Morgunblaðið - 23.04.2019, Qupperneq 12

12 VIÐSKIPTIViðskipti | Atvinnulíf
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 23. APRÍL 2019
HURÐIR
Tunguháls 10, 110 Reykjavík, sími 567 3440, vagnar@vagnar.is, vagnar.is
• Stuttur afhendingartími
• Hágæða íslensk
framleiðsla
• Val um fjölda lita í
RAL-litakerfinu
• Vindstyrktar hurðir
Bílskúrs- og iðnaðarhurðir
Iðnaðarhurðir
Iðnaðarhurðir með gönguhurð
Bílskúrshurðir
Hurðir í trékarma
Tvískiptar hurðir
Smíðað eftir máli
Fyrsta flokks þjónusta og ráðgjöf
23. apríl 2019
Gengi Kaup Sala Mið
Dollari 119.6 120.18 119.89
Sterlingspund 156.08 156.84 156.46
Kanadadalur 89.75 90.27 90.01
Dönsk króna 18.111 18.217 18.164
Norsk króna 14.107 14.191 14.149
Sænsk króna 12.949 13.025 12.987
Svissn. franki 118.54 119.2 118.87
Japanskt jen 1.0677 1.0739 1.0708
SDR 166.2 167.2 166.7
Evra 135.22 135.98 135.6
Meðalgengi/Viðskiptavog þröng 165.8512
Hrávöruverð
Gull 1276.5 ($/únsa)
Ál 1838.5 ($/tonn) LME
Hráolía 71.63 ($/fatið) Brent
Skannaðu kóð-
ann til að sjá
gengið eins og
það er núna á
● Saksóknari í
Japan ákærði Car-
los Ghosn á mánu-
dag fyrir trúnaðar-
brot. Reuters
greinir frá þessu
en ákæran er sú
fjórða sem gefin
hefur verið út á
hendur Ghosn
vegna meintra
brota hans í starfi
sem stjórnandi bílaframleiðandans
Nissan.
Nýja ákæran barst sama dag og
varðhaldstímabili Ghosns átti að ljúka
en eftir að hafa verið sleppt lausum úr
löngu gæsluvarðhaldi snemma í mars
var Ghosn fangelsaður á ný 4. apríl
síðastliðinn.
Ghosn neitar allri sök og hafa lög-
fræðingar hans farið fram á að honum
verði sleppt gegn tryggingu.
ai@mbl.is
Ghosn ákærður
fyrir trúnaðarbot
Carlos
Ghosn
STUTT
VIÐTAL
Ásgeir Ingvarsson
ai@mbl.is
Fyrr í vikunni birti fræðiritið Journal
of Applied Economics ritrýnda grein
eftir Jón Helga Egilsson þar sem
hann setur fram nýtt módel til að
skýra betur samspil stýrivaxta og
gengis gjaldmiðla. Í tíu manna rit-
nefnd tímaritsins eru m.a. nóbelsverð-
launahafarnir í
hagfræði, þeir
George Akerlof og
Robert Mundell
auk Guillermo
Calvo sem er
þekktastur fyrir
kenningar sínar
um snögghemlun
hagkerfa (e. sud-
den stop). Sögu
nýja módelsins
sem Jón Helgi hefur þróað má rekja
til rannsókna sem hann gerði með
Kára Sigurðssyni hagfræðingi árið
2001.
„Við birtum rannsókn í byrjun árs
2001 þar sem við bentum á og rök-
studdum að hávaxtastefna Seðlabank-
ans gæti veikt krónuna verulega, sem
svo gerðist í mars það sama ár. Í að-
draganda hrunsins 2008 skrifuðum við
síðan fjölda greina til að vara við
stefnu seðlabankans enda sáum við að
það var verið að endurtaka sömu mis-
tökin. Í bloggfærslu 15. mars 2008
benti ég síðan á að miðað við hávaxta-
stefnu seðlabankans árin á undan
mætti vænta þess að gengisvísitala
krónunnar færi úr 142 í 220. Það gerð-
ist svo hálfu ári síðar og við köllum það
„hrunið“. Ég hélt að útreikningar mín-
ir væru augljósir og þekktir og út-
skýrði ekkert sérstaklega. En svo
reyndist ekki vera. Þess vegna skrif-
aði ég þessa grein,“ segir Jón Helgi.
Skörun skammtíma-
og langtímáhrifa
Það sem aðgreinir reiknilíkan Jóns
Helga frá aðferðum annarra hagfræð-
inga er að hann skoðar ekki hverja
einstaka vaxtaákvörðun heldur horfir
á runu vaxtaákvarðana og hvernig
þær hafa samverkandi áhrif. „Hver
vaxtaákvörðun hefur áhrif bæði til
skamms og langs tíma. Hver ný vaxta-
ákvörðun getur því orðið fyrir áhrifum
eldri vaxtaákvarðana sem enn eru að
koma fram,“ útskýrir Jón Helgi en
hann er verkfræðingur að mennt og
stundaði að auki doktorsnám í hag-
fræði við Háskóla Íslands og tók hluta
af náminu við Columbia-háskóla. Frá
2014-15 var Jón Helgi formaður
bankaráðs Seðlabanka Íslands.
