Fréttablaðið - 02.05.2015, Síða 26

2. maí 2015 LAUGARDAGUR| HELGIN | 26
Hulda mætti samviskusam-
lega á samkomur í nokkrar vikur
þar til hún fékk skilaboð um að nú
væri komið að því, hún yrði tekin
inn í söfnuðinn um kvöldið. Nafn
hennar var lesið upp á samkom-
unni og allir klöppuðu. Hún var
aftur komin inn. „Ég fór þarna
inn á eigin forsendum. En þegar
ég horfi til baka þá sé ég hrædda
og veika konu en gerði mér ekki
grein fyrir því þá.“
Hún tók starfið í söfnuðinum
alla leið og fann aftur tilgang.
Hulda var öflug í trúboði en ætl-
ast er til þess að meðlimir stundi
trúboð hús úr húsi. „Meðaltal-
ið voru ellefu tímar á mánuði og
ég var yfirleitt fyrir ofan meðal-
talið. Síðan var hægt að gerast
aðstoðarbrautryðjandi sem þýddi
að ég fór 60 tíma í mánuði. Þá var
sagt frá því á samkomu og það
var mikil viðurkenning. Ég tók
þetta alla leið eins og mér einni
er lagið,“ segir hún og brosir út
í annað.
Hulda hætti að halda jól og
afmæli á nýjan leik, en hefð er
fyrir því á meðal votta að halda
ekki slíkar hátíðir. „Auðvitað var
þetta rosalega erfitt gagnvart
börnunum mínum líka en mér
varð ekki haggað. Ég er svolítið
þannig að ef ég ætla að gera eitt-
hvað þá geri ég það, þótt það sé
sárt.“
Eins og lítið þorp
Samfélag votta hefur verið þekkt
fyrir að vera lokað og sumir
myndu segja einangrað. „Þetta
er eins og lítið þorp þar sem allir
þekkja alla og vita allt um alla.
Flestir eru venjulegir en inni í
þessu þorpi er fólk sem er mjög
öfgakennt. Það fólk er fljótt að
dæma aðra, það klagar aðra og
er með augun opin fyrir öllu. Það
er hvítt svæði og það er svart.
Sumir eru á gráa svæðinu. Þá
ertu enn skráður í söfnuðinn en
tekur kannski ekki virkan þátt.
Þú hefur heldur ekki gert neitt af
þér til þess að vera rekinn og færð
enn að halda sambandi við þá sem
eru innan „þorpsins“.“
Árið 1994 veiktist Hulda alvar-
lega af þunglyndi og kvíða. Hún
upplifði ekki stuðning innan safn-
aðarins og fannst eins og hún
mætti ekki ræða veikindin.
„Upp úr veikindunum fer ég
aðeins að vinna í sjálfri mér og
fer að hugsa um þetta. Þarna var
ég búin að vera inni í þessu sam-
félagi frá 1986 og var búin að sjá
ýmsan sora sem viðgekkst. Margt
sem mér fannst vera rangt.“
Þótt hún hafi byrjað að íhuga
stöðu sína hélt hún áfram að vera
virk í söfnuðinum. Þetta var leiðin
sem hún hafði valið og hún ætl-
aði sér að standa við það. Innan
safnaðarins var fólkið sem hún
umgekkst, hennar heimur. „Ég
held bara áfram, reyni að vera
stillt og góð og geri það sem þarf
að gera. Veikindin ganga yfir en
ég finn að ég er komin í svolít-
inn mótþróa gagnvart þessu. Mér
fannst alltaf erfitt að halda ekki
jól, það var erfiður tími, sérstak-
lega út af strákunum.“
Hulda á fimm systkini og fjög-
ur þeirra eru meðlimir safnaðar-
ins. Þrátt fyrir að finna að hún
vildi ekki lengur tilheyra Vottum
vildi hún ekki slíta sambandi við
systkini sín á nýjan leik. „Ég var
margbúin að segja við systkini
mín að ég væri að hugsa um að
segja mig úr söfnuðinum en þau
báðu mig alltaf um að gera það
ekki því þá gætu þau ekki talað
við mig. Það er auðvitað sárt að
missa systkini sín.“
Dóttirin gifti sig sautján ára
Dóttir Huldu, Lilja, tók þátt í
starfinu og ólst upp frá tíu ára
aldri innan safnaðarins. Sautján
ára gömul giftist hún manni sem
var líka votti. „Það þótti mjög
eðlilegt. Þessir krakkar mega
ekki lifa kynlífi fyrir hjónaband.
