Fréttablaðið - 29.11.2019, Qupperneq 4

Þetta er klassísk
staða sem sést í
myndum frá árunum 1930
til 1940 og þeim þjóðremb-
ingi sem var á árunum fyrir
seinni heimsstyrjöld
Guðmundur Oddur Magnússon, pró-
fessor við LHÍ
Veður
V- eða breytileg átt 3-8 m/s. Létt-
skýjað, en þykknar upp vestan til
með deginum. Að mestu skýjað og
dálítil él eða slydduél N- og vestan
til á morgun, en áfram léttskýjað
suðaustanlands. SJÁ SÍÐU 50
Þakkargjörð í Hámu
Í gær var þakkargjörðardagurinn haldinn hátíðlegur í Hámu, veitingastofu stúdenta í Háskóla Íslands, eins og víða annars staðar. Fram var borinn
kalkúnn og réttur fyrir grænkera. Kræsingunum voru gerð góð skil og allir voru sáttir, sælir og þakklátir ef að líkum lætur. FRÉTTABLAÐIÐ / ERNIR
BLACK FRIDAY
20% AFSLÁTTUR
AF ÖLLUM VÖRUM
VINNUMARKAÐUR Atvinnulausir
voru 7.400 í október eða 3,6 prósent
af vinnuaf li í landinu. Þetta kemur
fram á vef Hagstofunnar. Atvinnu-
leysi minnkaði um 0,1 prósent frá
september síðastliðnum. Þá jókst
atvinnuþátttaka um hálft pró-
sentustig milli mánaða og var 82
prósent í október.
Fram kemur að atvinnuþátttaka
undanfarna sex mánuði hafi verið
nokkuð jöfn. Þá kemur einnig fram
að 209.500 manns á aldrinum 16-74
ára hafi að jafnaði verið á vinnu-
markaði í október. – jþ
Atvinnulausir
voru 7.400 í
októbermáuði
Atvinnuleysi minnkaði
um 0,1 prósent frá septem-
ber síðastliðnum.
DÓMSMÁL Í gær var tekið fyrir mál
sviðsstjóra hjá Sinfóníuhljómsveit
Íslands gegn hljómsveitinni og tón-
leikahúsinu Hörpu. Er það vegna
bótakröfu í tengslum við vinnuslys
sem varð árið 2013.
Að sögn Einars Gauts Steingríms-
sonar, lögmanns sviðsstjórans, er
Hörpu stefnt sem húseiganda og
Sinfóníunni sem vinnuveitanda.
Upphaf lega var f jármálaráðu-
neytinu einnig stefnt sem launa-
greiðanda, en eftir að ljóst var að
Sinfónían bæri ábyrgð var fallið frá
kröfum á ríkið. Sviðsstjórinn er nú í
tímabundnu leyfi frá störfum.
„Þetta er heiðarlegur ágreiningur
um bótaskyldu í sjálfu sér,“ segir
Einar Gautur. „Deilt er um hvort
öryggismálin hafi verið í lagi hjá
atvinnurekanda. Við teljum að svo
hafi ekki verið en þau telja að svo
hafi verið.“ Slysið varð þegar verið
var að undirbúa tónleika og eru
meiðslin varanleg.
Einar segir málið meðal annars
snúast um hver sé ábyrgð atvinnu-
rekanda, hver sé ábyrgð húseiganda
og hvort þeir beri báðir ábyrgð.
Dagsetning aðalmeðferðar hefur
ekki verið ákveðin en líkur eru á því
að hún verði í febrúar á næsta ári.
Sinfóníuhljómsveit Íslands vildi
ekki tjá sig um málið að svo stöddu.
Ekki náðist í framkvæmdastjóra
Hörpu fyrir vinnslu þessarar fréttar.
– khg
Sviðsstjóri í mál
við Sinfóníuna
og Hörpu
Verið var að undirbúa tónleika þegar
slysið varð. FRÉTTABLAÐIÐ/ERNIR
M E N N IN G Guðmundur Oddur
Magnússon, prófessor við Lista-
háskóla Íslands og betur þekktur
sem Goddur, segir myndmál í aug-
lýsingu um stofnfund Félags sjálf-
stæðismanna um fullveldismál
bæði fasískt og stalínískt. Staða
mannsins fyrir miðri myndinni gefi
það til kynna. Auglýsingin hefur
verið mikið til umræðu og bendluð
við kynþáttahyggju og karlrembu.
„Þetta er klassísk staða sem sést í
myndum frá árunum 1930 til 1940
