Morgunblaðið - 23.04.2019, Blaðsíða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 23. APRÍL 2019
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Tamíl-tígrarnir áSrí Lanka
voru tíðir gestir í
heimsfréttunum
um aldarfjórð-
ungsskeið. Þeir áttu í hörðum
átökum við stjórnvöld á eyj-
unni en fyrir áratug höfðu þau
sigur og síðan hefur þar ríkt
meira öryggi.
Átökin við hryðjuverka-
menn Tamíl-tígranna rifjast
óhjákvæmilega upp þegar
gerðar eru sjálfsmorðsárásir á
Srí Lanka, því að það er bar-
áttuaðferð sem þeir beittu af
þeim óhugnaði sem þess hátt-
ar voðaverkum fylgir.
Árásirnar á páskadag, þar
sem um 300 létu lífið og um
500 særðust, virðast þó
ótengdar átökunum við Tamíl-
tígrana. Stjórnvöld í landinu
segja að ábyrgðina beri lítt
þekkt íslömsk hryðjuverka-
samtök, en telja jafnframt að
skipulagning hryðjuverkanna
teygi sig út fyrir landið og
hryðjuverkin séu því í raun
hluti af alþjóðlegri hryðju-
verkastarfsemi.
Þetta á líklega eftir að skýr-
ast frekar og nauðsynlegt að
stjórnvöld um allan heim legg-
ist á eitt og reyni að uppræta
þess háttar starfsemi. Það er
þó allt annað en auðvelt og
átökin við Ríki íslams hafa
ekki auðveldað leikinn. Í
tengslum við árásirnar á Srí
Lanka hefur verið bent á að
nokkrir öfgamenn frá eyjunni
hafi barist með Ríki íslams og
hættan er sú að
slíkir menn muni
valda ógn og skelf-
ingu víða, hvort
sem þeir hafa átt
hlut að máli í
sprengingum í hótelum og
kirkjum á Srí Lanka á páska-
dag.
En auk þess að rifja upp
fyrri hryðjuverk á Srí Lanka
rifja árásirnar nú upp fleiri
slíkar á kirkjur og kristna
menn á síðustu árum. Ekki eru
nema tvö ár síðan Ríki íslams
réðst á kirkjur kopta í Egypta-
landi. Þær árásir voru gerðar
á pálmasunnudag og felldu um
fimmtíu manns og særðu tvö-
faldan þann fjölda. Þá hefur
fjöldi fallið í slíkum árásum í
Pakistan á liðnum árum, en
stjórnvöld þar í landi eiga
vafasaman feril þegar hryðju-
verkamenn eru annars vegar.
Hryðjuverkaárásir eru allt-
af óhugnaður sem ber að for-
dæma og vinna gegn með öll-
um tiltækum ráðum. Árásir á
kirkjur á páskadag eru sérlega
óhugnanlegar, enda staður og
stund engin tilviljun. Þetta er,
auk þess að vera árás á þá sem
fyrir verða, árás á trú stórs
hluta mannkyns og jafnframt
þá trú sem er grundvöllur
vestrænnar menningar. Von-
andi verða þessar skelfilegu
árásir áminning um nauðsyn
þess að þjóðir heims haldi
vöku sinni í þeirri baráttu sem
nú stendur yfir gegn hryðju-
verkum og þeim öfgamönnum
sem þau stunda og styðja.
Hryðjuverkin
beindust gegn fólki
og gegn trú fólks}
Árásir á páskadag
Stundum er rættum það sem
kallaðar eru fag-
legar hæfnis-
nefndir eins og
þar fari fyrirbæri
sem séu hafin yfir
gagnrýni og hafi höndlað hinn
endanlega sannleik. En
hæfnisnefndir sem hið opin-
bera skipar til að leggja mat á
umsækjendur um opinber
embætti eru vitaskuld mann-
anna verk og niðurstöður
þeirra einnig.
Þeir sem efuðust um þetta
hafa án efa skipt um skoðun
við að lesa umfjöllun Morgun-
blaðsins á laugardag um störf
og niðurstöður hæfnisnefndar
við val á fimmtán dómurum í
nýjan Landsrétt. Þar kemur
fram að jafnvel innan hæfn-
isnefndarinnar sjálfrar voru
efasemdir um niðurstöðuna
sem afhent var ráðherra.
Engu að síður ákvað nefndin
að leggja aðeins til fimmtán
nöfn í stað þess að veita ráð-
herra og Alþingi, sem skipaði
í réttinn, meira
svigrúm með því
að hafa hópinn
stærri.
Nú liggur fyrir
og er viðurkennt
að sú niðurstaða
sem Excel-skjalið gaf var ekki
heppileg niðurstaða. Ekki
einu sinni nefndarmenn sjálfir
voru sáttir við hana, en þeir
töldu sig ekki geta hnikað
henni til þrátt fyrir hvernig
hún væri fundin. Það kom því
óhjákvæmilega í hlut ráðherra
og Alþingis og leiðin sem var
farin var að ráðherra gerði til-
lögu sem Alþingi gerði að
sinni.
