Fréttablaðið - 27.06.2020, Blaðsíða 16

Gunnar
ÚTGÁFUFÉLAG: Torg ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Helgi Magnússon FORSTJÓRI OG ÚTGEFANDI: Jóhanna Helga Viðarsdóttir RITSTJÓRI: Jón Þórisson jon@frettabladid.is, FRÉTTASTJÓRAR: Aðalheiður Ámundadóttir adalheidur@frettabladid.is
Ari Brynjólfsson arib@frettabladid.is, Garðar Örn Úlfarsson gar@frettabladid.is MARKAÐURINN: Hörður Ægisson hordur@frettabladid.is FRÉTTABLAÐIÐ.IS: Kristjón Kormákur Guðjónsson kristjon@frettabladid.is.
Fréttablaðið kemur út í 80.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að fá blaðið í völdum verslun um á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í
gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871 FRÉTTABLAÐIÐ Kalkofnsvegur 2, 101 Reykjavík Sími: 550 5000, ritstjorn@frettabladid.is HELGARBLAÐ: Björk Eiðsdóttir bjork@frettabladid.is MENNING: Kolbrún Bergþórsdóttir kolbrunb@frettabladid.is
LJÓSMYNDIR: Anton Brink anton@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Sæmundur Freyr Árnason sfa@frettabladid.is
Mín skoðun Lára G. Sigurðardóttir

Í þessum
darraðar-
dansi hefur
ráðherra
mennta-
mála skorið
sig úr í hópi
ráðherra,
fyrir klaufa-
skap og
úrræðaleysi
á viðkvæm-
um tímum.
Jón
Þórisson
jon@frettabladid.is
Sprengingar og sírenuvæl ræstu okkur hjónin nokkrar nætur í röð í Palo Alto-bæ í Kali-forníu. Bænum sem er vanur að sofa rótt.
Ómanneskjulegt morð á hinum 46 ára George
Floyd í Minneapolis í síðasta mánuði hefur vakið
óhug um heim allan. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem
bandarískur lögreglumaður af lífar samfélagsþegn.
Í þetta sinn horfði heimurinn á aftökuna. Glæpur
George var að nota falsaðan peningaseðil.
Samkvæmt vefnum Mapping Police Violence
rænir lögreglan í Bandaríkjunum árlega um 1.100
manns lífi. Svartir eru þrefalt líklegri en hvítir
til að vera myrtir af lögreglu, en á sama tíma eru
helmingi minni líkur á því að hinir svörtu séu
vopnaðir. Þetta eru tölulegar staðreyndir.
Tvær tegundir af fólki
Kynþáttafordómar leynast víða, því miður. Sagt
hefur verið: „Til eru tvær tegundir af fólki: Þau sem
skipta heiminum í „við gegn þeim“ og þau sem gera
það ekki,“ og að f leiri tilheyri fyrri tegundinni.
Rökhugsun ræður sjaldnast skiptingunni, heldur
er það undir tilfinningu komið hvort þú fáir inn-
göngu í „við“, eða þér verði úthýst sem „þau“. Það
eru meiri líkur á að komast í „við“ ef þú tilheyrir
sama kynþætti, stundar sömu trúarbrögð, heldur
með sama fótboltaliði, og þar fram eftir götunum.
En hvaðan kemur þörfin að f lokka fólk í „við
og þau“? Stanford-prófessorinn Robert Sapolsky
hefur rannsakað heilann í þessu samhengi. Tals-
verðar vísbendingar eru um að það að skipta
heiminum í „við-þau“ sé greypt í heilann. Ef okkur
er sýnd mynd af manneskju af öðrum kynþætti í
sekúndubrot (svo stuttan tíma að við erum ekki
viss um af hverju myndin var) þá ræsist heila-
svæðið mandla, sem er svæði ótta, kvíða og
árásarhneigðar. Því meiri undirliggjandi kynþátta-
fordómar, því meiri virkni mælist í möndlunni.
Og því sterkari tilfinning um að okkur sé ógnað.
Aftur á móti ef myndin var af sama kynþætti, þá
helst mandlan róleg. Það óhugnanlega er, að það er
hægt að skilyrða fólk þannig að það upplifi ógn af
örðum kynþáttum.
Að komast í „við“ hjá öðrum er skiljanlega
eftirsóknarvert, því að aðskilnaður er einn versti
sársauki sem hægt er að upplifa. Þegar maður til-
heyrir „við“, þá er maður hluti af einhverju stærra.
Einungis „við“
Friðarverðlaunahafi Nóbels árið 2019, Abiy Ahmed,
forsætisráðherra Eþíópíu, aðhyllist medemer-hug-
myndafræðina, þar sem einungis „við“ þrífst. Hann
vísar í afríska orðatiltækið: „Svo að þú megir eiga
friðsama nótt, þarf nágranni þinn líka að eiga
friðsama nótt.“ Það sé kærleikur, fyrirgefning og
samstaða, sem raunverulega tengi mannkynið.
Medemer stendur fyrir sameiningu fjölbreytileik-
ans, þar sem ólík og andstæð viðhorf geta setið sátt
við sama borð, og skoðanahroki á þar ekkert erindi,
enda liggja rætur hugmyndafræðinnar í sjálfsþekk-
ingu og náttúru. Þetta er alger andstæða þess sem
við sjáum í kommentakerfum hins vestræna heims.