Það er unglingabók sem er gefin
út á vegum þeirra þar sem kemur
fram að þú megir ekki stunda
sjálfsfróun og helst ekki skoða
eigin kynfæri. Allt tengt kynlífi
er bara tengt hjónum og þú átt
helst að gifta þig innan Vottanna.“
Henni finnst sárt að hugsa til
þess að hún hafi tekið dóttur sína
með inn í söfnuðinn. „Hugsaðu
þér ofbeldið sem ég beitti hana
af einlægni því ég hélt það væri
rétt,“ segir hún. „Einu sinni þegar
hún var unglingur stóð hún og var
að horfa út um gluggann. Það var
bekkjarkvöld í skólanum. Ég kem
til hennar og segi: Langar þig að
fara? Hún segir já. Ég segi við
hana: Ef hjartað þitt er þar. Og
hún fór ekki,“ segir hún hikandi.
„Sérðu ofbeldið?“ spyr hún og
það er greinilegt að það tekur á
að rifja þetta upp. „Ég ýtti á alla
hennar sektarkennd. Það var búið
að kenna mér það. Þú færð sýni-
kennslu á samkomu hvernig þú átt
að tala við börnin þín og hvernig
þú átt að fara að því að gera hitt
og þetta. Fólk er bara matað.“
Með tímanum þróaðist það
þannig að Hulda fór að taka minni
þátt í starfinu og segist hafa
verið verið lengi á gráa svæðinu.
Í kringum aldamótin urðu kafla-
skil. Lilja, dóttir Huldu, kom út
úr skápnum. Samkynhneigð er
ekki samþykkt innan safnaðar-
ins. „Það var mjög erfitt fyrir
hana og sársaukafullt. Hún var
útskúfuð og strax rekin. Þetta var
rosalegt mál innan safnaðarins en
ekki fyrir mig. Ég sagði strax við
hana að það skipti mig engu máli.
Ég elska hana skilyrðislaust og
myndi aldrei snúa við henni bak-
inu, sama hvað á gengur. Aldrei.“
Hulda hélst enn innan safnað-
arins þó að dóttir hennar hefði
verið útskúfuð en hélt sig á gráa
svæðinu. „Systkini mín voru ekki
ánægð. Í eitt skiptið vorum við á
Strikinu í Kaupmannahöfn, ég og
Lilja. Við mættum fyrir tilvilj-
un systur minni sem býr í Kaup-
mannahöfn. Mér þykir alveg
ofboðslega vænt um hana og
Lilja hafði verið mikið hjá henni.
Ég stóð á milli þeirra og hún lét
eins og Lilja væri ekki þarna og
vildi ekki tala við hana. Þetta var
hræðilegt.“
Afdrifarík heimsókn
Það var svo eitt kvöld sem Hulda
fékk heimsókn frá tveimur öld-
ungum. „Þetta var á þeim tíma
sem fólk var mikið með Barna-
landssíður fyrir börnin sín þar
sem það setti inn myndir og annað.
Ég skrifaði við myndir inni á síðu
fyrir barnabarnið mitt, bæði við
myndir af barnabörnunum og svo
var mynd af Lilju og kærustunni
hennar sem ég skrifaði undir að
þær væru svo góðar og fallegar
og eitthvað svona. Bara eins og
mömmur gera,“ segir hún. „Þeir
biðja um að fá að koma inn og ég
býð þeim inn. Þeir sitja svo hérna
báðir tveir,“ segir hún og bend-
ir á sófa í stofunni hjá sér. „Þeir
draga síðan upp A-4 blöð. Á þeim
var myndin og það sem ég skrif-
aði undir. Þeir rétta mér þetta
og spyrja hvort ég ætli virkilega
að samþykkja það að dóttir mín
sé samkynhneigð,“ segir hún og
reiðin leynir sér ekki í rödd henn-
ar þegar hún rifjar þetta upp. „Ég
man að ég horfði á þetta og sagði:
Eruð þið geðveikir? Þið eruð stór-
klikkaðir. Hvernig dettur ykkur
þetta í hug? Þetta eru börnin mín
og barnabörnin mín og þau eru
númer eitt, tvö og þrjú. Ekki trúin.