Hægt er að hafa ýmsar
skoðanir á þeim hópi sem þar
var valinn, en hann er engu að
síður rétt skipaður af Alþingi
eftir tillögu ráðherra og
breyta orð Mannréttinda-
dómstólsins engu þar um.
Það sem upp úr stendur í
þessu máli er hins vegar að
fara þarf gagngert yfir notkun
og störf hæfnisnefnda.
Lýsing á störfum
hæfnisnefndar um
landsréttardómara
er mikið áhyggjuefni}
Hæfnisnefndir
S
taðan er þessi: Ríkisstjórnin ásamt
fylgifiskum vill staðfesta orkupakk-
ann en telur það ekki óhætt nema
með lagalegum fyrirvara. Málinu
fylgir loðin yfirlýsing utanríkis-
ráðherra og framkvæmdastjóra orkumála hjá
Evrópusambandinu um sameiginlegan skilning
á gildi pakkans gagnvart Íslandi. Vandinn er sá
að óljóst er um gildi einhliða fyrirvara gagnvart
hinni þjóðréttarlegu skuldbindingu sem sam-
þykki leiðir af sér. Óvíst er hvaða hald yrði í
hinni sameiginlegu yfirlýsingu ef á málið reyndi
fyrir dómstólum.
Fyrir Alþingi liggja í málinu lögfræðilegar
álitsgerðir færustu manna en þeim ber ekki að
öllu leyti saman. Skylt er þegar uppi eru spurn-
ingar tengdar auðlindum að stíga gætilega til
jarðar. Í margnefndri álitsgerð Friðriks Árna
og Stefáns Más liggja sem rauður þráður varnaðarorð af
ýmsu tagi. Meginniðurstaða þeirra er að „verulegur vafi“
leiki á því hvort framsal ákvörðunarvalds rúmist innan
ákvæða stjórnarskrárinnar. Þeir segja ekki „fordæmi fyr-
ir slíku valdframsali“ sem hér um ræðir „til alþjóðlegra
stofnana á grundvelli EES-samningsins“. Þá segja þeir
enga heimild til þess „að taka í lög ákvæði sem ekki fá
staðist íslenska stjórnarskrá þó að svo standi á að ekki
reyni á umrædd lagaákvæði í svipinn“.
Ein möguleg lausn, segja Friðrik og Stefán Már, gæti
falist í að Ísland fari fram á undanþágur frá tveimur reglu-
gerðum sem ekki eiga við hér á landi meðan ekki liggur
hingað sæstrengur. Þyrfti þá að taka málið
upp í sameiginlegu EES-nefndinni á grund-
velli ákvæða í EES-samningnum.
Í álitsgerðinni nefna höfundar að „möguleg
lausn gæti falist í því að þriðji orkupakkinn
verði innleiddur í íslenskan rétt en með laga-
legum fyrirvara“ sem lýtur að hugsanlegum
sæstreng. „Þessi lausn er þó ekki gallalaus,“
segja þeir í lokin.
Síðarnefnda lausnin er nú í boði af hálfu
ríkisstjórnarinnar. Um hana er fjallað í sjö og
hálfri línu í 43 síðna áliti Friðriks og Stefáns
Más. Fyrir Alþingi liggur engin álitsgerð um
þessa lausn; hvort lögfræðilegi fyrirvarinn
dugi til að vega upp á móti þjóðréttarlegum
skuldbindingum sem fylgja samþykki við
pakkann. Ekkert liggur fyrir um hverjir eru
helstu gallar á þessari viðbótarlausn. Samt
virðast stuðningsflokkar málsins á Alþingi tilbúnir að sam-
þykkja orkupakkann sem felur í sér ákvörðunarvald er-
lendrar stofnunar sem tekur „a.m.k. óbeint til skipulags
og ráðstöfunar á mikilvægri orkuauðlind þjóðarinnar“.
Kjarni málsins er einfaldur: Það ríkir óvissa um hvort
við séum að opna dyr að orkuauðlindum þjóðarinnar sem
seinna verður hugsanlega læðst inn um. Við erum að
minnsta kosti að skilja dyrnar eftir ólæstar. Hver er
munurinn?
Ólafur
Ísleifsson
Pistill
Opnar dyr eða ólæstar?
Höfundur er þingmaður Miðflokksins.
olafurisl@althingi.is
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
FRÉTTASKÝRING
Ómar Friðriksson
omfr@mbl.is
Unnið er að því að gera munmarkvissari þær aðgerð-ir sem stjórnvöld hafalofað að beita sér fyrir
gegn brotastarfsemi á vinnumarkaði
og félagslegum undirboðum. Í yfir-
lýsingu stjórnvalda á dögunum í
tengslum við gerð kjarasamninga er
gengið lengra en áður varðandi refsi-
ábyrgð fyrirtækja og fyrirsvars-
manna á vinnumarkaði þannig að
hún verði útvíkkuð til að fyrirbyggja
alvarleg og ítrekuð brot eins og sam-
tök vinnumarkaðarins hafa hvatt til
að gert verði.
