfellum eru þessir fulltrúar íbúar í
viðkomandi sveitarfélögum). Fyr-
irhugaður miðhálendisþjóðgarður
mun þannig fjölga þeim sem fara
með stjórn miðhálendisins, ekki
fækka.
Heimamenn ráða ferðinni
Svæðisráð hvers svæðis hefur yfir-
umsjón með tillögu að stjórnunar- og
verndaráætlun og stjórn sem sam-
þykkir og ráðherra staðfestir. Odd-
viti Bláskógabyggðar óttast rétt-
indamissi og vísar þar í upprekstr-
arrétt, námur og veiðirétt, en þessi
réttindi geta heimamenn skilgreint
og varið í gegnum stjórnunar- og
verndaráætlun. Sauðfjárbeit er víð-
ast hvar leyfð í Vatnajökuls-
þjóðgarði, rjúpna-, gæsa- og hrein-
dýraveiði er einnig heimil á
ákveðnum svæðum og efnistaka úr
námum er heimil þar sem hún þykir
ekki hafa neikvæð áhrif. Þannig var
efni í gerð Dettifossvegar að stórum
hluta tekið úr námum innan þjóð-
garðsins. Það er því ekkert að óttast
varðandi réttindamissi nema þá helst
ef um er að ræða ósjálfbæra nýtingu.
Fjármögnun
Oddvitinn telur þjóðgarðana van-
fjármagnaða og það er laukrétt hjá
honum. Hins vegar hefur það batnað
mjög á síðastliðnum árum, bæði með
auknu framlagi á fjárlögum og eins
með tilkomu landsáætlunar um upp-
byggingu innviða.
Oddvitinn veltir því einnig fyrir
sér hvort ekki sé betra að nota pen-
ingana í eitthvað annað, en þá má
benda á nýlegar rannsóknir, inn-
lendar og erlendar, sem sýna fram á
margfeldisáhrif þess fjármagns sem
sett er í þjóðgarða og friðlýst svæði.
Þannig hefur verið fullyrt að hver
króna sem sett er í þjóðgarð skili sér
í 14 krónum til ríkissjóðs, en þótt þær
væru ekki nema tvær væri samt sem
áður ávinningur af framlaginu.
Hálendi Íslands er einstakt
Burtséð frá hagrænum áhrifum er
óumdeilt að hálendi Íslands er mjög
sérstætt á heimsvísu og þar eru síð-
ustu stóru víðerni Evrópu. Hálendið
á líka mikla sögu og menningu sem
ber að varðveita, hvort sem það eru
sagnir af útilegumönnum og Íslend-
ingasagnahetjum eða hefðir sem
tengjast búskap, nytjum og ferðalög-
um. Öllum hlýtur að vera ljóst hversu
mikilvægt er að tryggja vernd há-
lendisins til framtíðar og að nýting
þess sé ávallt sjálfbær. Um það snýst
þjóðgarður á miðhálendi Íslands og
ekkert annað.
Eftir Guðmund
Ögmundsson » Stærstur hluti há-
lendis Íslands er
sameign allra lands-
manna. Hálendið er ein-
stakt á heimsvísu og
okkur ber að standa
vörð um það á markviss-
an hátt.
Guðmundur
Ögmundsson
Höfundur er þjóðgarðsvörður
í Jökulsárgljúfrum.
gudmundur.ogmundsson@gmail-
.com
Hjarta landsins – sameign þjóðar