Morgunblaðið - 09.04.2019, Qupperneq 16

16 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 9. APRÍL 2019
Hér á eftir fer eitt-
hvað sem ég páraði í
nóvember í fyrra. Í
ljósi umfjöllunar
þessa dagana um
þennan orkupakka vil
ég með birtingu þess-
ara hugrenninga
minna taka undir með
þeim sem sem gjalda
varhuga við samþykkt
pakkans.
Nú rífumst við um orkupakka
að ég held númer þrjú. Það sem
togast er á um er hvort eða ekki
samþykki hans þýði afsal Íslend-
inga á yfirráðum á orkulindum
okkar og/eða stjórn á nýtingu
þeirra til ESB. Nú er það svo að
öll viljum við annars vegar að nú-
verandi framleiðsla, dreifing og
nýting sé í höndum okkar sjálfra
og hins vegar að öll viðbót á
framleiðslu, dreifingu og nýtingu
verði sömuleiðis á okkar vegum
en ekki einhverrar yfirstjórnar
útlenskra og staðsett utan ís-
lenskra landsteina. Það er víst
svo að jarðvarmavirkjanir hafa
takmarkaðan líftíma en vatnsafls-
virkjanir nánast endalausa líf-
daga. Til samans erum við því að
tala um ákveðið mögulegt fram-
boð, sem fer minnkandi efir því
sem við göngum á jarðvarmann,
sem við höfum í hendi okkar hve-
nær við viljum virkja. Það er
æskilegt að nota nefndar auðlind-
ir annars vegar til að tryggja
orku til viðhalds núverandi starf-
semi í landinu og afhendingu raf-
magns og hita til heimila í land-
inu á sanngjörnu verði og hins
vegar til atvinnusköpunar og auk-
inna atvinnutækifæra innanlands
til lengri tíma litið. Það er í þjóð-
arsálinni að tryggja lands-
mönnum í nútíð og framtíð raf-
magn á ásættanlegu verði og
skila þannig auðlindarentunni til
almennings. Allur undirlægju-
háttur við erlend yfirráð í verð-
lagningu innanlands kemur því
ekki til greina.
Að vera settur undir ákvarð-
anir útlenskra í þessum efnum
setur að manni aulahroll.
Hvort og hvenær okkur kann
að finnast skyn-
samlegt að tengjast
raforkumarkaði á
meginlandinu, og þá
væntanlega með
lagningu kapals,
hljótum við að vilja
að sé okkar eigin
ákvörðun en ekki
einhverrar yf-
irstjórnar á meg-
inlandinu. Það að
við neitum að af-
henda ákvarðanir
um rekstur, nýtingu, tengingu og
verðmyndun okkar eigin auðlinda
til yfirþjóðlegrar stofnunar hlýt-
ur að teljast eðlileg ákvörðun
okkar sem sjálfstæðrar þjóðar.
Nú segja þeir sem fylgjandi
eru því að orkupakkinn verði
samþykktur að ekki fylgi sam-
þykktinni afsal yfirráða þjóð-
arinnar yfir auðlindinni né önnur
takmörkun og breyting á verð-
myndun, rekstri eða aðgangi
landsmanna að raforkumark-
aðinum. Allar vangaveltur um að
hafna pakkanum séu því ekkert
annað en hræðsluáróður. Nú má
spyrja: sé svo að samþykki pakk-
ans breyti engu hvað rekur okk-
ur þá til að samþykkja hann?
Samþykki pakkans nú væri
glapræði þar sem landsmönnum
eru ekki ljósir kostir og gallar
þess auk þess að ekki verður séð
að við séum í kapphlaupi við tím-
ann hvað þetta varðar.
Hvort og hvenær við kjósum
að tengjast hinum evrópska
orkumarkaði og með hvaða hætti
á að vera á okkar könnu, ekki
annarra. Slík ákvörðun verður
ekki tekin nema að undangeng-
inni kostnaðar- og ábataúttekt
(cost benefit analysis), þar sem
heildarhagsmunir fremur en
einkahagsmunir ráða úrslitum.
