Morgunblaðið - 17.02.2020, Blaðsíða 6

6 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 17. FEBRÚAR 2020
Sigurður Bogi Sævarsson
sbs@mbl.is
„Umgjörðin sem almannavarnir á
Íslandi hafa er sterk og lögin
skýr,“ segir Rögnvaldur Ólafsson,
aðalvarðstjóri hjá almannavarna-
deild Ríkislögreglustjóra. „Komi
upp alvarlegt ástand í þjóðfélaginu
sem kallar á viðbrögð og aðgerðir
þarf enginn að velkjast í vafa um
að almannavarnadeildin samhæfir
starfið. Ekki á að verða nein reki-
stefna um forystu heldur er ein-
faldlega gengið beint í að veita
bjargir og afstýra hættu. Allir
póstar eru mannaðir og verksvið
allra skýrt. Þá skiptir engu hvort
verkefnið er óveður, snjóflóð eða
ef hingað kæmu grænir karlar og
gerðu innrás frá Mars.“
Viðbúnaður og
rauð viðvörun
Samhæfingarstöð almanna-
varna var virkjuð síðasta föstudag
þegar mikið óveður gekk yfir land-
ið. Gefin var út rauð viðvörun og
var viðbúnaður samkvæmt því.
Fulltrúar lögreglu, slökkviliðs,
björgunarsveita og fleiri voru í
stjórnstöð en úti á mörkinni voru
um 1.200 manns sem sinntu aðstoð
við almenning. Alls bárust björg-
unarfólki um 700 útköll vegna
óveðursins. Til Neyðarlínunnar
komu um 600 hringingar vegna
óveðursins.
Sjaldan er ein báran stök, seg-
ir máltækið. Á allra síðustu mán-
uðum hafa í allmörg skipti skapast
þær aðstæður að kerfi almanna-
varna í landinu hefur verið virkj-
að. Óveður gekk yfir Norður- og
Austurland fyrri hlutann í desem-
ber, sem olli langvarandi raf-
magnsleysi og röskunum svo sem á
Dalvík. Snjóflóð féllu á Flateyri og
við Súgandafjörð að kvöldi 14. jan-
úar og jarðhræringar við Grinda-
vík hófust 26. janúar. Þá fylgist al-
mannavarnadeildin og fólk þar
grannt með framvindu kórónu-
veirunnar. Fundað er daglega í
samhæfingarstöð og línur lagðar.
Starf heilbrigðisstofnana og ann-
arra sem að málum koma er sam-
hæft. Það virðist líka ætla að skila
árangri eða eins og sagði í stöðu-
skýrslu almannavarnadeildar sem
send var fjölmiðlum í síðustu viku
reiknar Sóttvarnastofnun Evrópu
með því að veiran verði ekki mikið
lýðheilsuvandamál fyrir þjóðir sem
hafa varnirnar í lagi.
Stýra og samhæfa
„Síðustu mánuðir hér hafa
verið heilmikil törn. Með góðum
undirbúningi er búið að koma
verkefnum í skýran farveg og hver
sér um sitt í almannavarnaástandi;
svo sem lögreglan, slökkvilið, heil-
brigðisstarfsfólk, björgunarsveit-
irnar, Rauði krossinn, náttúruvís-
indamenn og svo framvegis. Öllu
er svo hægt að stýra og samhæfa
með sterku fjarskiptakerfi, feril-
skráningu björgunartækja og því
að vel þjálfað fólk veljist í rétt hlut-
verk. Reynsla úr einstaka atvikum
leiðir svo oft af sér áherslubreyt-
ingar,“ segir Rögnvaldur og held-
ur áfram:
„Þegar rafmagn fór af
norðanverðum Vestfjörðum í
nokkra sólarhringa snemma árs
2013 varð ljóst að veitu- og
fjarskipafyrirtæki yrðu að koma
sterkar inn í samstarfið. Einnig að
styrkja innviði sem fyrirtækin hafa
með höndum. Því var sett upp
varaaflsstöð í Bolungarvík og end-
urvarpsstöðvum síma fjölgað. Allt
þetta staðfestir að verkefnin hér
verða aðeins leyst með samvinnu
fjöldans enda eru almannavarnir
gegnsætt orð. Allir hafa skyldur
við að tryggja varnir og öryggi.“
Almannavarnir ríkisins voru
stofnaðar árið 1962, þá til að
bregðast við ógnum kjarnorku í
kalda stríðinu. Settar voru upp
margvíslegar viðbúnaðaráætlanir
gegn stríðsvá sem árið 1967 var
svo ákveðið að nýta einnig vegna
náttúruhamfara. Slíkt átti líka eft-
ir að koma sér vel í Vestmanna-
eyjagosinu árið 1973 og oft eftir
það. Almannavarnir voru sjálfstæð
stofnun fram yfir aldamót en eru
nú hluti af embætti Ríkislög-
reglustjóra með aðsetur í björg-
unarmiðstöðinni í Skógarhlíð í
Reykjavík. Sjö manns starfa við
deildina og þegar beinum al-
mannavarnaaðgerðum sleppir er
þess fólks að vinna að því að skipu-
leggja viðbúnað, skrifa áætlanir,
sjá um æfingar, fræða, tala við fólk
og stilla saman strengi. Öll grip
þurfa að smella saman svo tann-
hjólin snúist.