Eitt af stærri málunum er
keðjuábyrgð fyrirtækja í tengslum
við verklegar framkvæmdir. Hún fel-
ur það í sér að aðalverktaki tryggi og
beri ábyrgð á að starfsmenn undir-
verktaka og starfsmannaleiga fái
rétt greidd laun og að öll starfskjör
og tryggingar þeirra uppfylli lág-
markskröfur.
Í frumvarpi um opinber inn-
kaup, sem fjármálaráðherra lagði
fram í desember var gert ráð fyrir að
heimilt yrði að taka keðjuábyrgð inn
í samninga en fyrir skömmu lagði
fjárlaganefnd Alþingis til að í stað
þess að kaupanda sé heimilt að fara
fram á keðjuábyrgð, verði það gert
að skyldu. Sú tillaga var síðan tekin
upp í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar
um aðgerðir í 11 töluliðum vegna fé-
lagslegra undirboða á vinnumarkaði í
tengslum við gerð kjarasamninganna
á dögunum.
Að sögn Halldórs Grönvold, að-
stoðarframkvæmdastjóra ASÍ, eru
aðgerðirnar á loforðalista stjórn-
valda efnislega að mestu orðrétt
teknar úr tillögum starfshópsins sem
skilaði ráðherra skýrslu um undirboð
og brotastarfsemi á vinnumarkaði í
janúar síðastliðnum. ,,En það er þó
eitt sem bætist þarna við sem lýtur
að því að skoðað verði að refsa sér-
staklega fyrirtækjum sem gerast
brotleg. Þá er verið að skoða, eins og
við lögðum til í þessari skýrslu en var
aldrei fullrætt, einhvers konar févíti
eða hlutlæga bótaábyrgð fyrirtækja
gagnvart starfsmönnum sem brotið
er á.“
Halldór segir um stöðu þessara
mála að nú sé í undirbúningi hvernig
haldið verður á þessum málum og
eitt og annað sé þegar farið af stað.
Þórdís Kolbrún Gylfadóttir iðnaðar-
ráðherra er þegar búin að leggja
fram frumvarp sem lýtur að nokkru
leyti að kennitöluflakki en varðar þó
ekki aðalefni málsins að sögn Hall-
dórs. Hún hefur nú boðað annað
frumvarp í haust þar sem tekið verði
á þessum málum með breytingum á
gjaldþrotalögum o.fl. sem unnið er í
samráði við aðila vinnumarkaðarins
en ASÍ og Samtök atvinnulífsins hafa
verið samferða í að fylgja þessu eftir.
Vinnan komin í gang
Hvað keðjuábyrgðina snertir þá
er tillaga fjárlaganefndar um að hún
verði gerð að skyldu við opinber inn-
kaup rétt skref að mati launþega-
hreyfingarinnar en hins vegar er
gert ráð fyrir aðlögunarfresti fram
að næstu áramótum, sem ASÍ telur
full langan tíma. Sveitarfélög og ein-
hverjar ríkisstofnarnir hafi talið sig
þurfa þann tíma til að undirbúa sig
fyrir breytinguna.
,,Við erum alla vega sátt við
að það er búið að viðurkenna
þetta prinsipp, þó okkur þyki
full langt í að það verði að veru-
leika,“ segir Halldór.
Hvað aðra þætti í yfirlýs-
ingu ríkisstjórnarinnar varðar
þá er verið að undirbúa
þá vinnu og er hún
að einhverju leyti
þegar komin í
gang.
Herða viðurlög og
festa keðjuábyrgð
Keðjuábyrgð er nú þegar að
finna í lögum um starfsmanna-
leigur og útsenda starfsmenn
og hafa sumir þegar tekið
keðjuábyrgð inn í samninga
um verklegar framkvæmdir,
svo sem Landsvirkjun og
Reykjavíkurborg. Fjárlaga-
nefnd bendir á í greinargerð
með breytingartillögum sínum
að ákvæðin eru ekki samræmd
og geti skapað óvissu hjá bjóð-
endum enda sé í sumum til-
fellum mjög óljóst hvernig eigi
að framfylgja þessum skil-
málum. Nauðsynlegt sé að
skilgreina þetta betur,
hvað sé aðalverktaki og
hvort eigi t.d. að gera
að skilyrði að hann
safni miklu magni af
persónugreinanlegum
gögnum, svo sem
launaseðlum
starfsmanna
undirverk-
taka.
Geta skapað
óvissu
ÁKVÆÐI UM KEÐJUÁBYRGÐ
Halldór Grönvold
Morgunblaðið/Eggert
Framkvæmdir Auka á heimildir til refsinga í samráði við aðila vinnu-
markaðar, ef atvinnurekandi brýtur gegn lágmarkskjörum.