Orkupakki
Eftir Þorbjörn
Guðjónsson
Þorbjörn
Guðjónsson
»Nú má spyrja, sé svo
að samþykki pakk-
ans breyti engu, hvað
rekur okkur þá til að
samþykkja hann?
Höfundur er cand. oecon.
Sem sjálfstæð-
ismanni þykir mér
leiðinlegt að horfa upp
á hvernig forysta Sjálf-
stæðisflokksins ætlar
sér að þverbrjóta sam-
þykktir síðasta lands-
fundar m.t.t. orkumála
en forystusveit flokks-
ins hefur lagt til inn-
leiðingu á svokölluðum
þriðja orkupakka Evr-
ópusambandsins. Landsfundur hafði
hafnað pakkanum. Síðast þegar
flokksforystan braut samþykktir
flokksins með sambærilegum hætti
var það dýrkeypt og fylgi flokksins
hefur ekki enn jafnað sig. Hér er átt
við þegar forysta flokksins fór á
sveig við landsfundarsamþykktir og
ákvað að styðja vinstristjórnina í
Icesave-deilunni.
Ástæðurnar fyrir þriðja orku-
pakkanum eru mjög óljósar þar sem
Ísland tengist ekki á nokkurn hátt
innri orkumarkaði sambandsins. Í
raun hafa talsmenn innleiðingar-
innar aðeins viðrað eina ástæðu, þ.e.
að „við eigum engra kosta völ“.
Með þriðja orkupakkanum fylgja
hinar og þessar kvaðir og lagaflækj-
ur sem meira að segja helstu tals-
menn þriðja orkupakkans, þ.á m.
ráðherrar, geta varla útskýrt og
hvað þá séð fyrir afleiðingarnar.
Annar orkupakki Evrópusam-
bandsins hafði líka í för með sér hin-
ar og þessar breytingar, s.s. upp-
skiptingu vinnslu og dreifingu, en
það hækkaði raforkuverð til lands-
byggðar. Bakarar bentu nýlega á að
raforkuverð til þeirra hefði tvöfald-
ast með komu þessa orkupakka. Fá-
ir ef einhverjir sáu það fyrir og það
er dálítið merkilegt að í allri um-
ræðunni virðist enginn geta bent á
neitt gott sem fylgdi þeim orku-
pakka. Þrátt fyrir það er hann með
forkastanlegum hætti eitthvað
tengdur við þriðja orkupakkann og
látið líta út fyrir að örlög þriðja
orkupakkans hafi í raun verið
ákveðin árið 2003. Sá málflutningur
er afskaplega undarlegur þar sem
þriðji orkupakki Evr-
ópusambandsins var
ekki einu sinni kominn
á teikniborðið í Brussel
það árið.
Hvað vitum við ann-
ars um þriðja orku-
pakkann? Við vitum að
í honum felst valda-
framsal. Meira að
segja talsmenn orku-
pakkans fela ekki
þessa staðreynd.
Við vitum líka að í
honum felst aukin
markaðsvæðing orkugeirans. Er
það eitthvað sem við viljum? Ég
starfaði sem apótekari í Þýskalandi í
nokkur ár. Orkukostnaður var þar
með þeim hætti að við konan kynt-
um íbúðina aðeins tvisvar daglega,
þ.e. þegar staðið var á fætur og þeg-
ar lagst var til hvílu og þá aðeins í
um klukkustund í senn. Gengur það
á klakanum? Styrmir Gunnarsson,
fyrrverandi ritstjóri Morgunblaðs-
ins, hefur einnig í þessu samhengi
bent á að fjárfestingafélög, sem eng-
inn veit hver á, eru að kaupa upp
helstu jarðir á Íslandi og að smá-
virkjanir lúta ekki sömu lögum og
stærri virkjanir. Ef þrýstingur frá
slíkum aðilum hefur áhrif á fram-
vindu mála eru ráðamenn farnir á
vafasama braut.
Samlegðaráhrifin af valda-
framsalinu og aukinni markaðs-
væðingu í orkugeiranum geta reynst
okkur Íslendingum dýrkeypt. Erum
við að festa í lög eitthvert evrópskt
reglugerðafargan sem getur gert
grundvallarbreytingar á hags-
munum þjóðarinnar og vilja löggjaf-
ans með erlendum úrskurði?