Svissneskur vasahnífur
„Verkefnin hér eru fjölbreytt
enda geta margvíslegar hættur
steðjað að á Íslandi,“ segir Rögn-
valdur. „Hér get ég nefnt iðnaðar-
slys, stórbruna, óveður, jarð-
skjálfta, eldgos snjóflóð,
smitsjúkdóma og svo framvegis.
Þetta er mun breiðara svið verk-
efna en sinna þarf hjá sambæri-
legum stofnunum í öðrum löndum.
Því þarf fólk hér að hafa þekkingu
á mörgum ólíkum sviðum og geta
bjargað sér. Samlíking við sviss-
neska vasahnífinn, þar sem á skefti
eru hnífsblað, þjöl, skrúfjárn,
tappatogari og fleiri þarft, kemur
því stundum upp í hugann.“
Rögnvaldur segir almanna-
varnastarf á Íslandi að mörgu leyti
skora hátt á heimsmælikvarða.
Bendir þar á tiltækar viðbúnaðar-
áætlanir, náttúruvárvöktun
Veðurstofu Íslands, fjarskiptabún-
að og góða þjálfun fólksins sem
stendur vaktina.
„Ég hef kynnt mér stöðu al-
mannavarnamála víða í útlöndum
og tel okkur standa mjög vel.
Stundum hefur hér innandyra ver-
ið sagt bæði í gamni og alvöru að
vinnubrögðin sem hér er fylgt
hefðu kannski átt að gilda fyrst
eftir efnahagshrunið árið 2008.
Ekki svo að skilja að hér starfi ein-
hverjir sérfræðingar í fjármálum
heldur hefði átt að fylgja því mód-
eli að fólk sem hefur ólíka reynslu
stilli saman strengi, hvert með sína
sérþekkingu. Hér hefur slíkt skilað
góðum árangri.“
Rauðar viðvaranir og sterkir innviðir hjá almannavörnum
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Samhæfingarstöð Almannavarnir er gegnsætt orð. Allir hafa skyldur
við að tryggja varnir og öryggi, segir Rögnvaldur Ólafsson.
Enginn velkist í vafa
Rögnvaldur Ólafsson er fæddur árið 1972 og er Bolvíkingur að uppruna.
Hann byrjaði í lögreglunni á Ísafirði árið 1992 og starfaði þar til ársins
2000. Kom þá til starfa hjá Ríkislögreglustjóra og hefur verið í al-
mannavarnadeild frá 2005. „Úr lögreglunni fyrir vestan minnist ég
snjóflóðs sem ég og félagi minn lentum í. Þetta var í mars 1994. Vorum
að kanna aðstæður í Kirkjubólshlíðinni skammt frá flugvellinum á Ísa-
firði þegar við sáum snjóflóð steypast niður fjallshlíðina. Mér tókst að
snúa bílnum þannig að við bárumst á undan flóðinu niður í fjöru. Hvor-
ugan okkar sakaði og bíllinn skemmdist lítið, en þetta var mikil lífs-
reynsla. Árið eftir komu svo snjóflóðin miklu á Súðavík og Flateyri,“
segir Rögnvaldur.
Almannavarnir á landsvísu og löggæslu í byggð úti á landi segir Rögn-
valdur um margt ólík viðfangsefni. Kjarni og eðli starfsins sé þó alltaf
hið sama. „Oft þarf lögreglan að sinna veiku fólki sem hefur ekki sterkt
bakland. Að stoppa ölvaðan mann úti á götu, taka bílstjóra fyrir of hrað-
an akstur eða tala við krakka sem gera bjölluat; allt er þetta þjónusta
og samskipti við fólk og alltaf gaman að geta orðið öðrum að liði.“
Lenti í snjóflóði á lögreglubíl
Morgunblaðið/Eggert
Óveður Björgunarsveitamenn hér á vettvangi í Hafnarfirði sl. föstudag.