og þeim þjóðrembingi sem var á
árunum fyrir seinni heimsstyrjöld.
Þetta sást til dæmis í Þýskalandi,
Sovétríkjunum og Bandaríkjunum.
Þarna stendur ofurmennið, „Über-
mensch“, fremst. Þetta er fasískt
myndmál sem einnig tilheyrir
stalínisma. Það er alveg á hreinu,“
segir Goddur.
Þó að myndin sé fasísk í eðli sínu
þá er ekki hægt að sjá í henni beina
kynþáttahyggju, eins og nasistar
þriðja ríkisins stunduðu. Kynþátta-
hyggja hafi þó verið undirliggjandi
hugmyndafræði á þessum árum.
„Ef það væri kynþáttahyggja í þess-
ari mynd þá væri verið að sýna til
dæmis blökkufólk á af káralegan
hátt, með bein í nefinu og slíkt,“
segir Goddur. Vísar hann til skop-
mynda og bóka á borð við Tíu litla
negrastráka í því samhengi.
„Víkingar sem slíkir koma kyn-
þáttahyggju ekki neitt við. En þó
má sjá myndir af þeim, til dæmis á
plakötum danskra þjóðernissinna
frá stríðsárunum, sem börðust gegn
bolsévikum, og í pólitískum áróðri
þriðja ríkisins.“
Myndina sem slíka verði að skoða
út frá sögulegu samhengi, til dæmis
hvað varðar kynþáttahyggju og
karlrembu.
„Þarna er verið að endurvinna
myndmál frá ákveðnum tíma og
það þýðir ekki að meta fortíðina
út frá okkar eigin forsendum í dag,
um hvað sé karllægt og kvenlægt,“
segir Goddur. „Veröldin var karllæg
á þessum tíma, öll sömul, og öll til-
vísun þar með. Jafnréttisumræðan
er seinni tíma mál.“
Goddur tekur hins vegar undir
að með notkun myndarinnar komi
fram fortíðarþrá, það er að hlutirnir
hafi verið betri í þá daga.
Upprunalega myndin sem notuð
er í auglýsingunni birtist sem for-
síðumynd Morgunblaðsins sunnu-
daginn 5. júlí árið 1942. Þann dag
fóru fram alþingiskosningar og
ber efni blaðsins það augljóslega
með sér. Fjölmargar auglýsingar og
greinar um nauðsyn þess að kjósa
Sjálfstæðisflokkinn birtust í þessu
blaði, og nákvæmar leiðbeiningar
um hvernig fólk ætti að kjósa full-
trúa flokksins.
Á forsíðu blaðsins sést myndin í
heild sinni og má þá sjá fjölda fólks í
Almannagjá á Þingvöllum, veifandi
fánum og með listabókstaf Sjálf-
stæðisflokksins á skiltum. Myndin
er ekki merkt en á þessum árum
teiknaði listamaðurinn Stefán Jóns-
son margar myndir fyrir f lokkinn.
kristinnhaukur@frettabladid.is
Segir nýja auglýsingu
fasíska og stalíníska
Auglýsing um stofnfund Félags sjálfstæðismanna um fullveldismál hefur
vakið mikla athygli. Hafa margir bendlað hana við nasisma og karlrembu.
Prófessor við Listaháskólann segir myndmálið fasískt og stalínískt.
Guðmundur Oddur Magnússon, öðru nafni Goddur. FRÉTTABLAÐIÐ/ERNIR
2 9 . N Ó V E M B E R 2 0 1 9 F Ö S T U D A G U R2 F R É T T I R ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð
2
9
-1
1
-2
0
1
9

0
5
:3
5
F
B
0
9
6
s
_
P
0
9
3
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
9
6
s
_
P
0
8
4
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
9
6
s
_
P
0
0
4
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
9
6
s
_
P
0
1
3
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
2
4
5
F
-2
7
E
4
2
4
5
F
-2
6
A
8
2
4
5
F
-2
5
6
C
2
4
5
F
-2
4
3
0
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
3
B

F
B
0
9
6
s
_
2
8
_
1
1
_
2
0
1
C
M
Y
K