Með aukinni markaðsvæðingu
hlýtur í framhaldinu að koma upp sú
krafa að markaðurinn starfi með
eðlilegum hætti, að ríkið eigi ekki
orkufyrirtæki sem sé í slíkri í yfir-
burðastöðu að það geti haft áhrif á
markaðinn. Ég hef varpað fram
þeirri spurningu hvort að með
valdaframsalinu gæti sú staða komið
upp að ríkið þyrfti að brjóta upp
Landsvirkjun og selja hana. Gæti
komið upp eitthvað ófyrirsjáanlegt í
tengslum við orkuframleiðslu og
-dreifingu því menn ákváðu að sam-
þykkja einhvern orkupakka sem
ekki einu sinni flutningsmenn virð-
ast skilja? Eitt grundvallaratriði
EES-samningsins var á dögunum
dæmt ólögmætt, þ.e. innflutnings-
höft ákveðinna landbúnaðarafurða.
Enginn sá það fyrir og það hlýtur að
þurfa að horfa til þess máls við inn-
leiðingu á þriðja orkupakka Evrópu-
sambandsins. Stundum breytast
grundvallaratriði án þess að Alþingi
hafi nokkuð um það að segja.
Sjálfir flutningsmenn þriðja orku-
pakkans virðast að einhverju leyti
hafa áhyggjur af innleiðingunni og
leggja fram orkupakkann með fyr-
irvörum en hver er reynsla Íslend-
inga af innihaldslausum fyrirvörum?
Halda fyrirvarar? Var ekki nýlega
verið að dæma grundvallaratriði
EES-samningsins ólögmætt? Það
grundvallaratriði var lögbundið. Það
er alveg á kristaltæru að fyrirvarar
hafa litla sem enga þýðingu þegar
kemur að dómsvaldinu í Brussel.
Í þessu stærsta hagsmunamáli
þjóðarinnar verður þjóðin að fá að
njóta vafans og ef engar aðrar
ástæður eru fyrir hendi en þreyt-
andi uppgjafartal um að „við eigum
engra kosta völ“ er nokkuð augljóst
að þingið á alls ekki að samþykkja
pakkann.
Við þingmenn allra flokka langar
mig að vekja athygli á einu að lok-
um. Það er auðvitað erfitt fyrir
þingmenn að fara gegn flokksfor-
ystu. Það tekur á. Sama má segja
um okkur flokksmenn sem þykir
auðvitað vænt um okkar forystu og
verjum hana og styðjum þegar
gengið er til kosninga. Í þessu máli,
rétt eins og í Icesave, er þó átaka-
fælni ekki afsökun. Það er hreinlega
of mikið í húfi.
Fari svo að þingið bregðist skyldu
sinni hlýtur að koma til álita að for-
seti sendi þetta hagsmunamál til
þjóðarinnar.
Vá fyrir dyrum
– bréf til þingmanna
Eftir Viðar
Guðjohnsen »Ef engar aðrar
ástæður eru fyrir
hendi en þreytandi upp-
gjafartal um að „við eig-
um engra kosta völ“ er
nokkuð augljóst að
þingið á alls ekki að
samþykkja pakkann.
Viðar Guðjohnsen
Höfundur er lyfjafræðingur
og sjálfstæðismaður.
Allt um sjávarútveg
Hafnarbraut 25 | 200 Kópavogi | Sími 554 0000 | www.klaki.is
HVOLFARARKARA
Handhægir ryðfríir karahvolfarar
í ýmsum gerðum.
Tjakkur vökvadrifinn með
lyftigetu frá 900 kg.
Halli að 110 gráðum.
Vinsælt verkfæri í
matvælavinnslum
fiski – kjöti – grænmeti
Suðurlandsbraut 6, Rvk | S. 419 9000 info@handafl.is | handafl.is
Við útvegum hæfa
starfskrafta í flestar
greinar atvinnulífsins
VANTAR ÞIG STARFSFÓLK?
Traust og fagleg
starfsmannaveita
sem þjónað hefur íslenskum
fyrirtækjum í áraraðir