Morgunblaðið - 10.07.2020, Side 2

Morgunblaðið/Ásdís
Bruni Þrjú létust í eldsvoðanum við
Bræðraborgarstíg 1. Grunur leikur á að
kveikt hafi verið í húsinu.
Karlmaður á sjötugsaldri var í gær
í Héraðsdómi Reykjavíkur úrskurð-
aður í áframhaldandi gæsluvarðald
til 6. ágúst á grundvelli almanna-
hagsmuna. Héraðsdómari féllst á
kröfu lögreglunnar um framleng-
ingu gæsluvarðhalds í þágu rann-
sóknar hennar á brunanum á
Bræðraborgarstíg þar sem þrjú lét-
ust. Lögregla hefur rökstuddan
grun um að eldurinn hafi kviknað
af mannavöldum og miðar rann-
sókn málsins vel að sögn lögreglu.
Áfram í varðhaldi
vegna brunans
2 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 10. JÚLÍ 2020
Morgunblaðið Hádegismóum 2, 110 Reykjavík. Sími 569 1100 Fulltrúar ritstjóra Sigtryggur Sigtryggsson sisi@mbl.is Ágúst Ingi Jónsson aij@mbl.is Fréttir Guðmundur Sv. Hermannsson ritstjorn@mbl.is Menning Einar Falur Ingólfsson menning@mbl.is
Viðskipti Stefán E. Stefánsson vidskipti@mbl.is Íþróttir Víðir Sigurðsson sport@mbl.is mbl.is Jón Pétur Jónsson netfrett@mbl.is Smartland Marta María Jónasdóttir smartland@mbl.is Umræðan | Minningar mbl.is/sendagrein Prentun Landsprent ehf.
Sighvatur Bjarnason
sighvaturb@mbl.is
Ungt fólk leitar í auknum mæli til
umboðsmanns skuldara vegna lána
sem það fær ekki við ráðið og ört
vaxandi hluti þeirra sem sækja um
formlega greiðsluaðlögun hefur á
herðum sér skuldir við smálánafyr-
irtæki. Gagnrýni hefur verið sett
fram á harkalegar innheimtuaðgerð-
ir vegna smálána.
Að sögn Nínu Bjarkar Geirsdótt-
ur, hópstjóra umboðsmanns, eru
skjólstæðingar stofnunarinnar oft
fólk sem safnað hefur miklum skuld-
um, tapað yfirsýn og er ráðþrota um
eigin úrræði. Hún staðfestir að þar á
bæ hafi menn ekki farið varhluta af
auknum áhrifum smálána, sem lýsir
sér best í því að hlutfall umsækjenda
með slík lán, hefur vaxið úr 6 í 66% á
síðustu átta árum.
Jaðarsettir hópar
Neytendasamtökin hafa látið sig
málið varða og hafa frá því í haust
safnað um 300 frásögnum frá ein-
staklingum sem segja farir sínar
ekki sléttar. Breki Karlsson, formað-
ur, er ómyrkur í máli og kallar smá-
lánin „samfélagslegt mein“. Hann
lýsir því að í þessum hópi megi finna
fólk úr öllum áttum, en að svo virðist
sem veikir, fíklar og fátækir, séu sér-
staklega útsettir fyrir því að lenda í
„þessum vítahring“. Um stærð þessa
hóps segist Breki ekki geta sagt, en
líklega sjáist bara í topp ísjakans.
Gögn umboðsmanns skuldara varpa
ljósi á þá samfélagshópa sem þangað
leita og má þar m.a. sjá að 66% um-
sækjenda eru einstaklingar eða ein-
stæðir foreldrar: 61% eru án atvinnu
eða eru örorku- og lífeyrisþegar.
70% búa í leiguhúsnæði eða eru í fé-
lagslegri leigu.
Samkvæmt Breka eru dæmigerð-
ar lýsingar fólks á þá leið að smálán
sé tekið til að brúa tímabundið bil. Í
kjölfarið er svo tekið annað lán til að
borga lán og boltinn byrjar að rúlla.
Þegar lánin eru komin í vanskil
lenda þau í innheimtu, sem að hans
sögn er framfylgt af mikilli hörku.
Brögð hafa verið að því að gloppur í
lögum séu nýttar til að stunda „mjög
vafasamar innheimtuaðgerðir“, seg-
ir Breki og vísar til máls sem kært
var til Lögmannafélagsins. Þar sem
félaginu „Almenn Innheimta ehf“
var gert að hætta innheimtu vegna
útistandandi krafna og að fella niður
innheimtukostnað.
Skömm skuldarans
Viðmælendur blaðsins lýsa þeirri
skömm og vanlíðan sem margir upp-
lifa þegar svo er ástatt. Til þessa
megi rekja hversu erfiðlega hefur
gengið að fá fólk til að stíga fram,
segja sögu sína og leita réttar. Þeim
sé mætt af „her lögfræðinga“ og að-
stöðumunurinn sé yfirþyrmandi.
Vanskilaskrá sé svo annar fylgi-
fiskur þeirra, sem í þessu lenda, og
fylgi þeim mörg ár fram í tímann.
Það geri skuldurum enn erfiðara um
vik að losna úr prísundinni og ná sér
á strik.