Alls sinntu um 1.200 manns aðstoð og björgunaðgerðum þann dag.
Þrátt fyrir að Ofanflóðasjóði séu
með lögum markaðar sértekjur hef-
ur framkvæmdafé jafnan numið
verulega lægri fjárhæð en tekjum
sjóðsins nemur. ,,Reiknað á föstu
verðlagi hafa fjárheimildir sjóðsins
lækkað um 30% frá 2012 til 2020 en
á sama tíma hafa tekjur af ofan-
flóðagjaldi hækkað um tæplega
22% á föstu verðlagi. Undanfarin
tíu ár hafa fjárheimildir sjóðsins
numið að meðaltali um 55% af ofan-
flóðagjaldi, og tæplega 47% und-
anfarin fimm ár. Afgangurinn hefur
óskiptur runnið í ríkissjóð.“ Þetta
kemur fram á minnisblaði Sigurðar
Á. Snævarr, sviðsstjóra hag- og
upplýsingasviðs Sambands ís-
lenskra sveitarfélaga, um fjármögn-
un og ráðstöfunarfé Ofanflóðasjóðs,
sem lagt var fram á seinasta stjórn-
arfundi sambandsins.
Brugðist var við af myndar-
skap fyrir aldarfjórðungi
Sigurður rifjar upp viðbrögðin
eftir snjóflóðin á Súðavík og Flat-
eyri fyrir aldarfjórðungi. „Sú ríkis-
stjórn sem hér sat fyrir aldar-
fjórðungi brást við snjóflóðunum á
Súðavík og Flateyri af myndarskap,
Ofanflóðasjóður var stórefldur og
Ofanflóðanefnd sett á laggirnar,“
segir á minnisblaðinu. Fram kemur
að skv. fjárlagafrumvarpi ársins
2020 er gert ráð fyrir að fasteigna-
eigendur landsins muni í ár greiða
ofanflóðasjóðsgjald að fjárhæð
2.709 milljónir kr. Fjárheimildir til
sjóðsins á árinu 2020 nema hins
vegar aðeins 1.076 milljónum eða
tæplega 40% af ofanflóðasjóðs-
gjaldi. „Sjóðnum hafa áður verið
skammtaðar fjárveitingar á fjárlög-
um og oft skorið við nögl en sjaldan
sem nú.“
Telur Sigurður einkum eina skýr-
ingu vera á þessu misræmi.
Ákvarðanir um framlög undanfarna
áratugi hafi einkum verið teknar
með tilliti til hagstjórnar, ýmist til
að sporna við of mikilli þenslu eða
vegna erfiðrar stöðu ríkissjóðs svo
sem var í kjölfar hrunsins. Eftir
standi að átta þéttbýliskjarnar á
skilgreindu hættusvæði í C-flokki
eru enn óvarðir fyrir ofanflóðum
þrátt fyrir að stefnt hafi verið að
því að ljúka uppbyggingu varna
fyrir alla þá staði árið 2010.
Þá er bent á að allstór verkefni
eru nú þegar í gangi og fram-
kvæmdafé til ársins 2023 muni
ganga til að fjármagna þær fram-
kvæmdir. „Þá blasir við að haldi
áfram sem horfir um fjárframlög til
sjóðsins muni framkvæmdum sem
ljúka átti 2010-2012 vart verða lokið
fyrr en líður á seinni hluta 21. ald-
arinnar,“ segir á minnisblaðinu.
Eins og fram hefur komið er áætlað
að stærstu verkefni sjóðsins sem
framundan eru muni kosta um 21
milljarð.
Ennfremur segir þar að efasemd-
ir hljóti m.a. að vakna um lögmæti
núverandi gjaldtöku á fasteignaeig-
endur. omfr@mbl.is
„Skorið við nögl
en sjaldan sem nú“
 Efasemdir um lögmæti gjaldtöku
BROTINN
SKJÁR?
Við gerum v
allar tegun
síma, spjaldtö
og Apple t
ið
dir
lva,
ölva
Bolholti 4, 105 • Reykjavík • S 534 1400 • www.smartfix.is
s n j a l l t æ k j a þ j ó n u s t a
Lækjargata 34a / 220 Hafnarfjörður
Komdu með
skóna þína í
yfirhalningu
Við erum hér til að aðstoða þig! --