Líkan Jóns Helga útvíkkar svokall-
að Dornbusch-módel sem hagfræðing-
ar hafa notað allt frá 8. áratugnum til
að skoða skammtíma- og langtíma-
áhrif stýrivaxtabreytinga á gengi
gjaldmiðla. „Skammtímaáhrifin ráð-
ast á peningamarkaði og geta birst í
því að þegar vextir í einu landi hækka
umfram önnur þá má vænta þess að
fjármagn flæði þangað sem síðan leið-
ir til hærra gengis. Vöru- og þjónustu-
markaður bregst við með töf og vinnur
á móti skammtímaáhrifum þar til jafn-
vægi næst,“ segir Jón Helgi.
En málin flækjast þegar tekið er
með í reikninginn að breyting á stýri-
vöxtum á sér sjaldnast stað í tóma-
rúmi og geta skammtímaáhrifin af
nýrri vaxtabreytingu togast á við lang-
tímaáhrif fyrri vaxtabreytinga. „Það
er margt sem skýrir áhrif breytinga á
stýrivöxtum og ráðast viðbrögð mark-
aðarins t.d. af trúverðugleika Seðla-
bankans sem í hlut á og hversu mikið
hagkerfið er háð fjármögnun. Minnk-
andi trúverðugleiki seðlabanka getur
t.d. valdið því að styrkingaráhrif stýri-
vaxtahækkunar eru minni en ella.“
Vegferð sem endar með hruni
Módel Jóns Helga sýnir einnig
hvenær þróun stýrivaxta getur
fræðilega haldið gengi stöðugu, þ.e.
þegar skammtíma- og langtímaáhrif
vega hvor önnur upp. En sá útreikn-
ingur afhjúpar vel vandamálið við
slíkan stöðugleika, sem er að vext-
irnir þurfa að hækka meira í hverju
skrefi til að ná fram þessum „stöðug-
leika“. Samkvæmt líkaninu væri það
fræðilega gerlegt að nota vexti til að
halda gengi stöðugu en til þess þess
þufa stýrivextir að hækka með veld-
isvexti. „Augljóslega gengur slíkt
ekki til lengdar og ef seðlabankar
fylgja slíkri stefnu þá er hættan sú að
vegferðin endi með hruni gjaldmið-
ilsins,“ segir Jón Helgi. „Það eru ein-
mitt líkindi með þessu ferli og því
sem gerðist á Íslandi fyrir hrun og
raunar undanfari hruns fleiri gjald-
miðla eins og farið er yfir í greininni.“
Jón Helgi hefur notað líkan sitt til
að rýna í þróun vaxta og gengis landa
þar sem stjórnvöld hafa freistast til
að keyra upp vexti til að forða geng-
ishruni. „Í Argentínu eru stýrivextir
t.d. 67% í dag og má sjá fleiri lönd í
vandræðum, s.s. Tyrkland og Suður-
Afríku. Kannski má segja að svona
undarleg hagfræði sé ávísun á gós-
entíð fyrir gjaldmiðlabraskara en
hins vegar grátleg fyrir allan al-
menning,“ segir Jón Helgi og ítrekar
að vonandi stuðli líkan hans að því að
fækka manngerðum hörmungum af
þessum toga. „Miðað við líkanið þá
var gengishrun íslensku krónunnar
2008 nokkuð fyrirsjáanlegt og hefði
mátt koma í veg fyrir að mínu viti.
Módel og reynslan virðist styðja að
það ætla að halda gengi stöðugu með
stighækkandi stýrivöxtum getur ver-
ið stórvarasamt.“
Varasamt að styrkja gengi
með hærra vaxtastigi
AFP
Átök Í Argentínu er reynt að styrkja gengið með hærri stýrivöxtum. Miðað
við líkan Jóns Helga mun það ekki ganga til lengdar. Frá Buenos Aires.
 Til að viðhalda stöðugleika myndu stýrivextir þurfa að hækka með veldisvexti
Jón Helgi
Egilsson
● Stjórn bandaríska matvælarisans Kraft Heinz hefur
ákveðið að gera Miguel Patricio að forstjóra fyrir-
tækisins. Patricio, sem áður var markaðsstjóri drykkja-
veldisins Anheuser-Busch InBev, tekur við af Bernardo
Hees sem gefinn var reisupassinn eftir að Kraft Heinz
neyddist til að afskrifa 15 milljarða dala í febrúar síðast-
liðinum vegna rýrnandi virðis margra helstu vörumerkja
fyrirtækisins. Kraft Heinz greindi frá þessu á mánudag og
upplýsti jafnframt að arðgreiðslur myndu lækka um þriðj-
ung. Að sögn FT upplýsti félagið einnig að því hefði verið
birt stefna frá bandaríska fjármálaeftirlitinu. ai@mbl.is
AFP
Kraft Heinz framleiðr
m.a. Campbell’s-súpur.
Kraft Heinz ræður nýjan forstjóra