Smálán vaxandi vandi
 Vaxandi áhrif smálána í skuldsetningu einstaklinga  Harðar innheimtuaðgerð-
ir gagnrýndar  Skömm og úrræðaleysi skuldara  Vanskilaskrá eykur vandann
Gríska landhelgisgæslan sjósetti í gær-
kvöldi fyrsta Rafnar 1100-björgunar- og
eftirlitsbátinn frá skipasmíðafélaginu
Rafnar Hellas við hátíðlega athöfn í
Aþenu. Er þetta fyrsti báturinn af tíu þess-
arar gerðar sem gríska landhelgisgæslan
hefur keypt.
Kyriakos Mitsotakis, forsætisráðherra
Grikklands, var viðstaddur og hélt ávarp
við tilefnið, en gríska ríkissjónvarpið var
með beina útsendingu frá sjósetningunni.
Sagði Mitsotakis að útbúnaður gríska flot-
ans væri að verða enn betri og sterkari
með kaupunum á bátunum tíu, sem búnir
eru fullkomnustu tækni sem völ er á.
„Landamærin eru varin 365 daga á ári, 24
stundir á dag,“ sagði forsætisráðherrann.
„Þetta eru tímamót í sögu fyrirtækisins,
enda um enn eina viðurkenninguna að
ræða á bátahönnun Össurar Kristinssonar,
sem er einstök á heimsvísu en þetta
skrokklag á sér engan líka,“ segir Haukur
Alfreðsson, framkvæmdastjóri Rafnar.
Ljósmynd/Rafnar Maritime
Fyrsti Rafn-
ar-báturinn
sjósettur
Hátíðleg athöfn Kyriakos Mitsotakis, forsætisráðherra Grikklands, hélt ávarp við sjósetninguna sem sýnd var í gríska ríkissjónvarpinu.
Lilja Hrund Ava Lúðvíksdóttir
Þorgerður Anna Gunnarsdóttir
Tveir yfirlögregluþjónar, sem
Haraldur Johannessen fyrrverandi
ríkislögreglustjóri gerði samkomu-
lag við um launakjör sem leiddi af
sér aukin lífeyrisréttindi, hyggjast
koma á framfæri andmælum sín-
um við áform Sigríðar Bjarkar
Guðjónsdóttur ríkislögreglustjóra
um að vinda ofan af samkomulag-
inu, sem greint var frá í kvöld-
fréttum Ríkissjónvarpsins í gær.
Samkvæmt lögfræðiáliti sem
Sigríður Björk lét gera hafði Har-
aldur ekki heimild til þess að gera
slíkan samning. „Við erum að láta
vinna lögfræðiálit og munum í
framhaldinu koma á framfæri and-
mælum okkar,“ segir Ásgeir
Karlsson, einn þeirra yfirlögreglu-
þjóna sem samkomulagið var gert
við.
„Við erum þeirrar skoðunar að
þessi samningur sé fullkomlega
löglegur, enda hafa bæði ráðuneyt-
ið og ráðherra lýst því yfir að það
sé óumdeilt að forstöðumenn hafi
heimild til þess að gera svona
samninga,“ segir Ásgeir. „Þessi
samningur hefði aldrei verið und-
irritaður nema menn hafi verið
þess fullvissir að hann væri lögleg-
ur,“ segir hann.
Þá segir Ásgeir að ef að ástæða
þyki til verði látið reyna á málið
fyrir dómstólum.
Jón Bjartmarz yfirlögregluþjónn
segir að lögmaður Landssambands
lögreglumanna (LL) telji að álitið
fái ekki staðist en lögmaðurinn er
að vinna að lögfræðiáliti fyrir yfir-
lögregluþjónana.
Ráðherrar staðfestu
Samkvæmt lögfræðiálitinu sem
Sigríður Björk lét vinna voru
samningarnir gagngert gerðir til
að tryggja yfirlögregluþjónum
stóraukin lífeyrisréttindi á kostnað
lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins.
Þá hafi Haraldur ekki haft heimild
til að skuldbinda Lífeyrissjóð
starfsmanna ríkisins og að samn-
ingarnir hafi ekki stoð í lögum og
stofnanasamningi ríkislögreglu-
stjóra og Landssambands lög-
reglumanna.
Eins og áður segir hefur Sigríð-
ur Björk tilkynnt yfirmönnum
embættis ríkislögreglustjóra að
hún hyggist vinda ofan af sam-
komulaginu og ákvarða að nýju
launasamsetningu og röðun í
launaflokka í samræmi við lög,
kjarasamning og stofnanasamn-
inga. Jón tekur undir með Ásgeiri
og segir að auk lögmanns Lands-
sambands lögreglumanna hafi
dóms- og fjármálaráðherra stað-
fest lögmæti samningsins. Um-
ræddir yfirlögregluþjónar hafa
tvær vikur til þess að andmæla til-
kynningu Sigríðar.
Leita til dómstóla ef þörf krefur
 Yfirlögregluþjónar sem sömdu við fyrrv. ríkislögreglustjóra segja samninginn fullkomlega löglegan
 Ætla að andmæla áformum um að vinda ofan af honum  Lögmaður LL vinnur lögfræðiálit fyrir þá
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Embætti ríkislögreglustjóra Yfirlögregluþjónarnir segja engan vafa á að samningurinn sé fullkomlega löglegur.
Jón Friðrik
Bjartmarz
Ásgeir
Karlsson