Við breytum kannski ekki hvernig ósjálfráð
fyrstu viðbrögð heilans eru, en með því að staldra
við og skoða eigin hugsanir, getum við breytt
viðbrögðum okkar. Ef andlit af öðrum kynþætti
er sýnt nógu lengi, kviknar á svæði rökhugsunar
í framheilanum – svæðinu sem getur slökkt á
möndlunni og kallað fram samhygð. En til að
takast á við eigin fordóma þurfum við að byrja á
að ígrunda eigin hugsanir. Robert Sapolsky minnir
okkur einnig á að skynsemi er venjulega byggð á
rökhugsun, en ekki tilfinningum frá möndlu eða
öðrum heilasvæðum. Ef við opnum fyrir fjölbreyti-
leika í „við“-hópnum okkar, þá tökum við stórt
skref í átt að friðsamri nótt.
Við og þau
Veturinn að baki var svo sannarlega óvæginn og harðdrægur. Stjórnmálin hafa ekki farið varhluta af því. Eins og hendi væri veifað lokaðist landið og fólk lokaði sig inni. Nær allur einkarekstur í uppnámi og tugir
þúsunda misstu vinnuna að hluta, eða öllu leyti.
Viðbrögð ríkisstjórnarinnar létu á sér standa í fyrstu,
en svo litu aðgerðapakkar dagsins ljós, einn af öðrum.
Kynntar aðgerðir voru misgagnlegar, en settar fram
í þeim tilgangi að deyfa höggið og reyna að koma í
veg fyrir varanlegt tjón. Ýmislegt sem kynnt var sem
bráðaaðgerðir hefur þó ekki komið til framkvæmda.
Brúarlán, stuðningslán, lokunarstyrkir og einskiptis
fjárstuðningur við fjölmiðla eru þar á meðal.
Í þessum darraðardansi hefur ráðherra mennta-
mála skorið sig úr í hópi ráðherra, fyrir klaufaskap og
úrræðaleysi á viðkvæmum tímum. Sumt af því sem á
borði ráðherrans var þennan vetur hefur ekki komist í
verk, á meðan annað hefur verið framkvæmt þannig að
eftirmál verða.
Ráðherrann skipaði í stöðu ráðuneytisstjóra og niður-
staðan var brot á jafnréttislögum.
Ráðherrann grófst fyrir um það hjá fjölmiðlum í vetur
hvaða áhrif tugaprósenta samdráttur á auglýsingamark-
aði hefði haft á rekstur þeirra. Niðurstaða þess var að
kynna einskiptis stuðning við fjölmiðla, í því skyni að í
landinu héldist upplýstur og fjölbreyttur fréttaflutning-
ur. Þetta var í mars. Ekkert bólar á þeim stuðningi. Og úr
því það er nefnt, þá bólar heldur ekkert á fjölmiðlafrum-
varpinu sem um hefur verið rætt í mörg misseri.
Ráðherrann ákvað fjárstuðning við sumarnám í
háskólum. Í framhaldi benti Félag atvinnurekenda á
að útfærsla niðurgreiðslunnar væri ólögmæt og sam-
keppnishamlandi og bryti gegn samningi um EES.
Ráðherrann ákvað að einn helsti ráðgjafi hennar
skyldi taka forsæti í fjölmiðlanefnd, en þó lá fyrir að
annar kandídat, sem hafði verið boðið sætið, væri til
þess hæfari. Ráðherrann hefur svo haldið áfram að
nýta sér þjónustu þessa ráðgjafa og hefur Fréttablaðið
upplýst að hann hafi þegið hátt á annan tug milljóna frá
ráðuneytinu á starfstíma ráðherrans.
Ráðherrann kynnti nýjan þjónustusamning við Ríkis-
útvarpið í ríkisstjórn í desember síðastliðnum. Þjón-
ustusamningurinn kveður meðal annars á um tekjur
stofnunarinnar og ráðstöfun þeirra til verkefna hennar.
Samt hefur ekki verið undir hann ritað, svo vitað sé.
Fréttablaðið hefur fjallað um kaup Ríkisútvarpsins á
verkum sjálfstæðra framleiðenda. Ekki ber á öðru en að
sá þáttur fullnægi ekki skilyrðum sem sett eru í gildandi
þjónustusamningi. Þetta hefur ráðherrann ekki fengist
til að ræða við blaðið.
Verkleysið er þó ekki algert. Ráðherrann ætlar að
stefna umsækjanda sem kærði skipan ráðuneytis-
stjórans til kærunefndar jafnréttismála, til ógildingar
úrskurðar nefndarinnar um að ráðherrann sjálfur hafi
brotið jafnréttislög. Það er fremur lágt ris á þeirri fram-
göngu.
Við bætist svo að ráðherrann er á flótta undan fjöl-
miðlum, sem vilja ræða þessi mál við hana.
Allt ber þetta vott um verk- og ráðaleysi ráðherrans og
læðist að efi um hvort hún eigi erindi í pólitík.
Erindi
– MEÐ ÞÉR Í SUMAR
Þú getur lesið blað dagsins á frettabladid.is og í
Fréttablaðsappinu, hvar sem þú ert í sumar
FRÉTTABLAÐIÐ MEÐ
Í FERÐALAGIÐ!
2 7 . J Ú N Í 2 0 2 0 L A U G A R D A G U R16 S K O Ð U N ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð
SKOÐUN