Og ég bað þá vinsamlegast um að
koma sér út. Ég var brjáluð.“
Sagði skilið við söfnuðinn
Eftir að þeir fóru kraumaði reiðin
sem aldrei fyrr. „Ég hugsaði með
mér: Jæja, Hulda, nú er komið að
því. Ég settist niður og skrifaði
úrsagnarbréf þar sem stóð: Ég
segi mig hér með úr Söfnuði Votta
Jehóva, virðingarfyllst Hulda
Fríða Berndsen. Daginn eftir skil-
aði ég bréfinu inn í Ríkissalinn á
Sogavegi.“
Hulda tilheyrði ekki lengur
þorpinu. „Það varð mikið fjaðra-
fok. Ég var komin út úr þorpinu
og allir sem enn voru þar töluðu
ekki við mig. Flest systkini mín
tala ekki við mig og það þykir mér
sárast af því mér þykir svo vænt
um þau og veit að þeim þykir líka
vænt um mig. Mér er ekki boðið
þegar það eru viðburðir í þeirra
fjölskyldum. Vinir mínir sem ég
átti innan safnaðarins heilsa mér
ekki,“ segir hún og vitnar í eitt
atvik því tengt. „Ég rakst í eitt
skipti á vinkonu mína í Kringl-
unni. Þessi vinkona mín kom inn
í Vottana í gegnum mig. Og ég
man hvað ég var ofsalega glöð að
sjá hana. Ég ætlaði að hlaupa að
henni og faðma hana en hún labb-
aði í burtu.“
Æðsta valdið innan safnaðarins
Systkini hennar reyndu líka að
tala um fyrir henni. „Bróðir minn
og konan hans komu til mín. Þau
settu sig svolítið á háan hest og
spurðu mig hvort ég ætlaði virki-
lega að fórna sannleikunum fyrir
börnin mín. Og ég sagði já, ég ætla
að fórna þessu öllu fyrir börnin
mín. Annað skiptir ekki máli. Ég
hef ekki það góða reynslu innan
safnaðarins að ég myndi fórna
börnunum mínum fyrir það.
Aldrei. Ég hef gert það og geri það
aldrei aftur,“ segir hún.
Fyrst eftir að Hulda hætti í
söfnuðinum var hún reið en átti
erfitt með að finna reiðinni far-
veg. „Ég átti líka mjög erfitt með
að tala um það sem hafði gengið
á. Okkur er kennt að tala ekki um
þetta og fyrir mig að opna mig um
þetta var stórt skref. Mér fannst
ég ekki mega segja frá reynslu
minni. Þegar ég horfi til baka
þá skil ég ekki hvernig ég trúði
þessu. Þetta er svo mikið ofbeldi.
Þér er kennt hvernig þú átt að
haga þér og það er öllu stjórnað.
Ég gerði mér ekki grein fyrir
þessu ofbeldi fyrr en ég fór að
vinna í mínum málum.“
Hún segir það ekki hafa verið
auðvelt skref að stíga út fyrir
söfnuðinn og losa sig við það sem
henni hafði verið kennt. „Þetta
er það sem maður þekkir og þú
þarft að byrja algjörlega upp á
nýtt orðin fullorðin kona.“
Að hennar sögn sneri reiðin líka
að því hvernig fólki er stjórnað
innan safnaðarins og hlutum sem
hún sá að voru ekki eðlilegir. „Ég
sá margt skrýtið þarna. Eitt situr
alltaf í mér. Ég var að passa litla
stúlku innan safnaðarins, hún
fór að segja mér frá hlutum sem
voru mjög óhugnanlegir. Hún lýsti
nákvæmlega fyrir mér hvað hefði
verið gert við hana – eitthvað sem
svona ung börn ættu ekki að vita
af. Ég sagði mömmu hennar frá
þessu sem fékk áfall. Það kom í
ljós að faðir hennar hafði beitt
hana kynferðisofbeldi. Foreldr-
arnir voru skilin en bæði í söfn-
uðinum. Öldungarnir tóku málið
að sér. Svar þeirra var biblíunám
með foreldrunum. Ég held að
málið hafi ekki verið kært en ég
veit að hún fór í einhverja skoðun
en þannig voru málin leyst þarna.
Æðsta valdið er innan safnaðar-
ins.“
Útilokað
Hulda segir margt undarlegt við
starfið innan safnaðarins. Fólk
vinnur sig upp í ábyrgðarstöð-
ur. Konur eru óæðri og geta til
dæmis ekki ekki orðið öldungar
sem eru æðstir innan safnaðarins.
Eins finnst henni sorglegt hvern-
ig fólk innan safnaðarins afneitar
þeim sem hætta. „Maður sem ég
veit um missti móður sína, hann
mátti koma í jarðarförina en ekki
erfidrykkjuna því pabbi hans og
systur voru vottar. Annað dæmi
sem ég veit um var ung kona sem
var brottrekin og missti móður
sína. Hún vildi fá að bera kistuna
út en mátti það ekki af því það
myndi stuða vottana.“
Fyrir um ári byrjaði Hulda að
mála myndir og það hefur hjálp-
að henni mikið. „Þetta er eins og
hugleiðsla,“ segir hún þegar hún
sýnir blaðamanni myndirnar sem
prýða veggi heimilisins og fylla
heilt vinnuherbergi. Hún hefur
ekki langt að sækja listahæfileik-
ana en faðir hennar var málara-
meistari en hann lést þegar hún
var aðeins fimmtán ára gömul.
Huldu finnst fjarstæðukennt
í dag að hafa tilheyrt vottunum.
„En ég er hætt að skammast mín
fyrir það hver ég er. Ég er ekki
lengur hrædd eins og ég var. Ég
fæ kvíða en ég er ekki hrædd.
Ég gat aldrei talað um þetta af
því manni var kennt að tala ekki
um þessa hluti. Þú máttir aldrei
hafa skoðanir. Og þá er skömm-
in svo mikil. Það var mikið mál
fyrir mig að brjóta ísinn og byrja
að tala.
Auðvitað er ég markeruð af því
sem fyrir mig hefur komið en það
er aldrei of seint að vinna í því.
Nú er ég 63 ára og er að vinna í
því að ná heilsu og það sem ég
þrái mest er að geta hlúð að minni
fjölskyldu á eðlilegan og heiðar-
legan hátt. Ég var alltaf með
grímu, nú tek ég grímuna af og
get sagt við fólk: Ég var þunglynd,
ég var Vottur Jehóva. Ég var það,
ég var ekki neydd í það en ég var
þarna af því ég var veik og ég veit
það núna.“
DÓTTIR MÁLARANS Hulda byrjaði fyrir um ári að mála myndir og hefur það hjálpað henni mikið. Faðir hennar, sem lést þegar hún var aðeins fimmtán ára, var málara-
meistari og málaði myndir. Hér er hún í vinnuherbergi sínu innan um myndirnar sínar. FRÉTTABLAÐIÐ/VALLI
Þeir rétta mér þetta og
spyrja hvort ég ætli virki-
lega að samþykkja það að
dóttir mín sé samkyn-
hneigð.
Ég er hætt að skamm-
ast mín fyrir það hver ég er.
Ég er ekki lengur hrædd
eins og ég var.
Ég var alltaf með
grímu, nú tek ég grímuna af
og get sagt við fólk: Ég var
þunglynd, ég var Vottur
Jehóva. Ég var það, ég var
ekki neydd í það en ég var
þarna af því ég var veik og
ég veit það núna.